Wet zorg en dwang (Wzd)
Lesmodule
vilans.nl
Door
[Voornaam Achternaam]
[Datum]
Wet zorg en dwang (Wzd)
Lesmodule
vilans.nl
Door
[Voornaam Achternaam]
[Datum]
1
1 Doel van de wet
2 Geschiedenis van de wet
3 Uitgangspunten van de wet
4 Waar en voor wie geldt de Wet?
5 Wat regelt de Wzd?
6 Onvrijwillige zorg
7 Verzet
8 Ernstig nadeel
9 Preventie
10 Alternatieven
11 Casus checker
12 Stappenplan
Onderwerpen
2
Bedenk voor jezelf hoe het zou zijn als…
je dagelijks je telefoon moet inleveren als je naar je slaapkamer gaat
je elke ochtend om 08.00 uur moet opstaan (ook in het weekend en in vakanties)
elke dag om 21.00 uur de lichten uit moeten
je niet zelf hebt kunnen kiezen welk broodbeleg op tafel staat
je met mensen woont die je niet aardig vindt
er kleding voor je is klaargelegd voor de volgende dag
er voor je bepaald wordt of je onder de douche kan of niet
je de dag na een feestje een urinetest moet doen ter controle op middelengebruik
Wat zou je onprettig vinden?
Opdracht 1
3
Mindmap Wzd
Welke vragen heb je?
Wat weet je al?
Waar denk je aan?
Opdracht 2
Waar denk je aan bij de Wzd?
Wat weet je al over de Wzd?
Welke vragen heb je over de Wzd?
Vraag of onderwerp
Waar denk je aan bij de Wzd?
Wat weet je al over de Wzd?
Welke vragen heb je over de Wzd?
4
Regelt de rechten bij onvrijwillige zorg of onvrijwillige opname van mensen met een verstandelijke beperking en met mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie).
Filmpje: www.dwangindezorg.nl/wzd
Wet zorg en dwang
Definitie:
5
Alleen als het niet anders kan, mag onvrijwillige zorg worden toegepast ná zorgvuldige multidisciplinaire afweging.
1 Doel van de Wzd
Onvrijwillige zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking zo veel mogelijk voorkomen.
Cliënten met dementie of een verstandelijke beperking beschermen tegen de nadelen van onvrijwillige zorg
Wat is het doel van de Wzd?
6
Waar komt de wet vandaan?
De wet BOPZ is per 1 januari 2020 vervangen door:
Wet zorg en dwang
(Wzd)
Wet verplichte GGZ
(Wvggz)
2 Geschiedenis van de wet
7
1884
Krankzinnigenwet
Wet op hoofdlijnen voor mensen in de psychiatrie
Na 110 jaar follow-up
Wet BOPZ
Focus op opname, wanneer en hoe inzet van middelen en maatregelen: gericht op professionals
Wet Wzd
Focus op voorkomen van onvrijwillige zorg: een cliëntvolgende wet
Doelgroepen: mensen met een verstandelijke beperking + mensen met dementie
1994
2020
Tijdlijn
2 Geschiedenis van de wet
8
Zoek op!
Opdracht 3
Zoek online op wat de Wzd inhoudt en beantwoord onderstaande vragen.
Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de BOPZ en de Wzd?
Wat regelt de Wzd?
Wat betekent de wet voor jou als toekomstig zorgprofessional?
Zoektip:
www.dwangindezorg.nl
9
Ieder mens heeft recht op vrijheid en veiligheid.
Dit recht is vastgelegd in de Nederlandse Grondwet.
Leven in vrijheid is normaal.
Vrijheid
3 Uitgangspunten van de wet
10
Onvrijwillige zorg mag niet, tenzij..
er sprake is van 'ernstig nadeel’ en
er geen andere oplossingen/alternatieven zijn om dat te bestrijden.
Onvrijwillige zorg is een allerlaatste optie
N.B. Vanuit het grondrecht op vrijheid
Nee, tenzij
3 Uitgangspunten van de wet
11
Voor wie geldt de Wzd?
Mensen met een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke beperking met
een Wlz-indicatie, of een verklaring van een diagnose van een ter zake kundige arts;
Mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH), Korsakov of Huntington die dezelfde
gedragsproblemen en hetzelfde regieverlies ervaren als mensen met dementie of een verstandelijke beperking en die vergelijkbare zorg ontvangen in een zorginstelling.
De nieuwe wet regelt ook de opname in een zorginstelling als mensen dit zelf weigeren terwijl een opname wel noodzakelijk is of als ze er zelf niet meer over kunnen beslissen.
4 Waar en voor wie geldt deze wet?
12
4 Waar en voor wie geldt deze wet?
De Wzd is sinds 1 januari 2020 van kracht. Het jaar 2020 is een overgangsjaar.
…onvrijwillig zijn opgenomen in een zorginstelling
…in een instelling wonen na een vrijwillige opname
…thuis wonen en zorg ontvangen van een zorgorganisatie
…gebruik maken van logeeropvang/
kleinschalige opvang/dagbesteding/dagbehandeling/
onderwijs
…ziekenhuizen
1
2
3
4
5
De wet is cliëntvolgend en geldt voor mensen die te maken krijgen met onvrijwillige zorg en/of onvrijwillige opname en die…
Wzd op meerdere plekken
13
In welke situaties onvrijwillige zorg en/of opname aan de orde kan zijn;
Hoe een besluit tot onvrijwillige zorg genomen wordt;
Wanneer onvrijwillige zorgverlening geëvalueerd moet worden en waar mogelijk afgebouwd kan worden (stappenplan Wzd).
De besluitvormingsprocedure waarborgt een zorgvuldig onderzoek naar mogelijke alternatieven voor onvrijwillige zorg.
Onvrijwillige zorg is alleen toegestaan
als er geen alternatieven zijn.
5 Wat regelt de Wzd?
14
Eens of oneens?
Opdracht 4
Ik weet precies wie mijn cliënt is en ik ken zijn/haar voorgeschiedenis.
Als je niet kunt praten, heb je minder vrijheid.
Slaapmedicatie is minder erg als de deur op slot zit.
Als ik thuis de kast op slot doe, mag dat op de locatie ook.
Vrijheid is belangrijker dan veiligheid.
Groepsregels zijn geen vorm van onvrijwillige zorg.
Een cliënt kan altijd zelf kiezen wat hij wil eten.
15
Onvrijwillige zorg is de zorg waar de cliënt of diens vertegenwoordiger niet mee instemt of de cliënt zich tegen verzet.
Onvrijwillige zorg
Definitie:
16
Van Bopz naar Wzd
Vrijheidsbeperkende
maatregelen
≠
Onvrijwillige zorg
6 Onvrijwillige zorg
17
Welke voorbeelden kun jij noemen
van onvrijwillige zorg?
Opdracht 5
Leg de voorbeelden op volgorde van licht naar zwaar, zoals jij het zelf zou ervaren. Leg je volgorde uit.
18
Je rijbewijs wordt ingenomen.
Iemand verstopt de sleutel van je fiets.
Je moet je telefoon inleveren.
Je moet gedwongen douchen.
Je moet gedwongen medicatie innemen.
Je deur wordt op slot gedraaid.
Iemand dient je stiekem mediatie toe.
Je urine wordt na een avond feesten gecontroleerd.
Je wordt gedwongen iets te eten.
Voorbeelden
19
9 categorieën van onvrijwillige zorg
Het toedienen van vocht, voeding en medicatie en medische (be)handelingen bij mensen met een verstandelijke beperking of dementie, voor behandeling van een lichamelijke aandoening
Het beperken van de bewegingsvrijheid
Insluiten
Toezicht op de cliënt
Onderzoek van kleding of lichaam
Onderzoek van woonruimte op drugs en gevaarlijke voorwerpen
Controle op drugs
Beperking in het inrichten van het eigen leven waardoor de cliënt iets moet doen of laten
Beperking in het ontvangen van bezoek
1
2
4
8
9
6 Onvrijwillige zorg
20
Uitzonderingen
Er zijn drie vormen van zorg voor wilsonbekwame cliënten die zo ingrijpend zijn dat het stappenplan altijd verplicht is, ook al heeft de vertegenwoordiger er mee ingestemd:
1
2
3
Het toedienen van gedragsmedicatie die het gedrag of de bewegingsvrijheid beïnvloedt en niet volgens de professionele richtlijnen wordt voorgeschreven;
Beperking van de bewegingsvrijheid door bijvoorbeeld fixatie;
Insluiting
6 Onvrijwillige zorg
21
Instemmen & verzet
Wie
De cliënt of
De vertegenwoordiger
Wanneer:
Bij aanvang
Bij verandering en signalen
Gepland tussentijds (evaluaties)
.
Wils(on)bekwaamheid?
Wie is de vertegenwoordiger?
Wat is verzet?
7 Verzet
22
Instemmen & verzet
Verzet
De cliënt kan zich verzetten op basis van:
Verbaal en non-verbaal (gedrag)
Aandoening, functioneren
Persoonlijkheid, coping
Levensloop, cultuur, identiteit
Opmerkingen:
Verzet is altijd een legitieme wilsuiting
De wet staat of valt met het signaleren en herkennen van verzet
Waarneembaar verzet verdwijnt altijd
7 Verzet
23
Verzet
Opdracht 6
Een cliënt wil niet gewassen worden. Hoe weet je of deze cliënt dit wil of niet wil?
Welke afwegingen maak je?
Noem 4 voorbeelden van uitingen van verzet.
24
De cliënt brengt zichzelf of anderen in levensgevaar;
De cliënt brengt ernstig lichamelijk letsel toe;
De cliënt brengt ernstige psychische, materiële,
immateriële of financiële schade toe;
Verwaarlozing of ‘maatschappelijk teloorgang van de
cliënt of andere;
De veiligheid van de cliënt wordt bedreigd;
Cliënt roept met hinderlijk gedrag de agressie van
anderen op;
De algemene veiligheid van personen of goederen is in gevaar.
8 Ernstig nadeel
Wat verstaan we onder ernstig nadeel?
25
Ernstig nadeel
Opdracht 7
Beschrijf of er bij onderstaande voorbeelden sprake kan zijn van ernstig nadeel, licht toe waarom.
Meneer met dementie heeft groot risico op vallen.
Een cliënt spuit vanwege verwardheid zelf een dubbele hoeveelheid insuline.
De kinderen vinden hun vader onrustig en willen gedragsmedicatie.
Een 18 jarig meisje met een LVB is erg kwetsbaar en gaat om met verkeerde jongens.
Een bewoner heeft epilepsie en wil heel graag fietsen.
Moeder met lichte vorm van dementie doet voor iedereen de deur open.
Een man met een matige verstandelijke beperking woont alleen op een flatje en drinkt dagelijks alcohol.
Een jongen van 16 in een rolstoel met een ernstige meervoudige beperking rijdt rond en trekt aan alles wat hij tegenkomt.
26
Preventie van onvrijwillige zorg
Met preventieve maatregelen kun je positieve invloed uitoefenen op probleemgedrag
Voorbeelden
Zorg voor een fijne omgeving. Voorkom prikkels die onrust veroorzaken
Zorg voor passende dagbesteding
Zorg voor goed passende kleding en schoenen om het valrisico te verkleinen en duidelijke markeringen om (ver)dwalen te verminderen.
Bekijk welk (risico op) ernstig nadeel je wilt verminderen en bespreek wat nog acceptabel is. Kies vervolgens met de cliënt de best passende maar minst ingrijpende zorg om dit te bereiken.
Zoek naar vrijwillige alternatieven
9 Preventie
27
Alternatieven
Er wordt altijd gestreefd naar vrijwillige zorg, tenzij er sprake is van ernstig nadeel.
Vaak zijn er veel andere vrijwillige oplossingen mogelijk, als alternatief voor onvrijwillige zorg.
Bekijk de alternatieven in de Alternatievenbundel op de website van Vilans.
10 Alternatieven
28
Alternatieven
Opdracht 8
Welke interventies om onrust te voorkomen heb jij wel eens gezien op jouw stage/werkplek?
Lees de casuïstiek op de volgende twee slides, kies er 1 van en bedenk één of twee alternatieven waar de client
(of vertegenwoordiger) mogelijk wel mee instemt of niet tegen verzet.
A. Wat is de achterliggende gedachte van dit alternatief?
B. Zou je dit alternatief ook bij jou op de stage/werkplek kunnen toepassen?
29
Mevrouw Terpstra is 94 jaar oud en woont in een zorginstelling. Ze heeft de ziekte van Alzheimer en is in een vergevorderd stadium.
Ze slaapt al ruim een jaar met het bedhek omhoog, omdat ze slecht en onrustig slaapt. Bij het kleinste geluid wordt ze 's nachts wakker.
