h5 water

• Scheikunde
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 2

2 tl hst5 Water

Les 1: Programma 

Hst 5.1, in deze les leer je:

• De verschillende soorten water
• De drie fasen(=toestanden) van stoffen en namen van de faseovergangen
• Wat de waterkringloop is .

Soorten water

Zout water

Zoet water

Brak water

"zoet"  water bestaat eigenlijk niet, het is gewoon minder zout!

brak water = een mix

Les 2: 19 jan Programma 

terugkoppeling toets, korte herhaling, vervolg par 1 en start par 2. 

• tevreden, beter geleerd, rustiger gelezen, netter gewerkt, maar.......moet
  volgende keer strenger nakijken -> gebruik geleerde begrippen in je uitleg
• wat is brak water?
• waarom is de term "zoet water" eigenlijk fout?
• uitleg faseovergangen 
• nakijken en verbeteren hw en start par 2 
• laatste 10 min demo par 2 en verder werken hw

 Drie fasen (=toestanden) waarin water kan voorkomen

IJs: Water is vast, de stof heeft een vaste vorm  kun je niet samenpersen.

Water: Water is vloeibaar heeft geen vaste vorm, kun je niet samenpersen.

(Wolken (dus stoom ook) bestaan uit kleine druppels water)

Waterdamp: Water is gasvormig
heeft geen vaste vorm,kun je wél samen persen. |

                                  Waterdamp is onzichtbaar; 

• de fase van een stof bij  kamertemperatuur  (T=20oC) 
  is een stofeigenschap
  
  
• voor de rode faseovergangen is warmte
  nodig bij blauwe faseovergangen komt warmte vrij  
  
  
  
  
  
• sommige vaste stoffen kunnen makkelijk vervluchtigen 
  (als je een vaste stof kunt ruiken heb je altijd met
  vervluchtigen te maken) 

Faseovergangen  en het deeltjesmodel

<span style="font-weight: bold">Vervluchtigen</span><div>In de zomer ruik je mij beter</div>

rijpen

Aan de slag: 

• maken 21 en 22 ! daarna hw verbeteren! (let vooral op of je de geleerde begrippen gebruikt in je uitleg en zet een uitroepteken voor vragen die je (bijna) helemaal fout had
• vragen bij nakijken? steek je vinger op 
• lezen 5.2 (stukje voor stukje) en start hw

• hw voor 22 jan: Leren 5.2 en afmaken 1 t/m 10
• laatste 10 min demo proefjes, daarna weer verder met hw

5.2 Schoon water maken van oppervlakte water

Oppervlakte water is vaak troebel doordat groepjes van vaste deeltjes (vaak zand) bij elkaar geklonterd zweven in het water. 

- Een troebele vloeistof noem je een suspensie

- Een suspensie kun je scheiden door de vloeistof een tijdje te laten staan, de zware deeltjes zakken naar de bodem, je kunt daarna de vloeistof afgieten

- Je kunt de suspensie ook filtreren die scheidingsmethode werkt beter en sneller.
- Beide scheidingsmethodes worden hierna uitgelegd,

Om een suspensie gemengd te krijgen moet je schudden/roeren voor gebruik

Voorbeelden: 

• slootwater,
• chocolademelk, jus d'orange
• nagellak, verf

Een suspensie is altijd troebel en gekleurd

Bezinken èn afgieten: scheiden op verschil in dichtheid

Wanneer: als je een vaste stof uit een suspensie wilt halen 

Werking: 

• de stof met de grootste dichtheid (= vaste stof) zakt naar de bodem 
• daarna schenk je de heldere vloeistof daarboven voorzichtig af 
• tijdens het afgieten mengt de vaste stof meestal toch weer met de vloeistof 
• (kan versneld worden door centrifugeren)

Dichtheid en zinken, zweven drijven: 

• Stoffen met een grotere dichtheid dan de
   vloeistof zinken,
• Stoffen met dezelfde dichtheid zweven
• Stoffen met een kleinere dichtheid blijven drijven

  

Les 3: Programma 

• vragen hw?
• 
  

Hst 5.2, in deze les leer je:

• Wat een suspensie is
• Hoe je een suspensie kunt scheiden door de scheidingsmethodes bezinken en afgieten of filteren te gebruiken

Les 3: Programma 

• vragen hw?
• verder werken met 5.2 opg 11 t/m 22 
• nakijken en verder met hw par 5.3 leren 5.3 en maken: 2, 3, 5 t/m 8,11, 12, 

Hst 5.2 vervolg in deze les leer je:

