2
Oplossen en formules
Paragraaf 2.2
Oplossen met inklemmen
Hoe vind je een getal als je geen kant-en-klare formule hebt? Je probeert slim en komt steeds dichterbij.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
2
Oplossen en formules
Paragraaf 2.2
Oplossen met inklemmen
Hoe vind je een getal als je geen kant-en-klare formule hebt? Je probeert slim en komt steeds dichterbij.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, hoofdstuk 2 Oplossen en formules, paragraaf 2.2 Oplossen met inklemmen. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
2.2 Oplossen met inklemmen
Leerdoelen
2.2.1
Je kunt een vergelijking oplossen door getallen te proberen en in te klemmen.
2.2.2
Je kunt bij elke proef zeggen of de uitkomst te klein of te groot is.
2.2.3
Je kunt een oplossing op één decimaal nauwkeurig bepalen.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Startvraag
Een tuin van 50 m²
De tuin is x meter breed en x + 4 meter lang. De oppervlakte moet 50 m² zijn. Je probeert x = 5. Wat is dan de oppervlakte?
29 m²
45 m²
14 m²
60 m²
Oppervlakte = breedte · lengte = 5 · 9 = 45. Wie 29 kiest, rekent 5 · 5 + 4 en vergeet de haakjes. Wie 14 kiest, telt 5 en 9 op. 60 is het getal bij x = 6. De oppervlakte moet 50 worden, dus 45 is te klein: wat probeer je nu?
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Inklemmen: steeds dichterbij
Je zoekt de x waarvoor x · (x + 4) = 50.
Probeer getallen in een tabel.
Bij 5 is het te klein, bij 6 te groot.
Dus x zit ingeklemd tussen 5 en 6.
Laat de tabel aflezen: 32 en 45 zitten onder de 50, 60 zit erboven. De overgang van klein naar groot zit tussen x = 5 en x = 6. Dat is inklemmen. Benadruk dat leerlingen niet hoeven te raden: de uitkomst zegt welke kant ze op moeten. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Kennis
1
x · (x + 4) = 50. Bij x = 5 is de uitkomst 45, bij x = 6 is het 60. Wat probeer je nu?
x = 4
x = 7
x = 5,5
x = 50
x ligt tussen 5 en 6, dus je probeert een getal daartussen. Bij 5,5 is de uitkomst 5,5 · 9,5 = 52,25: te groot, dus x ligt tussen 5 en 5,5. Wie 4 of 7 kiest, gaat buiten de klem. Wie 50 kiest, verwart de x met de uitkomst.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Zo klem je in
Drie stappen die je steeds herhaalt.
1 Proef
Vul een getal in en reken de uitkomst uit.
2 Vergelijk
Is de uitkomst te klein of te groot? Je weet dan welke kant je op moet.
3 Verfijn
Neem een getal tussen de twee beste proeven. Herhaal tot de uitkomst nauwkeurig genoeg is.
Laat leerlingen de drie stappen zelf nog eens vertellen aan hun buur met het voorbeeld van de tuin. Het woord inklemmen kun je laten uitbeelden: twee getallen die de oplossing tussen zich vasthouden. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Voorbeeldopdracht 1
Los op met inklemmen: x · (x + 4) = 50. Geef x op 1 decimaal nauwkeurig.
gegeven
De vergelijking is x · (x + 4) = 50.
x ligt tussen 5 en 6
uitwerking
5,3 geeft 49,29: te klein
5,4 geeft 50,76: te groot
5,35 geeft 50,0225: te groot
antwoord
x ligt tussen 5,3 en 5,35, dus x ≈ 5,3
Reken de drie proeven door: 5,3 · 9,3 = 49,29; 5,4 · 9,4 = 50,76; 5,35 · 9,35 = 50,0225. De halve stap 5,35 is nodig om af te ronden: tussen 5,3 en 5,4 kun je nog niet zeggen welke kant. Doorvraag: waarom zeg je 5,3 en niet 5,4? Omdat x kleiner is dan 5,35. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Kennis
2
Bereken x · (x + 4) voor x = 3,5.
3,5 + 4 = 7,5 en 3,5 · 7,5 = 26,25. Wie 26 antwoordt, rondt te vroeg af. Wie 14,5 antwoordt, telt 7,5 en 7 op, in plaats van te vermenigvuldigen. Rekenmachine of schriftelijk, laat leerlingen kiezen.
Klem x in bij x · (x + 4) = 50.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Toepassing
3
Bij x = 5,3 is de uitkomst 49,29: dat is te klein.
Bij x = 5,4 is de uitkomst 50,76: dat is te groot.
Dus x ligt tussen 5,3 en 5,4.
De afleider 'precies goed' past bij geen van beide uitkomsten, want 50 is niet bereikt. 4,3 lijkt op 5,3 maar ligt ver buiten de klem. Vraag: welk getal probeer je nu om op twee decimalen te komen? Bijvoorbeeld 5,35.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Toepassing
4
x · (x + 4) = 80. Tussen welke twee gehele getallen ligt x?
tussen 7 en 8
tussen 6 en 7
tussen 8 en 9
tussen 5 en 6
De grafiek kruist de stippellijn bij 80 tussen x = 7 en x = 8. Controle: 7 · 11 = 77 is te klein en 8 · 12 = 96 is te groot. Wie tussen 6 en 7 kiest, kijkt naar 60 in plaats van 80. Wie tussen 8 en 9 kiest, ziet dat 96 groter is dan 80 maar leest toch verkeerd af. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een rechthoek is 3 cm langer dan breed en heeft oppervlakte 30 cm². Hoe breed is hij? Rond af op 1 decimaal.
De breedte x: x · (x + 3) = 30. Proef: 4 geeft 28, 4,5 geeft 33,75; 4,1 geeft 29,11; 4,2 geeft 30,24; 4,15 geeft 29,6725. Dus x ligt tussen 4,15 en 4,2: afgerond 4,2 cm. Wie 4,1 antwoordt, heeft niet gekeken of de halve stap 4,15 nog te klein is.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
V E R D E R K I J K E R
Hoe zoekt een rekenmachine?
Voor moeilijke vergelijkingen heeft niemand een kant-en-klare oplossing. Computers lossen ze op door te proberen, de uitkomst te vergelijken en de klem steeds smaller te maken. Jij doet met je rekenmachine precies hetzelfde, alleen sneller: elke stap geeft een decimaal extra.
Vraag leerlingen: hoeveel stappen heb je nodig voor twee decimalen? Voor drie? Laat ze merken dat elke decimaal ongeveer drie of vier proeven kost. Dit is de kern van veel computerprogramma's. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
2.2.1 Proberen en inklemmen
2.2.2 Te klein of te groot
2.2.3 Oplossing op 1 decimaal
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp