P1W2

• New lesson editor
• Natuurwetenschappen
• Secundair onderwijs

Startopdracht

Leg klaar op je bank

• wisbordje en gesloten stift

• chromebook (nog dicht)

• pen en papier om nota's te nemen

Entry ticket

Wie zijn taak P1W1 NWA niet heeft gemaakt, gaat deze taak inhalen in de L@W en verwerkt deze les zelfstandig

Startopdracht

Op je wisbordje: noteer de 4 enzymen van DNA replicatie in de juiste volgorde

Zitplan

1 MC en 75' taken (oa flip the classroom)

Succescriteria

CELDELING

• Ik benoem de verschijningsvormen van DNA gedurende de levenscyclus van een cel

• Ik verwoord de verschillende fasen van de celdeling

RNA

• Ik benoem de verschillen tussen de bouw en structuur van DNA en RNA

• Ik verwoord wat transcriptie van DNA naar RNA is en waarom dat gebeurt

• Ik verwoord wat splicing is en wat het nut van introns is

DEEL 1 CELDELING

Wanneer gaat een cel zijn DNA repliceren?

Antwoord met een letter (evt + cijfer)

DNA replicatie vindt plaats in de interfase

Doordenkertje

Doordenkertje

Is dat praktisch voor DNA replicatie?

Verschijningsvormen van DNA

meestal: spaghetti met balletjes in de kern

(chromatine = losse strengen DNA met histonen)

BEHALVE: tijdens mitose (chromosomen)

Succescriteria

CELDELING

• Ik benoem de verschijningsvormen van DNA gedurende de levenscyclus van een cel

• Ik verwoord de verschillende fasen van de celdeling

RNA

• Ik benoem de verschillen tussen de bouw en structuur van DNA en RNA

• Ik verwoord wat transcriptie van DNA naar RNA is en waarom dat gebeurt

• Ik verwoord wat splicing is en wat het nut van introns is

Sleep in de juiste volgorde

1

2

3

4

5

Zet de fases van mitose in de juiste volgorde

1

anafase

2

metafase

3

profase

4

telofase

Sleep in de juiste volgorde

metafase

telofase

profase

anafase

2 identieke dochtercellen

Succescriteria

CELDELING

• Ik benoem de verschijningsvormen van DNA gedurende de levenscyclus van een cel

• Ik verwoord de verschillende fasen van de celdeling

RNA

• Ik benoem de verschillen tussen de bouw en structuur van DNA en RNA

• Ik verwoord wat transcriptie van DNA naar RNA is en waarom dat gebeurt

• Ik verwoord wat splicing is en wat het nut van introns is

DEEL 2 RNA

Stickerquiz

Wie heeft zich goed voorbereid in P1W1 NWA?

• Turf je juiste score op je wisbordje

• Heb alles juist en win ...

een wetenschapssticker om je

planner/lesnota's mee te pimpen

Sleep de begrippen naar het juiste nucleïnezuur

DNA

RNA

dubbelstrengig

enkelstrengig

uracil

desoxyribose

Hoe heet de suikergroep in een RNA molecule?

Wat is RNA transcriptie?

A

RNA-polymerase leest de DNA-templatestreng af in de 3'-5' richting en synthetiseert een complementaire RNA-streng in de 5'-3'richting

B

RNA-polymerase leest de DNA-templatestreng af in de 5'-3' richting en synthetiseert een complementaire RNA-streng in de 3'-5' richting

C

DNA-polymerase leest de DNA-templatestreng af in de 3'-5' richting en synthetiseert een complementaire RNA-streng in de 5'-3' richting

D

RNA-polymerase leest de DNA-coderende streng af in de 3'-5' richting en synthetiseert een exact identieke RNA-streng in de 5'-3' richting

Coderende streng en matrijsstreng

RNA polymerase bouwt aan in de 5'-3' richting

maw: de 3'-5' streng van het DNA wordt afgelezen = matrijsstreng

Omdat de RNA molecule die gemaakt wordt, dus dezelfgde sequentie heeft dan de 5'-3' streng van het DNA, noemen we die streng de coderende streng.

