les 2 voedselrelaties en kringlopen

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 3

              Startopdracht 

startopdracht Biologie – Voedselrelaties en kringlopen

Situatie:

In een natuurgebied leven verschillende planten en dieren samen. Planten gebruiken zonlicht om te groeien, dieren eten planten of andere dieren, en afgestorven materiaal wordt door reducenten (zoals bacteriën en schimmels) afgebroken. Zo ontstaat er een kringloop van stoffen.

Maak de opdracht op het gemaakte blaadje 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

voedselrelaties en kringlopen 

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode 1

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

           Leerdoelen

1. Je kunt de groepen organismen in de kringloop van stoffen beschrijven.
   
2. Je kunt de kringlopen van water, koolstof en stikstof beschrijven

Checklist:

• Het leerdoel is in leerlingentaal geformuleerd.
  
• Het leerdoel is volgens de RTTI-methodiek geformuleerd.
• Het leerdoel geeft een omschrijving van de context (inhoud).
  
• Er wordt een werkwoord gebruikt in het leerdoel (gedrag).
  
• De condities worden weergeven in het leerdoel (voorwaarden).
  
• Er zijn succescriteria gekoppeld aan het leerdoel (norm).

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Kringloop

De producenten, consumenten, afvaleters en reducenten vormen een kringloop. 

Beroepsvoorbeeld ecoloog in dienst van Rijkswaterstaat.

Producenten

Planten: produceren voedsel voor de rest van de voedselketen.

Altijd de eerste schakel.

Autotroof: kunnen zelf energie maken, uit energiearme stoffen.

Fotosynthese

In bladgroenkorrels (chloroplasten) van planten.

Nodig voor fotosynthese:

1. Koolstofdioxide
2. Water
3. (Zon)licht

Producten van fotosynthese:

1. Glucose
2. Zuurstof

Verbranding bij organismen

Ieder levend wezen doet altijd aan verbranding.

Elke cel doet aan verbranding.

Verbranding is niet altijd even hoog; als je beweegt verbrand je meer/sneller.

Consumenten

• Dieren --> consumeren de stoffen die planten hebben gemaakt.
• Planteneters zijn de tweede schakel = consumenten van de eerste orde
• Heterotroof: moeten energierijke stoffen binnen krijgen via andere organismen. 

Controle: welke organismen zijn producenten? En waarom?

Controle: welke organismen zijn consumenten van de 2e orde? En waarom?

Autotroof en Heterotroof

Autotroof:

• Organismen die zelf hun voedsel maken (door de fotosynthese)
• Producenten

Heterotroof:

• Afhankelijk zijn van andere organismen voor voeding
• Consumenten en reducenten

Autotroof en heterotroof

           1e schakel                 2de schakel           3de schakel                4de schakel

Controle: welke organismen zijn heterotroof? En waarom?

Kringloop

Behalve elkaar opeten, gaan organismen ook dood.

• Resten van organismen worden afgebroken door afvaleters.
• Overgebleven resten worden afgebroken door bacteriën en schimmels (reducenten).

Afvaleters

Eten de dode resten van planten en dieren.

Afvaleters laten ook resten achter.

Reducenten

Bacteriën en schimmels

Zetten stoffen uit de resten van dode organismen om in koolstofdioxide, mineralen en water.

Planten nemen deze mineralen weer op uit de bodem. 

Kringloop

De producenten, consumenten, afvaleters en reducenten vormen een kringloop. 

Producenten

Autotroof

'Voeden zichzelf'

Alleen de producenten

Consumenten

Heterotroof

Voeden door een ander

Ook reducenten en afvaleters

Wel en niet afbreekbaar

Reducenten eten alleen stoffen die biologisch afbreekbaar zijn.

Afbreekbaar

Niet- afbreekbaar

Biologisch afbreekbaar en niet-biologisch afbreekbaar afval onderscheiden.  

Biologisch afbreekbaar afval 

van planten en dieren, kan wel worden afgebroken door reducenten.  

Niet-biologisch afbreekbaar afval van kunststof, glas, metaal, steen, kan niet worden afgebroken door reducenten.

Wel/ niet biologisch afbreekbaar

Als in een bos dood materiaal op de grond valt (bladeren, dode dieren) dan zijn er bacteriën en schimmels die dat materiaal afbreken. Na een tijd zie je die bladeren en dieren niet meer terug. Dit noemen we biologisch afbreekbaar.

Ook alle dingen die we maken van plantaardig en dierlijk materiaal is dus biologisch afbreekbaar:

Een leren jas, een rieten mand, papier, broodkorsten, schillen enz.

Kringloop van water

Plasticsoep

• Grote hoeveelheden plastic in het water.
• Valt na verloop van tijd uit elkaar in microplastic --> hele kleine deeltjes. 
• Dieren krijgen deze deeltjes binnen --> microplastic in de voedselketen --> accumulatie. (via vis ook in menselijk lichaam)

Het grote Voedselweb

• Iedereen krijgt straks 1 kaartje
• Je bent producent of consument of reducent of afvaleter
• Je gaat opzoek naar je voedselrelaties en beantwoord de vragen op het kaartje

Bijzonder ecosysteem

Het waddengebied is een heel bijzonder natuurgebied waar heel veel zeldzame planten en dieren leven. Wat maakt deze plek zo uniek? 

Schrijf de factoren op hoe dit komt, schrijf er ook achter of dit biotisch of abiotisch is. 

Bijzonder ecosysteem

Een anders bijzonder ecosysteem zijn de Oostvaardersplassen, dat in Flevoland ligt. Er is veel discussie over het afschieten of bijvoeden van edelherten en andere grazers. 

Vinden jullie dat deze gevoed moeten worden, of juist moeten worden afgeschoten? 

Waar moet een voedselweb/voedselketen altijd mee beginnen?

1. Consument
2. Producent
3. Reducent
4. Afvaleter

Waar horen bacteriën en schimmels bij?

1. Consument
2. Producent
3. Reducent
4. Afvaleter

Een bepaald organisme is autotroof, wat betekend dat? En welke organismen zijn dat?

Koolstofkringloop

Koolstofkringloop

Stikstofkringloop

De stikstofkringloop

Plasticsoep

Kunststof verbrokkelt tot kleinere stukjes

Microplastic

Hoe kunnen microplastics zorgen voor de dood van zeehonden / vogels?

Wel en niet afbreekbaar

Reducenten eten alleen stoffen die biologisch afbreekbaar zijn.

Afbreekbaar

Niet- afbreekbaar

           Instructie

Checklist:

• Interactieve uitleg (responsief): wisbordjes, LessonUp check-vragen, Cornell-methode.
  
• Een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren.
• Meertaligheid functioneel inzetten.
  
• Iedereen bij de les betrekken.

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

Controle vragen

1. a.
2. b.
3. c.
4. d.

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Controle vragen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

       Voorbeelden

Checklist:

• Dual Coding (woord en beeld combineren)
  
• Concrete voorbeelden
• Herkenbare voorbeelden gerelateerd aan de leefwereld van de leerlingen

5. Concrete en herkenbare voorbeelden

De docent maakt gebruik van praktische en concrete voorbeelden die voor leerlingen herkenbaar zijn in hun eigen leefwereld om tot beter begrip van de lesstof te komen. De docent doet hierbij een beroep op dual coding. Door het visuele en het verbale te combineren vergroot de docent de kans dat lesstof beter bij de leerlingen blijft beklijven. 

Aan de slag

Checklist:

• Expliciete instructie voor toepassingsopdracht: wat, hoe, hoe lang, klaar?
• Afwisseling in oefentypes (herkneden van de lesstof)
• Eerst voordoen, daarna begeleidt inoefenen, vervolgens zelfstanding en weer samen (ik--wij-jij/jullie-wij)
• Het leren zichtbaar maken (zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode )
• Differentiëren waar nodig: heterogeen en flexibel.

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de lesstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

Controle vragen

1. a.
2. b.
3. c.
4. d.

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Controle vragen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Controle vragen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Terugkijken 

op de leerdoelen

1. Je kunt de groepen organismen in de kringloop van stoffen beschrijven.
   
2. Je kunt de kringlopen van water, koolstof en stikstof beschrijven
   
3. 
   

Checklist:

• Zijn de leerdoelen behaald?
• Les in context plaatsen van de periode 
• Het leren en het gedrag samen evalueren
• Vooruitblikken adhv JdW-planner  

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• producenten 
• consumenten 
• consumenten van de eerste orde 
• consumenten van de tweede orde
• afvaleters
• reducenten
• kringloop 
• autotroof
• heterotroof
• strikstofzouten 
• eiwitten 

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• biologisch afbreekbaar
• niet-biolgisch afbreekbaar afval 
• plasticsoep
•  

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Exit ticket

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Eindslide

Ruimte voor een afsluitend woord.