Zorg & Technologie lj 2 Les 6

• Zorg en Welzijn
• MBO
• Studiejaar 1

Zorg & Technologie

Les 6

Ethische reflectie

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen wat ethische reflectie inhoudt in relatie tot technologie in de maatschappelijke zorg.
• Je kunt uitleggen hoe je moreel beraad kunt vormgeven om ethisch te reflecteren op de inzet van technologie.
• Je kunt uitleggen welke stappen en vragen een rol spelen bij ethische reflectie.

Ethische reflectie

Ethische reflectie is nadenken over wat goede en verantwoorde zorg en ondersteuning is en hoe dat tot uitdrukking komt in jouw handelen als (persoonlijk) begeleider. Ethische reflectie bevordert dus de kwaliteit van zorg en ondersteuning. Toch is ethische reflectie nog niet overal in de maatschappelijke zorg even vanzelfsprekend. Ethische reflectie kan gaan over van alles: van grote levensvragen tot kleine, dagelijkse keuzes. Vaak hebben (persoonlijk) begeleiders, zonder zich ervan bewust te zijn, elke dag te maken met moeilijke dilemma's.

Omgaan met ethische dilemma's

Anouk de Koning werkt als begeleider bij Hartvoort. Ze vertelt over haar eerste kennismaking met ethiek als twintigjarige: 'Ik liep stage voor mijn opleiding. Op de afdeling woonden jongvolwassen cliënten van 18 tot 29 jaar. De regel was dat alle bewoners bij de lunch eerst een boterham met kaas of vleeswaren moesten eten. Pas dan mochten ze een boterham met hagelslag of jam. Dat vond ik heel vreemd. De jongste bewoner toen was 22 jaar. Twee jaar ouder dan ik. Als ik dit zelf mocht bepalen, waarom deze bewoners dan niet? Ik heb dit bij mijn begeleider aangekaart. Na veel overleg is de regel afgeschaft.'

Op grote en kleine dilemma's kun je ethisch reflecteren. Als je dit vroeg in het proces doet, helpt het je om in een bepaalde situatie te bepalen of je de technologie wel of niet moet gebruiken.

Maar hoe doe je dat? Ethisch reflecteren

Ethisch reflecteren

Ethische reflectie in de vorm van een moreel beraad

Aandacht vragen voor ethiek kun je op veel manieren doen, ook in een gesprekje bij de koffie, tijdens de lunch of in een teamoverleg. Steeds vaker wordt in de maatschappelijke zorg een moreel beraad ingezet als middel voor ethische reflectie. Een moreel beraad is een bijeenkomst waarin je een lastig ethisch dilemma bespreekt met alle betrokkenen.

Een van de betrokkenen brengt een casus in uit de praktijk. Deze bespreek je op een methodische manier, het liefst met een ethisch geschoolde gespreksleider. Je bespreekt met elkaar de casus in een paar stappen. Zo benoem je met elkaar:

• wat het ethisch dilemma is;
• wie de betrokkenen zijn en wat hun belangen zijn;
• welke argumenten, waarden en normen een rol spelen en welke argumenten het zwaarst tellen.

Een stappenplan voor ethische reflectie

Als je als (persoonlijk) begeleider ethisch reflecteert, zijn de volgende vragen en stappen belangrijk. Vragen en stappen die vaak aan bod komen in een moreel beraad zijn:

• Wat is het morele probleem (het kernprobleem)? Formuleer dit als een vraag.
• Wat zijn de feiten? Wat weet je ervan? In een moreel beraad is het belangrijk om feiten te onderscheiden van gevoelens, belangen en meningen.

• Wie zijn erbij betrokken? Welke tegengestelde belangen spelen een rol? Hier noem je de belangen, waarden, normen, wensen, gevoelens of verwachtingen die een rol spelen. Als je een ethisch oordeel vormt, is het belangrijk dat je het dilemma vanuit verschillende perspectieven bekijkt, zoals:

- Wat betekent de inzet van bepaalde technologie voor cliënten, hun kwaliteit van leven, de kwaliteit van de geleverde zorg en ondersteuning of hun (gevoel van) veiligheid?

- Wordt de kwaliteit van zorg en ondersteuning beter of minder goed door de inzet van een bepaalde technologie? Wordt de cliënt hierdoor zelfstandiger en dus minder afhankelijk van de (persoonlijk) begeleider?

- Is er kans op vereenzaming als je de technologie niet inzet?

- Wat doet de inzet van technologie met de mantelzorger?

- Wat doet het jou als (persoonlijk) begeleider? Wat vind jij goede en verantwoorde zorg en ondersteuning?

• Op welke verschillende manieren kun je handelen in deze situatie? Kijk maar eens naar de praktijkvoorbeelden van de inzet van de interactieve robotkat bij Petra en de inzet van de GoOV met meekijk-mogelijkheid bij Sjors. Bij beide casussen staan verschillende manieren beschreven hoe je als (persoonlijk) begeleider kunt handelen in deze situaties.
• Wat zijn de voor- en tegenargumenten? Bekijk dit vanuit verschillende perspectieven. Wat zijn voor- en nadelen voor de cliënt, de mantelzorger, de (persoonlijk) begeleider, de zorgorganisatie? Probeer het zo breed mogelijk te bekijken. Denk bijvoorbeeld aan kennis en vaardigheden, de invloed op het zorgproces, privacy, betrouwbaarheid, gebruiksvriendelijkheid, kosten.

• Weeg de argumenten tegen elkaar af. Welk argument is het belangrijkst? Welk argument is het minst belangrijk?
• Maak een voorlopige keuze. Welke argumenten geven de doorslag en uit welke handelingsalternatieven kan dan nog gekozen worden?
• Evaluatie van de analyse. Hoe tevreden ben je over je keuze? Komt de keuze overeen met het gevoel dat je hebt? Is er respect voor de levensovertuiging van de cliënt? Wat zegt je eigen levensovertuiging: kun je met de oplossing leven of kom je in gewetensnood?
• Maak vervolgens een definitieve keuze.

Opdracht

Volgende week 

Volgende week gaan we heb hebben over:

Positieve gezondheid en zorgtechnologie

Was dit een zinvolle les?

😒🙁😐🙂😃