Welke uitspraak over RNA is NIET waar

A

RNA wordt gemaakt in de nucleus

B

RNA is de tussenstap van DNA naar eiwitten, die op hun beurt verantwoordelijk zijn voor onze eigenschappen

C

Het RNA dat codeert voor een eiwit, is een exacte kopie van ons DNA

D

RNA is instabieler dan DNA

Succescriteria

CELDELING

• Ik benoem de verschijningsvormen van DNA gedurende de levenscyclus van een cel

• Ik verwoord de verschillende fasen van de celdeling

RNA

• Ik benoem de verschillen tussen de bouw en structuur van DNA en RNA

• Ik verwoord wat transcriptie van DNA naar RNA is en waarom dat gebeurt

• Ik verwoord wat splicing is en wat het nut van introns is

Prokaryoten versus eukaryoten

30

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

Prokaryoten versus eukaryoten

Wat is het verschil?

Focus ook op het DNA!

30

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

Prokaryoten versus eukaryoten

PROKARYOTEN

• DNA in cytoplasma

• Transcriptie in cytoplasma

• mRNA direct klaar om tot eiwit vertaald te worden

EUKARYOTEN

• DNA in nucleus

• Transcriptie in nucleus

• pre-mRNA moet nog processing ondergaan vooraleer het de nucleus kan verlaten om tot eiwit vertaald te worden in het cytoplasma

Prokaryoten versus eukaryoten

Bij eukaryoten moeten de coderende stukjes nog aan elkaar gezet worden om tot een functionele boodschap voor de ribosomen te komen (mRNA)

Splicing: WAT?

Bij eukaryoten moeten de coderende stukjes nog aan elkaar gezet worden om tot een functionele boodschap voor de ribosomen te komen (mRNA)

= rijp RNA

Splicing: HOE?

Het spliceosoom:

• bestaat uit 5 snRNP's [snurps] = kleine ribonucleoproteïne stukjes

• wordt voor elk intron opnieuw opgebouwd

• zorgt dat het intron een lasso-structuur vormt, die er kan worden uitgeknipt

Splicing: WAAROM?

Uit 1 stuk pre-mRNA kunnen meerdere soorten mRNA boodschappen worden gecreëerd

= ALTERNATIVE SPLICING

Er bestaan dus veel meer eiwitten dan dat er genen zijn omdat verschillende exons aan elkaar kunnen geplakt worden.

Het nut van introns

Alternatieve splicing: plaatsbesparing!

Evolutie (exon shuffling): Nieuwe eiwitten kunnen in de evolutie sneller ontstaan doordat bestaande exons van andere genen worden gekopieerd en geplakt naar nieuwe plekken

Regulatie: Introns bevatten vaak signalen die bepalen hoe snel of wanneer een eiwit gemaakt moet worden.

Succescriteria

CELDELING

• Ik benoem de verschijningsvormen van DNA gedurende de levenscyclus van een cel

• Ik verwoord de verschillende fasen van de celdeling

RNA

• Ik benoem de verschillen tussen de bouw en structuur van DNA en RNA

• Ik verwoord wat transcriptie van DNA naar RNA is en waarom dat gebeurt

• Ik verwoord wat splicing is en wat het nut van introns is

Even oefenen! (cfr taak NW A)

Welk rijp RNA komt er voort uit deze DNA streng

(introns onderlijnd):

5'- TACCTGGTA - 3'

A

5'-TACGTA-3'

B

5'-UACGUA-3'

C

5'-AUGCAU-3'

D

5'-UACCUGGUA-3'

Even oefenen! (cfr taak NW A)

Welk rijp RNA komt er voort uit deze DNA streng

(introns onderlijnd):

Even oefenen! (cfr taak NW A)

Welk rijp RNA komt er voort uit deze DNA streng

(introns onderlijnd):

3'- CGATCTCGAC - 5'