Job de Haas is een man van 45. Hij komt graag op de Hoeve, een dagbestedingsplek voor mensen met NAH. Na zijn ongeluk en 3 weken coma is er blijvende hersenschade ontstaan. De gezamenlijke momenten zorgen voor een stressvolle situatie. Het lukt hem niet om te blijven zitten en te eten. Hij accepteert geen medicatie. Daarom is er besloten een half uur voor het middageten verdekt onrustmediactie toe te dienen.
Mevrouw Terpstra
Job de Haas
Casus
Lisa de Bont
Meneer op ‘t Zand
Lisa is een jonge meid van 21 met een licht verstandelijke beperking. Ze woont in een intramurale voorziening. 's Avonds eten ze samen. In de ochtend en in de nacht is er een slaapdienst aanwezig. Ze is dan vooral veel op haar eigen woon-unit. Hier zit ze veel op haar laptop en telefoon. Ze is veel in contact met jongens waarvan niet bekend is wie zij zijn. Lisa heeft een paar keer verteld over de seksuele aard van het contact wat ze heeft. Voor het slapen gaan moet zij haar telefoon inleveren. Uiteraard niet vrijwillig.
Meneer op 't Zand ontvangt pas sinds kort zorg. Hij woont nog zelfstandig, maar zijn dochter maakt zich zorgen om zijn verstopgedrag. Hij kan zelf niks vinden, maar ook zij weet niet meer waar alles ligt.
Meneer rommelt verder met zijn medicijnen. Zo neemt hij bijvoorbeeld de verkeerde in. Soms vergeet hij zijn medicijnen ook in te nemen. Besloten wordt om zijn medicijnen in een kluisje in de keuken te plaatsen.
30
Casus
31
Casus-checker Wzd (Wet zorg en dwang)
Om erachter te komen wat de Wet zorg en dwang in de praktijk betekent voor de huidige zorg voor cliënten, kun je de Casus-checker gebruiken. Beantwoord de 5 vragen voor jouw praktijksituatie
11 Casus checker
32
Casus-checker
Opdracht 9
Gebruik voor casus 1 en 2 de Wzd casus checker.
Heeft de zorginstelling op deze manier de Wzd op de juiste wijze toegepast?
Welke dilemma’s zie jij?
Toelichting Wzd casus checker.
33
Casus
Deur op slot
Mevrouw van den Brink is een weduwe van 86 jaar. Ze heeft dementie en woont zelfstandig en alleen in een volksbuurt in een grote stad. Haar kinderen wonen bij haar in de buurt en komen regelmatig langs. De laatste tijd merken zij dat mevrouw in toenemende mate in de war is. Ze weet vaak niet meer welke dag het is en laatste belde ze hen midden in de nacht voor een gezellig praatje. Ze is duidelijk haar dag en nachtritme aan het omgooien. De thuiszorg komt tweemaal per dag langs om haar de medicijnen aan te reiken en om te zorgen dat ze haar avondeten neemt.
Mevrouw gaat tweemaal per week naar een ontmoetingscentrum. De oudste dochter, die veel van de mantelzorg op zich neemt en eerste contactpersoon is, maakt zich zorgen over haar toegenomen vergeetachtigheid en haar nachtelijke onrust. Ze is bang dat haar moeder ’s nachts op stap gaat en dan verdwaalt. Ze vraagt daarom de thuiszorg de deur achter zich op slot te draaien als ze de avondzorg bij mevrouw hebben gedaan. Mevrouw zelf heeft hier geen probleem mee.
34
Corine heeft een matige verstandelijke beperking en de laatste tijd lijkt ze niet goed in haar vel te zitten. Ze woont in een 24-uurs woonvorm, waarbij altijd begeleiding aanwezig is. Ze loopt veel heen en weer in huis en lijkt graag in de buurt van de begeleiding te willen zijn. Er zijn wat wisselingen in het team geweest, maar eigenlijk is dat geleidelijk gebeurd en heeft ze de tijd gehad om aan nieuwe begeleiders te wennen. Ze heeft op de dagbesteding een ander programma gekregen, met meer activiteiten om te bewegen. Haar pictobord wordt niet goed gebruikt.
