O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 3
Recepten en mengverhoudingen
Een recept voor 6 personen, maar je kookt voor 15. Cement en zand in de verhouding 1 : 4. Hoe reken je dat goed om?
Les 5 · Verhoudingen herkennen en gebruiken
O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 3
Recepten en mengverhoudingen
Een recept voor 6 personen, maar je kookt voor 15. Cement en zand in de verhouding 1 : 4. Hoe reken je dat goed om?
Les 5 · Verhoudingen herkennen en gebruiken
Over deze les: les 5 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 3, ongeveer 40 minuten. Studenten rekenen recepten om via 1, met een verhoudingstabel en met een factor, en rekenen met mengverhoudingen. Ze leren dat 1 : 4 iets anders is dan een kwart, en zetten een mengverhouding om in een breuk of percentage.
Koppeling: de les hoort bij het domein Verhoudingen herkennen en gebruiken uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 3: herkent verhoudingen in situaties en voert er functionele berekeningen mee uit; kiest een passende aanpak om verhoudingsgewijs te rekenen; zet als dat nodig is verhoudingen om in breuken, delingen of percentages, bijvoorbeeld om ze te kunnen vergelijken. Image credit: Pancrat, CC BY-SA 3.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 5
Na deze les:
1
Je kan een recept omrekenen via 1, met een verhoudingstabel of met een factor.
2
Je kan met een mengverhouding uitrekenen hoeveel je van elk deel nodig hebt.
3
Je kan een mengverhouding omzetten in een breuk of percentage.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 5
Kook of bak jij weleens voor een grote groep?
Ja, op stage of in mijn bijbaan
Ja, thuis of voor vrienden
Alleen voor mezelf
Nooit
Startvraag: vraag wie weleens een recept moest aanpassen en wat er misging. Vaak gaat het mis bij ingrediënten die niet mooi deelbaar zijn, zoals 3 eieren voor 4 personen. Mengen gebeurt ook buiten de keuken: bij de kapper, in de bouw, bij de schoonmaak.
K E R N B E G R I P
LES 5
Verhouding
Een verhouding vergelijkt twee hoeveelheden die bij elkaar horen. 450 gram rijst voor 6 personen is een verhouding. Maak je meer of minder, dan gaat alles keer hetzelfde getal. Dat getal heet de factor. Voor 12 personen is de factor 2, voor 3 personen 0,5.
Kernbegrip: laat studenten verhoudingen uit hun beroep noemen: shampoo en water, specie en water, bloem en melk, medicijn per kilo lichaamsgewicht. Woorden als 'per', 'op de' en 'voor elke' wijzen op een verhouding.
R E K E N E N
LES 5
Drie manieren om om te rekenen
Een recept voor 6 personen gebruikt 450 g rijst. Hoeveel is nodig voor 15?
Via 1: 450 : 6 = 75 g per persoon, en 15 x 75 = 1125 g.
Verhoudingstabel: 6 personen 450 g, 3 personen 225 g, 15 personen 5 x 225 = 1125 g.
Factor: 15 : 6 = 2,5 en 2,5 x 450 = 1125 g.
Uitleg: alle drie geven 1125 g, ongeveer 1,1 kg. Laat studenten kiezen welke manier ze het handigst vinden: dat mag per som verschillen. Via 1 werkt altijd, de factor is snel met een rekenmachine, de tabel is handig zonder rekenmachine.
V R A A G
LES 5
Een recept voor 4 personen gebruikt 250 g bloem. Hoeveel bloem heb je nodig voor 10 personen?
500 g
625 g
650 g
1000 g
Antwoord: B. Via 1: 250 : 4 = 62,5 g per persoon, en 10 x 62,5 = 625 g. Met de factor: 10 : 4 = 2,5 en 2,5 x 250 = 625 g. Wie 500 g kiest, verdubbelt alleen (dat is voor 8 personen). 1000 g is vier keer zoveel: genoeg voor 16 personen.
M E N G E N
LES 5
Mengverhouding 1 : 4
Bij metselspecie staat soms: 1 deel cement op 4 delen zand. Dat schrijf je als 1 : 4.
Let op: het mengsel bestaat dan uit 1 + 4 = 5 delen. Cement is 1 van de 5 delen, dus 1/5 deel. Dat is 20%, niet 25%.
Tel dus eerst de delen op. Reken dan uit hoeveel één deel is.
Uitleg: dit is de valkuil van de les: 1 : 4 is niet hetzelfde als een kwart. Teken vijf emmers naast elkaar: één met cement, vier met zand. Vraag: welk deel is zand? (4/5 deel, 80%)
Z O R E K E N J E H E T U I T
LES 5
Specie mengen voor een muurtje
Jesse is leerling-metselaar. Hij heeft 30 liter droog mengsel nodig, in de verhouding 1 deel cement op 4 delen zand. Hoeveel liter cement en hoeveel liter zand gebruikt hij?