• herhaling waterkringloop en filtreren 
• wat dichtheid betekent
• dat dichtheid een stofeigenschap is 
• welke stoffen drijven, zinken of zweven in water vanwege de dichtheid

Waterkringloop (de hoeveelheid water op aarde blijft constant vanwege deze kringloop)

grondwater wordt gefilterd door de aarde maar bevat wél opgeloste stoffen zoals b.v. kalk

Filtreren: scheiden op basis van verschil in deeltjesgrootte 

Wanneer: als je een vaste stof uit een suspensie wilt halen

Werking: 

• de stof met de grootste deeltjes blijven in het filter achter en vormen het residu 
• de opgevangen vloeistof is helder en noem je het filtraat

Nodig: 

• trechter
• filtreerpapier
• extra reageerbuis 

Het filtraat(de opgevangen vloeistof) is helder dus een oplossing

  

Dichtheid: waarom niet elke stof even zwaar is

• dichtheid: het aantal gram van 1 cm³ van een stof
• verschillende moleculen hebben verschillende massa's
• moleculen hebben massa maar de tussenruimte in moleculen niet!!
• hoe dichter moleculen op elkaar zitten des te groter de dichtheid
  
  
  
  
• de dichtheid is een stofeigenschap en verschilt dus per stof

                 

Waarom drijft ijs op water?

Leg uit waarom het ene blikje
cola zinkt en het andere drijft

Zinken, zweven, drijven

1. drijven: dichtheid voorwerp kleiner dan dichtheid vloeistof
   
   
2. zweven: dichtheid voorwerp = dichtheid vloeistof
   
   
   
3. zinken:dichtheid voorwerp groter dan dichtheid vloeistof 

Vissen behouden dezelfde dichtheid van water (1.00 g/cm3) door middel van hun zwemblaas--> ze zweven

Les 4: Programma 

• vragen hw?(was  5.3 opg 2, 3, 5 t/m 8,11, 12, )
• waarom drijft kurk op water

Hst 5.3, in deze les leer je:

• Waarom je gefilterd water nog niet geschikt is als drinkwater 
• Hoe je een oplossing kunt scheiden met behulp van indampen of destilleren
• Hoe de scheidingsmethodes adsorberen en extraheren werken
• hw: leren  5.3 en maken opg 14, 16 t/m 20 (mondelinge overhoring bron 7)

5.3 Stoffen scheiden

- gefilterd oppervlaktewater of grondwater bevat nog ongewenste opgeloste stoffen die je moet verwijderen  

- dat kan niet met filtreren want bij een oplossing zijn de opgeloste vaste deeltjes zo fijn verdeeld over de vloeistof dat ze gewoon door het filter lopen.

Indampen: scheiden op basis van verschil in kookpunt

Wanneer: als je vaste stof uit oplossing wilt

Werking: 

• het oplosmiddel heeft een lager kookpunt en verdampt als eerste
• de vaste stof blijft over als residu

Nodig: 

• indampschaaltje
• driepoot en gaasje
• brander 

  

Indampen: scheiden op basis van verschil in kookpunt

Destilleren: scheiden op basis van verschil in kookpunt

Wanneer: als je uit een oplossing een vloeistof wilt halen

Werking: 

• de stof met het laagste kookpunt verdampt als eerste, 
• de damp condenseert in de koeler
• de gecondenseerde opgevangen vloeistof is het destillaat
• de stof(fen) met het hoogste kookpunt hou je over als residu
  

Nodig: 

• brander en statief,
  
• thermometer
• twee erlenmeyers
• destillatie kolom met koeler

  

Adsorberen = scheiden door verschil in hechtingsvermogen

Wanneer: als je uit een vloeistof of gas ongewenste stoffen wilt verwijderen 
 

Werking: 

• ongewenste (vaak giftige) stoffen hechten aan het adsorptiemiddel (meestal actieve koolstof)
• hoe fijner het adsorptiemiddel is des te beter kunnen ongewenste stoffen hechten 
• daarna moet je altijd nog filtreren 

  Nodig: 

• adsorptiemiddel (meestal actieve koolstof)
• filter 

  

Les 9 feb 2m4 : Programma  

• afmaken in stilte test jezelf
  -eerst zonder terugbladeren
  - noteer kruisje voor wat je nu nog niet weet
  - daarna mag je wel terugbladeren en maak je de opdrachten met kruisje  
• na afloop test jezelf 