Corine lijkt activiteiten ook wat af te raffelen. Iets waar ze normaal met volle aandacht bij is en zelf de picto’s omdraait. Ze krijgt medicijnen voor haar epilepsie die ze normaal gesproken zonder moeite in de ochtend en avond inneemt. Nu wil ze haar medicijnen niet meer innemen. Ze gooit ze van tafel, in plaats van dat ze de medicijnen inneemt. Dit wordt dan later pas ontdekt en na enkele dagen zijn er meerdere MIC-meldingen. Haar eten wordt altijd gepureerd. Er wordt voorgesteld om de medicijnen in haar eten te doen, zodat ze die in ieder geval inneemt.
Casus
Medicatie weigeren
35
Het stappenplan
De Wzd gaat uit van een getrapt zorgmodel dat erop gericht is om onvrijwillige zorg te voorkomen. Als het niet lukt om een vrijwillig alternatief te vinden, moet de zorgorganisatie een stappenplan doorlopen waarbij de situatie goed wordt geanalyseerd, alternatieven in een multidisciplinair team worden bekeken en (externe) deskundigheid wordt ingeschakeld om mee te denken.
Hoe werkt dit in de praktijk?
12 Stappenplan
36
Onvrijwillige zorg is altijd het laatste middel, en alleen om ernstig nadeel te voorkomen. Kijk altijd eerst naar andere mogelijkheden voor vrijwillige zorg.
Als de zorgverantwoordelijke overweegt onvrijwillige zorg in het zorgplan op te nemen moet hij/zij dit bespreken met een deskundige van een andere discipline. Doel = vrijwillige zorg oplossingen vinden.
Is onvrijwillige zorg noodzakelijk?
Kies dan voor de minst erge vorm en voor zo kort mogelijk
Er wordt gestart met het stappenplan deze stappen zorgen ervoor dat de beslissingen over onvrijwillige zorg heel zorgvuldig worden genomen, dat meerdere zorgverleners meedenken en dat het periodiek wordt geëvalueerd
Opname onvrijwillige zorg in het zorgplan stappenplan!
13 Stappenplan
37
Wanneer volg je het stappenplan?
Bij onvrijwillige zorg
Als bepaalde vormen van zorg verleend worden aan wilsonbekwame cliënten ter zake*:
Het toedienen van gedragsmedicatie buiten de richtlijn
Een maatregel die ervoor zorgt dat een cliënt in zijn bewegingsvrijheid wordt beperkt
Een vorm van insluiting
* ook al stemt cliënt en/of vertegenwoordiger ermee in en is er geen verzet
12 Stappenplan
38
Het stappenplan in het kort
Heroverweging van het zorgplan/ opname van onvrijwillige zorg in het zorgplan (max. 3 mnd.)
Verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden (max. 3 mnd.)
Tweede verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden (max. 3 mnd. tot over extern advies is besloten)
Derde verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden (max. 6 mnd.)
Vierde én iedere volgende verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden (max. 6 mnd.)
www.vilans.nl/vilans/media/documents/producten/stappenplan-wet-zorg-en-dwang.pdf
12 Stappenplan
39
Het stappenplan
12 Stappenplan
40
12 Stappenplan
41
Wat is een Cliëntvertrouwenspersoon (CVP)
Als je er samen niet uit komt informeer je de cliënt over de aanwezigheid van een CVP
De CVP is iemand die de cliënt of zijn vertegenwoordiger kan ondersteunen als deze niet tevreden is over de zorg die hij krijgt of als hij tegen zijn zin in wordt opgenomen in een zorginstelling.
Client:
“De cliëntenvertrouwenspersoon staat aan mijn kant, heerlijk om me niet te hoeven verdedigen”
12 Stappenplan
42
Samengevat
Kijk altijd individueel naar de cliënt en zijn of haar specifieke situatie.
Zorg voor een goede analyse van gedrag.
Werk multidisciplinair samen.
Zoek samen met de cliënt (of vertegenwoordiger) naar vrijwillige oplossingen.
Onvrijwillige zorg wordt ingezet als laatste redmiddel én is gericht op afbouw.
De 5 belangrijkste uitgangspunten
Nee, tenzij
43
Quiz
Test je kennis! Beantwoord 10 vragen en leer van de antwoorden!
Quiz ouderenzorg
Quiz gehandicaptenzorg
44
E-learning
Doe de gratis e-learning
45
www.dwangindezorg.nl
www.zorgvoorbeter.nl/zorg-en-dwang
www.kennispleingehandicaptensector.nl/zorg-en-dwang/wet-zorg-dwang
Bronnen