Bioamrywiaeth a Samplu Poblogaethau
Bioamrywiaeth a Samplu Poblogaethau
Items in this lesson
Bioamrywiaeth a Samplu Poblogaethau
Agorwch y wers trwy gysylltu'r pwnc â chynefinoedd cyfarwydd i ddysgwyr yng Nghymru, fel dolydd, coetiroedd neu arfordiroedd.
Amcan y wers
Gallaf egluro beth yw bioamrywiaeth, pam mae'n bwysig, a sut y gellir amcangyfrif poblogaethau gan ddefnyddio samplu, cwadradau a dal/ail-ddal.
This item has no instructions
Beth yw bioamrywiaeth?
Mae bioamrywiaeth yn golygu:
amrywiaeth o rywogaethau gwahanol mewn ardal
nifer yr unigolion ym mhob rhywogaeth
ystod y bywyd sy'n bresennol mewn cynefin
Cadwch y diffiniad yn uniongyrchol gysylltiedig â manyleb CBAC: amrywiaeth rhywogaethau a nifer yr unigolion yn y rhywogaethau hynny mewn ardal.
Mesur bioamrywiaeth
Mae ardal â bioamrywiaeth uchel fel arfer yn cynnwys:
llawer o wahanol rywogaethau
poblogaethau cymharol sefydlog o'r rhywogaethau hynny
Mae ardal â bioamrywiaeth isel yn cynnwys llai o rywogaethau neu ychydig iawn o unigolion.
Pwysleisiwch nad yw cyfrif un rhywogaeth yn unig yn ddigon i ddisgrifio bioamrywiaeth gyfan ardal.
Bioamrywiaeth uchel ac isel
Enghraifft o fioamrywiaeth uchel:
coetir neu ddôl gyda llawer o blanhigion, pryfed ac adar
Enghraifft o fioamrywiaeth isel:
cae ungnwd neu ardal wedi'i difrodi
Defnyddiwch y gymhariaeth hon i adeiladu greddf: mwy o amrywiaeth mewn rhywogaethau fel arfer yn golygu ecosystem fwy cymhleth.
Pam mae bioamrywiaeth yn bwysig?
Mae bioamrywiaeth yn bwysig oherwydd ei bod yn:
cynnal cadwyni a gweoedd bwyd
helpu ecosystemau i aros yn sefydlog
darparu adnoddau fel bwyd, meddyginiaethau a deunyddiau
lleihau effaith newidiadau yn yr amgylchedd
Cysylltwch â'r syniad ffisegol o sefydlogrwydd system: po fwyaf o rannau byw mewn system, y mwyaf o siawns bod y system yn parhau os bydd un rhan yn newid.
Sefydlogrwydd ecosystemau
Os yw llawer o rywogaethau'n bresennol, mae ecosystem yn fwy tebygol o wrthsefyll newid.
Er enghraifft, os bydd un rhywogaeth yn lleihau, gall rhywogaethau eraill barhau i gynnal y system.
Mae hwn yn gyfle da i gywiro'r camsyniad bod pob rhywogaeth yn gweithredu ar wahân; pwysleisiwch y cysylltiadau rhwng rhywogaethau.
Beth sy'n disgrifio bioamrywiaeth orau?
20
second
Nifer y planhigion yn unig
Amrywiaeth rhywogaethau yn unig
Amrywiaeth a nifer unigolion
Maint un boblogaeth yn unig
Mae'r ateb cywir yn cyfuno dwy elfen y diffiniad CBAC: amrywiaeth o rywogaethau a nifer yr unigolion yn y rhywogaethau hynny mewn ardal.
Cwblhewch y crynodeb
Mae ardal â bioamrywiaeth uchel fel arfer yn cynnwys llawer o wahanol rywogaethau a phoblogaethau cymharol sefydlog. Mae hyn yn helpu ecosystemau i aros yn sefydlog pan fo newid yn yr amgylchedd.
45
second
Atgoffwch y dosbarth fod 'bioamrywiaeth uchel' yn ymwneud â mwy na chyfrif un rhywogaeth yn unig.
Pam mae rhywogaethau'n mynd yn brin?
Gall bioamrywiaeth leihau oherwydd:
colli cynefinoedd
llygredd
newid hinsawdd
hela neu bysgota gormodol
cyflwyno rhywogaethau estron
Peidiwch â mynd yn rhy bell i ecoleg ehangach; cadwch y ffocws ar sut mae'r ffactorau hyn yn lleihau nifer rhywogaethau neu faint poblogaethau.