W E R K B O N
1 : 4 is 5 delen
1 deel: 30 : 5 = 6 liter
Cement: 1 x 6 = 6 liter
Zand: 4 x 6 = 24 liter
Controle: 6 + 24 = 30
6 liter cement en 24 liter zand
Uitwerking: wijs op de controle aan het eind: samen moet het weer 30 liter zijn. In de praktijk komt er nog water bij; dat laten we in deze som weg. Vraag: hoeveel cement is nodig voor 45 liter mengsel? (45 : 5 = 9 liter cement en 36 liter zand)
V R A A G
LES 5
Ranja maak je met 1 deel siroop op 6 delen water. Welk deel van de ranja is siroop?
1/6
1/5
6/7
1/7
Antwoord: D. 1 + 6 = 7 delen, waarvan 1 deel siroop: 1/7. Wie 1/6 kiest, vergeet de siroop zelf mee te tellen. 6/7 is het deel water. Als percentage: 1 : 7 = 0,14, ongeveer 14%.
V R A A G
LES 5
Een autospuiter mengt lak en verharder in de verhouding 2 : 1. Hij heeft 600 ml lak. Hoeveel ml verharder moet erbij?
300 ml
200 ml
1200 ml
400 ml
Antwoord: A. Bij 2 delen lak hoort 1 deel verharder. 600 ml lak is 2 delen, dus 1 deel is 300 ml. Wie 200 ml kiest, deelt door 3 alsof 600 ml het hele mengsel is. Wie 1200 ml kiest, draait de verhouding om.
V E R G E L I J K E N
LES 5
Welk mengsel heeft meer cement?
Mengsel A: 1 : 4
1 deel cement op 4 delen zand. Samen 5 delen. Cement is 1/5 deel, dat is 20%.
Mengsel B: 2 : 7
2 delen cement op 7 delen zand. Samen 9 delen. Cement is 2/9 deel, dat is ongeveer 22%.
Uitleg: verhoudingen vergelijk je makkelijk als je ze omzet in een deel van het geheel. 1 : 5 = 0,20 = 20% en 2 : 9 = 0,222, ongeveer 22%. Mengsel B heeft dus in verhouding meer cement, ook al lijken de getallen op het eerste gezicht weinig te verschillen.
O P D R A C H T
LES 5
Soep voor de hele afdeling
1
Een recept tomatensoep voor 8 personen: 1,2 kg tomaten, 2 uien, 1,6 liter bouillon en 40 ml olijfolie.
2
Je kookt voor 20 personen. Bepaal de factor en reken alle ingrediënten om.
3
Bespreek met je buur: welke hoeveelheden rond je af, en hoe?
minute
second
In tweetallen
Opdracht: factor 20 : 8 = 2,5. Tomaten: 2,5 x 1,2 = 3 kg. Uien: 2,5 x 2 = 5 uien. Bouillon: 2,5 x 1,6 = 4 liter. Olie: 2,5 x 40 = 100 ml. Hier komt alles mooi uit. Afronden doe je bij hele stuks, zoals uien of eieren. Help wie vastloopt: reken eerst voor 4 personen (de helft) en dan keer 5.
Extra voor snelle studenten: en voor 30 personen? (factor 3,75: 4,5 kg tomaten, 7,5 uien dus 7 of 8, 6 liter bouillon, 150 ml olie)
J O U W A N T W O O R D
LES 5
Allesreiniger: 25 ml op 5 liter water. Hoeveel ml doe je in een emmer met 8 liter water? Leg uit.
Open vraag: via 1: 25 : 5 = 5 ml per liter water, dus 8 x 5 = 40 ml. Met de factor: 8 : 5 = 1,6 en 1,6 x 25 = 40 ml. Meer middel maakt niet schoner: het kan strepen geven, het is duurder en het is slechter voor het milieu.
S T E L L I N G
LES 5
Je kan een recept altijd met dezelfde factor groter maken.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: bij de meeste ingrediënten werkt de factor, maar niet bij alles. Kruiden en zout schaal je voorzichtig op en je proeft. De kooktijd wordt niet 2,5 keer zo lang. Eieren en uien rond je af op hele. Laat studenten voorbeelden noemen uit hun keuken of stage.
T E R U G B L I K
LES 5
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Recept omrekenen
Mengverhouding
Verhouding als breuk
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Wat is voordeliger?
Grote fles of kleine fles, 3 halen 2 betalen of 35% korting? Volgende les vergelijk je prijzen met de prijs per kilo, per liter of per stuk.
Je kan de prijs per eenheid uitrekenen.
Je kan verpakkingen en aanbiedingen eerlijk vergelijken.
Volgende les: Verhoudingen 2, les 6 van de serie.
Image credit: LessonUp