Hoofdstuk 1: De zorgvrager met een laryngectomie

• New lesson editor
• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs

Thema 3: De zorgvrager met multiple chronische pathologie

Hoofdstuk 1: De zorgvrager met een laryngectomie

Sylvester Vanden Eede

03/02/2026

Situering van hoofdstuk 1

Waarom is dit hoofdstuk belangrijk?

• Een laryngectomie is een ingrijpende, mutilerende operatie

• De patiënt:

  • Ademt anders

  • Kan niet meer spreken zoals vroeger

  • Heeft intensieve verpleegkundige zorg nodig

• Verpleegkundigen spelen een cruciale rol:

  • Luchtwegzorg

  • Wondzorg

  • Psychosociale begeleiding

Leerdoelen

De student kan:

1. Uitleggen wat een totale laryngectomie is

2. De anatomische en fysiologische gevolgen beschrijven

3. Het verschil tussen tracheotomie en tracheostomie uitleggen

4. Verpleegkundige aandachtspunten benoemen bij:

   1. Ademhaling

   2. Slijmen

   3. Voeding

   4. Psychosociale zorg

5. Verschillende spraakrevalidatiesystemen benoemen

Wat denk je dat voor een patiënt het grootste gevolg is van een totale laryngectomie?

Niet meer kunnen spreken

Ademhalen via een opening in de hals

Veranderd lichaamsbeeld

Afhankelijkheid van zorg

Angst voor verstikking

1.1 Anatomie en fysiologie van de larynx

• De larynx ligt:

  • Bovenste en middelste deel van de hals

  • Boven de trachea

  • Voor de pharynx

• Verbindt:

  • pharynx met trachea

• Bevindt zich net voor de splitsing:

  • Oesofagus

  • Trachea

1.1 Anatomie en fysiologie van de larynx

Bouw uitwendig:

De larynx bestaat voornamelijk uit kraakbeen:

• Schildkraakbeen

  • Vormt de adamsappel

• Ringkraakbeen

  • Rust op de eerste trachearing

• Beker- of arytenoïdkraakbeentjes

  • Belangrijk voor stembandbeweging

• Epiglottis

  • Sluit de larynx af bij slikken

Sleepvraag

Afsluiten van de luchtweg bij slikken

Geluidsproductie

Bescherming en stevigheid van de larynx

Overgang larynx-trachea

Epiglottis

Schildkraakbeen

Ringkraakbeen

Stembanden

1.1 Anatomie en fysiologie van de larynx

9. Tongbeen

3. Adamsappel

4. Schildkraakbeen

5. Ligamentum cricothyroïdeum medinum

7. Zegelringkraakbeen

8. De plaats voor een tracheotomie

1.1 Anatomie en fysiologie van de larynx

Bouw inwendig:

• Bekleed met slijmvlies

• Ter hoogte van de bekerkraakbeentjes:

  • Twee plooien ==> stembanden

• Tussen de stembanden:

  • Stemspleet (glottis)

• Onderscheid:

  • Echte stembanden ==> geluid

  • Valse stembanden ==> bescherming

1.1 Anatomie en fysiologie van de larynx

• Bouw inwendig:

  • Echte vs valse stembanden

  • Glottis

De echte stembanden (ware stembanden)

Functie: Zij zijn verantwoordelijk voor de stemproductie.

Ademhaling: Tijdens het ademen staan deze banden open om lucht door te laten.

De valse stembanden bevinden zich direct boven de echte stembanden. 

Functie: Zij spelen geen rol bij de normale stemvorming. Hun voornaamste functie is bescherming: ze sluiten de luchtweg af tijdens het slikken om te voorkomen dat er voedsel of vloeistof in de luchtpijp terechtkomt.

1.1 Anatomie en fysiologie van de larynx

De larynx speelt een rol bij:

• Ademhaling

  • Vrije doorgang van lucht

• Spreken

  • Trilling van stembanden bij uitademen

• Slikken

  • Epiglottis sluit luchtweg af

• Reflexen

  • Slikreflex

  • Hoestreflex

  • Braakreflex

  • Persen (defecatie, urineren, bevalling)

1.2 Het larynxcarcinoom

• Kwaadaardige tumor van het slijmvlies van de larynx

• Soorten:

  • Glottisch (stembanden)

  • Supraglottisch (boven stembanden)

  • Subglottisch (onder stembanden)

==> Glottische tumoren worden vaak sneller ontdekt omwille van heesheid

1.2 Het larynxcarcinoom

• Via:

  • Lymfe ==> halsklieren

  • Bloed ==> vaak longen

• Soms ook bij:

  • Tumoren van slokdarmingang

Uitzaaiingen:

Uitgebreide chirurgie

1.2 Het larynxcarcinoom

Afhankelijk van:

Behandeling:

• Grootte

• Plaats

• Leeftijd

• Algemene conditie

• Metastasen

Uitgebreide chirurgie

1.2 Het larynxcarcinoom

Behandeling:

• Laser

• Radiotherapie

• Chirurgie:

  • Gedeeltelijke laryngectomie

  • Totale laryngectomie

Bij een gedeeltelijke laryngectomie kan een deel van het strottenhoofd gespaard worden. Dit is alleen mogelijk bij vrij kleine tumoren.

Heesheid is een alarmsymptoom bij larynxkanker

1

Waar

2

Niet waar

Waar

Link naar vroege detectie en glottische tumoren

1.3 De totale laryngectomie

Definitie

• Volledige verwijdering van:

  • Strottenhoofd

  • Stembanden

  • Epiglottis

  • Tongbeen

• Nood aan:

  • Definitieve tracheostomie

• Gevolg:

  • Onomkeerbaar verlies van natuurlijke stem

1.3 De totale laryngectomie

Gewijzigde anatomie en fysiologie

• Anatomisch:

  • Mond ==> slokdarm ==> maag

  • Geen kruising meer met luchtweg

• Fysiologisch:

  • Patiënt kan zich niet meer verslikken

  • Voedsel kan niet meer in de trachea terechtkomen

Voor het slikken

Belangrijk voordeel voor mensen die een laryngectomie ondergaan.

1.3 De totale laryngectomie

Gewijzigde anatomie en fysiologie

• Anatomisch:

  • Trachea niet meer verbonden met neus/mond

  • Opening in de hals = tracheostoma

• Fysiologisch:

  • Lucht wordt

    • Niet gefilterd

    • Niet verwarmd

    • Niet bevochtigd

Voor het ademhalen

Nadeel: stijgend infectierisico & slijmproductie

1.3 De totale laryngectomie

Gewijzigde anatomie en fysiologie

• Geen stembanden

• Geen glottis

• Geen natuurlijke stem

==> Communicatie enkel mogelijk via spraakrevalidatie

Voor de stem

Bij een totale laryngectomie blijft de epiglottis behouden?

1

Waar

2

Niet waar

Niet waar

Een totale laryngectomie leidt tot een definitieve tracheostomie?

1

Waar

2

Niet waar

Waar

De natuurlijke stem kan na revalidatie volledig terugkomen?

1

Waar

2

Niet waar

Wat is een rechtstreeks gevolg van het wegvallen van de bovenste luchtwegen?

A

Minder slijmvorming

B

Droge en koude lucht in de trachea

C

Betere filtering van lucht

D

Minder infectierisico

Hoe kan een patiënt zonder stembanden toch communiceren?

Spraakknop

Slokdarmspraak

Elektrolarynx

Schrijven/apps

1.4 Tracheotomie vs tracheostomie

Tracheotomie

• Tijdelijke insnede in de trachea

• Canule geplaatst

• Na verwijderen:

  • Trachea sluit spontaan

• Normale anatomie blijft behouden

1.4 Tracheotomie vs tracheostomie

Tracheostomie

• Trachea vastgehecht aan huid

• Blijvend stoma

• Bovenste luchtweg uitgeschakeld

• Canule soms niet meer nodig

==> Altijd bij totale laryngectomie!

Vergelijking

Tracheostomie

• Permanent

• Anatomie gewijzigd

• Bij laryngectomie

• Tijdelijk

• Anatomie intact

• Vaak bij acute problemen

Tracheotomie

Sleepvraag

Tracheotomie

Tracheostomie

Blijvend stoma

Tijdelijk

Sluit spontaan

Vaak bij acute situaties

Permanent

Altijd bij laryngectomie

1.5 Soorten canules

Indeling volgens:

• Dikte

• Materiaal

• Opbouw

• Cuff of niet

• Venster of niet

1.5 Soorten canules

Opbouw:

• Buitencanule

  • Houdt stoma open

• Binnencanule

  • Opvang secreties

  • Regelmatig reinigen

• Mandrin

  • Veilig inbrengen

Dubbele canule typisch bij laryngectomie

Mandrin verhindert dat de tracheawand gekwetst wordt door het scherpe uiteinde van de buitencanule

1.5 Soorten canules

Met of zonder cuff?:

Cuff: opblaasbare manchet

• Doel:

  • Voorkomen van luchtlek bij beademing

  • Terugvloei maaginhoud vermijden

• Risico's:

  • Druknecrose

  • Stenose

Niet nodig bij laryngectomiepatiënt

1.5 Soorten canules

Canule met of zonder venster

• Laat lucht door naar:

  • Stemspleet (tracheotomie)

  • Spraakknop (laryngectomie)

• Nodig om te spreken

Een patiënt is totaal gelaryngectomeerd en ademt spontaan. Welke canule is het meest aangewezen?

A

Canule met cuff

B

Canule zonder cuff

C

Endotracheale tube

D

Canule met maximale cuffdruk

Bij een totale laryngectomie:

is de larynx volledig verwijderd

is er een definitieve scheiding tussen:

luchtweg (trachea)

voedselweg (slokdarm)

mond en keelholte staan niet meer in verbinding met de trachea

👉 Daardoor:

kan voedsel of speeksel niet in de trachea terechtkomen

Een canule met venster is noodzakelijk om te kunnen spreken?

1

Waar

2

Niet waar

Waar

Welke verpleegkundige problemen verwacht je bij een laryngectomiepatiënt?

Slijmen

Angst

Communicatie

Infectierisico

Lichaamsbeeld

Voeding

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Algemeen: zorg bij tracheostomie

• Rechtstreekse verbinding met de longen

• Geen bescherming van bovenste luchtwegen

• Hoge kans op:

  • Slijmophoping

  • Infectie

  • Ademnood

• Patiënt kan niet spreken ==> verhoogde angst

Waarom extra aandacht nodig?

==> Verpleegkundige zorg is levensnoodzakelijk, zeker postoperatief!

Waarom is observatie bij deze patiënten extra belangrijk?

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Kamerkeuze en veiligheid

• Kamer:

  • Dicht bij verpleegpost

  • Liefst rustige kamer

• Reden:

  • Continue observatie

  • Patiënt voelt zich veiliger

• Belangrijk:

  • Elk ongewoon geluid: onmiddellijk gaan kijken

  • Patiënt kan niet roepen

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Zuurstoftoediening

• Zuurstofinstallatie moet aanwezig zijn

• Toediening:

  • Zuurstofsonde in canule

• Let op:

  • Niet te diep inbrengen

  • Voorkomen van trachea-irritatie

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Slijmen en slijmophoping

• Canule prikkelt slijmproductie

• Vooral:

  • Eerste postoperatieve dagen

• Gevaren:

  • Verstopte canule

  • Ademnood

  • Infectie

Preventie = kernopdracht verpleegkundige ==> ASPIREREN!

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Aspireren van secreties

• Regelmatig aspireren

• Frequentie afhankelijk van:

  • Hoeveelheid slijm

  • Ademhaling

• In acute fase:

  • Steriel werken

• Techniek:

  • Korte, vlotte bewegingen

  • Niet te lang aspireren

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Bevochtiging van de lucht

• Bovenste luchtwegen zijn uitgeschakeld

• Lucht is:

  • Droog

  • Koud

• Gevolgen:

  • Korstvorming

  • Taaie slijmen

  • Bemoeilijkte ademhaling

Bevochtigde lucht is essentieel!

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Wondzorg & stoma

• Stoma = open toegang tot longen

• Hoog infectierisico

• In acute fase:

  • Steriele werkwijze

• Splitcompres:

  • Absorbeert slijmen

  • Voorkomt huidirritatie

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Wondzorg & stoma

Extra bij laryngectomie:

• Halsincisie

• Redondrain

• Risico op wondruptuur bij hoesten

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Voeding: eerste dagen

• Eerste dagen:

  • Voeding via maagsonde

• Reden:

  • Operatiewonde moet genezen

• Geen voeding per os

• Infuus:

  • Meestal verwijderd dag 2-3

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Drinkproef

• Op voorschrift arts

• Kleine hoeveelheid water

• Observeren:

  • Hoesten?

  • Slikproblemen?

RISICO: fistel tussen oesofagus en trachea!

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Mobiliteit en hygiëne

• Eerste 24u:

  • halfzittend

  • Bedrust

• Daarna:

  • Mobiliteit stimuleren

• Hygiëne:

  • Extra mondzorg

  • Voorzichtig bij douchen

  • Stoma beschermen tegen water

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Niet somatische aandachtspunten: psychosociale impact

• Mutilerende ingreep

• Veranderd lichaamsbeeld

• Verlies van stem

• Communicatieproblemen

• Angst, onzekerheid, rouw

Grote invloed op zelfbeeld en identiteit!

1.6 Verpleegkundige aandachtspunten

Niet somatische aandachtspunten: psychosociale impact

• Aanwezig zijn

• Luisteren

• Tijd nemen

• Alternatieve communicatie aanbieden

• Stimuleren van revalidatie

Rol van de verpleegkundige:

Zorg is niet alleen techniek!

1.9 Spraakrevalidatie

Overzicht spraakrevalidatie

• Stemprothese

• Slokdarmspraak

• Elektrolarynx

• Spraakcomputer

Start vaak al in het ziekenhuis met logopedie

1.9 Spraakrevalidatie

Stemprothese

• Verbinding tussen:

  • Trachea

  • Oesofagus

• Werking:

  • Lucht naar slokdarm

  • Trilling ==> geluid

• Meest natuurlijke manier van spreken

• Niet mogelijk:

  • Fluisteren, roepen, zingen

Oefening CASUS

Groep 1: Griet, Janne, Olivia

Groep 2: Arthur, Eline, Hanna

Groep 3: Anouchka, Rafaela, Elien

Groep 4: Michelle, Elise, Wiktoria