Diogelu bioamrywiaeth
Gellir diogelu bioamrywiaeth drwy:
warchod cynefinoedd
lleihau llygredd
rhaglenni bridio mewn caethiwed
banciau hadau a gerddi botanegol
rheoli hela a physgota
Nodwch mai nod y dulliau hyn yw atal dirywiad pellach a chynyddu siawns goroesi rhywogaethau mewn perygl.
Rôl deddfwriaeth
Gall deddfau helpu i ddiogelu rhywogaethau a chynefinoedd drwy:
wahardd lladd neu fasnachu rhai rhywogaethau CITES
creu ardaloedd gwarchodedig - Parciau Cendlaethol, Ardalodd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SSSI)
rheoli llygredd a datblygiad
gorfodi rheolau cadwraeth - cynllun Bioamrywiaeth lleol
Os dymunir, gallwch roi enghraifft gyffredinol fel gwarchodfeydd natur neu gyfreithiau yn erbyn masnach mewn rhywogaethau prin, heb enwi deddfau penodol os nad ydynt yn ofynnol.
Pa un sy'n enghraifft o ddiogelu bioamrywiaeth?
20
second
Colli cynefinoedd
Lleihau llygredd
Hela gormodol
Rhywogaethau goresgynnol
Mae'r distractors i gyd yn ffactorau sy'n gallu lleihau bioamrywiaeth, felly maent yn wrthgyferbyniadau da i'r dull diogelu cywir.
Sut i ymchwilio i doreithrwydd
I amcangyfrif toreithrwydd rhywogaethau planhigion neu organebau llonydd, gellir defnyddio cwadradau.
Mae cwadrat yn ffrâm o arwynebedd hysbys a osodir ar y ddaear i samplu ardal fach.
Pwysleisiwch fod cwadradau'n fwyaf addas ar gyfer organebau nad ydynt yn symud llawer, fel planhigion neu organebau araf iawn.
Defnyddio cwadradau
Wrth ddefnyddio cwadradau:
gosodir y cwadrat mewn mannau samplu
cyfrifir nifer yr unigolion mewnol
gellir cyfrifo canran gorchudd mewn rhai achosion
defnyddir y data i amcangyfrif toreithrwydd yn yr ardal
Gallwch sôn bod canran gorchudd yn ddefnyddiol pan fo cyfrif unigolion yn anodd, er enghraifft gyda glaswellt neu fwsogl.
Egwyddorion samplu
Er mwyn gwneud samplu'n deg ac yn ddibynadwy:
dylid samplu ar hap lle bo modd
dylid defnyddio'r un maint cwadrat
dylid defnyddio'r un dull cyfrif bob tro
dylid osgoi tuedd wrth ddewis safleoedd
Tynnwch sylw at y ffaith mai'r risg fwyaf yw dewis safleoedd 'diddorol' yn hytrach na safleoedd cynrychioliadol.
Pam casglu digon o ddata?
Mae angen digon o samplau oherwydd:
gall un cwadrat fod yn anarferol
nid yw rhywogaethau wedi'u dosbarthu'n gyfartal bob amser
mae mwy o samplau'n gwella dibynadwyedd
mae canlyniadau'n fwy cynrychioliadol o'r ardal gyfan
Cysylltwch hyn â'r syniad o amrywiad naturiol rhwng gwahanol rannau o'r cynefin.
Pryd na ddefnyddir cwadradau?
Nid yw cwadradau'n addas ar gyfer llawer o anifeiliaid symudol.
Mewn achosion o'r fath, mae angen dull arall i amcangyfrif maint poblogaeth, fel dal/ail-ddal.
Mae hwn yn bont bwysig i'r is-bwnc nesaf: dewis dull sy'n cyd-fynd â natur gorfforol yr organeb sy'n cael ei hastudio.
Pa organeb sydd fwyaf addas i'w hastudio â chwadrat?
20
second
Pili-pala
Cwningen
Glaswellt
Aderyn
Mae cwadradau'n addas ar gyfer planhigion neu organebau llonydd, nid anifeiliaid symudol.
Cwblhewch y disgrifiad samplu
Mae cwadrat yn ffrâm o arwynebedd hysbys. Dylid samplu ar hap lle bo modd a defnyddio'r un maint bob tro. Mae casglu digon o samplau yn gwneud y canlyniadau'n fwy dibynadwy.