DE TOETS VAN HST 5 is op  do  26 feb

Les 5 feb 2m1 : Programma  

• vragen 5.4?(Kijk je werk thuis na en verbeter met behulp van de antwoorden in de classroom bij hst 5)
• afmaken in stilte test jezelf (inleveren einde les met naam)
  -eerst zonder terugbladeren
  - noteer kruisje voor wat je nu nog niet weet
  - daarna mag je wel terugbladeren en maak je de opdrachten met kruisje  
• nakijken/ bespreken en evt herhaling moeilijkste  lesstof

DE TOETS VAN HST 5 is op  do  26 feb

Extraheren= scheiden door verschil in oplosbaarheid

Wanneer: als je uit een vaste stof de kleur-, geur- en of smaakstoffen wilt trekken 
 

Werking: 

• een deel van de vaste stof lost wel op in de
  extractievloeistof en een ander deel niet 
• daarna moet je altijd nog filtreren (en soms
  wordt het filtraat nog ingedampt)

  Nodig: 

• extractievloeistof (meestal water, soms alcohol)

  

Overzicht van alle scheidingsmethodes met voorbeelden

5.4 drinkwater maken uit oppervlakte water winning drinkwater uit oppervlakte water

• oppompen water
• filtreren en beluchten
• ziektekiemen doden met chloor, ozon of uv
• koolstoffilter voor adsorptie geur- en smaakstoffen 

 meer vervuild dan grondwater--> opvangen in spaarbekken en vuil bezinkt

plaatje drinkwater uit oppervlakte water klik op de plus

5.4 Hard water

• Op veel plaatsen in Nederland bevat het kraanwater veel opgelost kalk . We spreken dan van hard water.
• Je kunt meten hoeveel deeltjes per liter zijn opgelost
• Hardheid van water meet je in DH (Duitse Hardheid)
• Nadeel van hard water,
  het vormt kalkaanslag (= ketelsteen) in apparaten
  waardoor ze:

- minder goed werken, 

- eerder kapot gaan en

- meer energie (of zeep) nodig hebben om hetzelfde te bereiken

5.4 Hard water

• Op veel plaatsen in Nederland bevat het kraanwater veel opgelost kalk en magnesium. We spreken dan van hard water.
• Je kunt meten hoeveel deeltjes per liter zijn opgelost
• De hardheid van water meet je in DH 
  
• Nadeel van hard water, het vormt kalkaanslag
  (= ketelsteen) in machines waardoor ze:
• - minder goed werken, 
• eerder kapot gaan en meer energie nodig hebben om hetzelfde te bereiken
• 
  

Zelfstandig werken

 Hw: 

• Afmaken van 5.3 opg 17 t/m 29
• Leren 5.4 en maken 1t/m 5
• Kijk je werk thuis na en verbeter met behulp van de antwoorden in de classroom bij hst 5

2m1 programma 

• kort kennismaken 
• meld je aan bij lessonup via de link in classroom 
• vragen tot nu toe? 
• kort overhoren via lessonup
• 1 rekenopdracht over hardheid
• daarna test jezelf maken op een apart blad in stilte blz 57

DE TOETS VAN HST 5 is op  12 feb noteer dat nu in je agenda

Regels: 

• de spinner bepaalt wie de beurt krijgt 
• de rest luistert goed naar het antwoord en krijgt de kans om via vinger opsteken te laten zien of je het eens of oneens bent 
• je lacht niemand uit 
• je praat/roept niet tussendoor

2m1 overhoren begrippen hst 5

   Mengsels

Oplossing

Emulsie

Suspensie

• vaste stof / vloeistof of gas opgelost in een vloeistof (oplosmiddel)
  
• de moleculen van de opgeloste stoffen zijn volledig gemengd met het oplosmiddel 
• Niet te scheiden via filtratie

• groepjes van vaste deeltjes die aan elkaar geklonterd zweven in een vloeistof.
• Schudden/roeren voor gebruik
• na een tijdje bezinkt de vaste stof

• 2 (of meer) vloeistoffen die niet mengen.
• belletjes van de ene vloeistof in de andere
• een emulgator houdt de vloeistoffen gemengd

helder, soms gekleurd

troebel, altijd wit/ gekleurd

troebel, altijd wit/ gekleurd

Herhaling: hst 2 + 5 drie soorten                        :

Afspraken: 

• je krijgt om de beurt 5 min.
• je mag het boek gebruiken
• een vraag uit het hoofd goed beantwoord is 3 p waard
• een vraag goed opgezocht is 1p waard
• wie haalt de meeste punten in 5 minuten?

Overhoor elkaar (of jezelf ;))