1
minute
00
second
Os yw dysgwyr yn ansicr, tynnwch eu sylw at y geiriau allweddol ar sleidiau 10–13: cwadrat, hap, maint, samplau.
Egwyddor dal/ail-ddal
Defnyddir dal/ail-ddal i amcangyfrif maint poblogaeth anifeiliaid symudol.
Caiff rhai unigolion eu dal, eu marcio'n ddiogel, eu rhyddhau, ac yna caiff ail sampl ei gymryd yn nes ymlaen.
Pwysleisiwch fod yn rhaid i'r marcio beidio â niweidio'r organeb nac effeithio ar ei siawns o oroesi.
Amodau ar gyfer dull dibynadwy
Mae'r amcangyfrif yn fwy dibynadwy os:
mae'r marciau'n aros ar yr organebau ac nid yn ei niweidio
dyw'r marciau ddim ym cynyddu siawns ysglyfaethu neu adi-dal
mae'r organebau'n cymysgu'n llawn â'r boblogaeth
nid yw llawer yn mudo i mewn nac allan
nid yw'r samplau'n rhy fach
Gellir sôn hefyd na ddylai'r marcio wneud yr organeb yn fwy amlwg i ysglyfaethwyr na llai tebygol o gael ei hail-ddal.
Y cyfrifiad dal/ail-ddal
Defnyddir y berthynas hon:
amcangyfrif maint poblogaeth = (nifer a farciwyd yn y sampl gyntaf × cyfanswm yr ail sampl)
nifer y rhai wedi'u marcio yn yr ail sampl
Atgoffwch ddysgwyr mai amcangyfrif yw hwn, nid cyfrif union. Mae'r dull yn dibynnu ar samplau cynrychioliadol.
Crynodeb y dulliau
Cwadradau: ar gyfer planhigion ac organebau llonydd
Dal/ail-ddal: ar gyfer anifeiliaid symudol
mae angen samplu teg a digon o ddata yn y ddau achos
y nod yw amcangyfrif toreithrwydd neu faint poblogaeth
Defnyddiwch y sleid hon i uno'r ddau ddull o dan un syniad: dewis y dull mesur sy'n addas i'r organeb.
Gweithiwch allan nifer cymerdrig o dant y llew yn y 12 cwadrad. Os yw pob un yn 1 m² faint o dant y llew sydd mewn cae 70m x 40m
1
minute
00
second
This item has no instructions
Mae gwyddonydd yn dal 180 o pysgod a'i marcio. Ychydig yn ddiweddarach mae'n dal 210 a mae 35 wedi marcio. Amcangyfrwch y nifer y pysod yn defnyddio yr hafaliad:
Nifer poblogaeth = Nifer daliad Cyntaf x Nifer Ail-daliad
Nifer wedi marcio
1
minute
00
second
Disgwyliwch gyfeirio at o leiaf un amod fel marciau'n aros, cymysgu llawn, dim llawer o fudo, neu samplau digon mawr.
Geirfa
bioamrywiaeth - amrywiaeth o rywogaethau gwahanol a nifer yr unigolion yn y rhywogaethau hynny mewn ardal
rhywogaeth - grŵp o organebau tebyg sy'n gallu atgenhedlu i gynhyrchu epil ffrwythlon
poblogaeth - holl unigolion un rhywogaeth mewn ardal benodol
toreithrwydd - nifer yr unigolion o rywogaeth mewn ardal
cynefin - y man lle mae organeb yn byw
cwadrat - ffrâm o arwynebedd hysbys a ddefnyddir i samplu ardal
samplu - casglu data o ran o ardal i gynrychioli'r cyfan
This item has no instructions
Geirfa
sampl ar hap - sampl a ddewisir heb ffafrio unrhyw ran benodol o'r ardal
dibynadwyedd - pa mor gyson a chredadwy yw canlyniadau
dal/ail-ddal - dull o amcangyfrif maint poblogaeth anifeiliaid symudol
marcio - nodi organeb a ddaliwyd fel y gellir ei hadnabod eto
amcangyfrif - cyfrifiad bras yn hytrach na gwerth union
deddfwriaeth - cyfreithiau sy'n helpu i ddiogelu rhywogaethau a chynefinoedd
This item has no instructions
