LUIDER 30 · They Dance Alone (Cueca Solo) (Sting)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
30
THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO)
STING · 1987
Over de vrouwen in Chili die alleen dansen, met de foto van wie er ontbreekt.
Lesson duration is: 40 minIntroduction
Items in this lesson
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
30
THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO)
STING · 1987
Over de vrouwen in Chili die alleen dansen, met de foto van wie er ontbreekt.
Les over They Dance Alone (Cueca Solo) van Sting, van het album ...Nothing Like the Sun (1987). Het lied gaat over de vrouwen in Chili die onder de dictatuur van Pinochet de cueca, de nationale dans, alleen dansten met een foto van hun verdwenen man, zoon of vader. Het onderwerp is zwaar (verdwijningen, marteling), maar de les laat geen geweld zien. Een les over U2, Mothers of the Disappeared, gaat over hetzelfde thema, vooral in Argentinië en El Salvador; deze les blijft bij Chili en bij de dans. Bekijk de clip vooraf. Image credit: Daniel Miranda / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
DE VRAAG VAN DEZE LES
Hoe kan een dans zonder partner harder protesteren dan een spandoek?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen wat er met de verdwenen gevangenen in Chili gebeurde
beschrijven hoe de cueca sola een vorm van protest werd
uitleggen hoe Sting met zijn gastmuzikanten het verhaal vertelt
Begin met de foto op de omslag: wat zie je? Een oudere vrouw danst met een zakdoek, op haar borst een foto van een man met de vraag waar zijn ze (Donde están). Laat leerlingen raden waarom ze alleen danst. Het antwoord komt in de les; de vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
EERSTE KEER KIJKEN
Sting, They Dance Alone (Cueca Solo) (1987)
Wie dansen er, en met wie? Hoor je een andere taal dan Engels? Wanneer verandert de stemming?
Officiële clip van het kanaal van Sting (StingVEVO). De albumversie duurt ruim zeven minuten, de clip iets korter. Laat leerlingen na afloop noemen wat ze hoorden: Engels en Spaans, gitaren, saxofoon. Het Spaanse deel wordt gezongen door de Panamese zanger Rubén Blades. Vraag naar het slot: klinkt het einde anders dan het begin? Er is ook een Spaanse versie, Ellas danzan solas (op de ep Nada como el sol, 1988).
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
DE TIJD
Chili onder generaal Pinochet
Op 11 september 1973 pleegde het leger in Chili een staatsgreep. Generaal Augusto Pinochet nam de macht over en bleef tot 1990 dictator.
Tegenstanders werden opgepakt, en duizenden van hen kwamen nooit terug: ze waren verdwenen. De regering zei niet waar ze waren. Hun families bleven achter met één vraag: waar zijn ze?
Familieleden van verdwenen gevangenen voor het presidentieel paleis in Santiago, tijdens de dictatuur.
De staatsgreep was gericht tegen de gekozen linkse president Salvador Allende, die die dag omkwam in het presidentieel paleis La Moneda. Officiële commissies (Rettig, 1991, en Valech, 2004 en 2011) erkennen ruim 3000 mensen die werden vermoord of verdwenen, en ongeveer 40.000 politieke gevangenen, van wie de meesten werden gemarteld. Ruim 1000 mensen gelden als verdwenen: hun lichaam is nooit gevonden. Leg het begrip verdwenen gevangene uit: iemand wordt opgepakt, de overheid ontkent dat, en de familie hoort nooit meer iets. De foto van Kena Lorenzini toont vrouwen van de vereniging van familieleden van verdwenen gevangenen (AFDD) voor La Moneda. Blijf evenwichtig: Chili was in 1973 diep verdeeld, en een deel van de Chilenen steunde de staatsgreep. Image credit: Kena Lorenzini / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
DE DANS
Een dans voor twee, gedanst door één
De cueca is de nationale dans van Chili. Een man en een vrouw draaien om elkaar heen en zwaaien met een witte zakdoek. Het is een vrolijke dans, voor feesten.
In 1978 bedachten vrouwen van verdwenen gevangenen de cueca sola. Ze dansen alleen, met een foto van hun man of zoon op hun borst. De lege plek naast hen laat zien wie er ontbreekt.
1978
DE EERSTE CUECA SOLA, DOOR DE VERENIGING VAN FAMILIES VAN VERDWENEN GEVANGENEN
De cueca sola werd bedacht door de folkloregroep van de AFDD (Agrupación de Familiares de Detenidos Desaparecidos), op teksten van Gala Torres en Victoria Díaz. De vrouw op de omslagfoto, Violeta Zúñiga, was een van de dansers van het eerste uur. Een pijnlijk detail: op 18 september 1979 riep Pinochet de cueca zelf uit tot nationale dans, als teken van eenheid. De vrouwen gebruikten dus de dans van het regime om het regime aan te klagen. In 1983 dansten ze de cueca sola in het Teatro Caupolicán in Santiago, en in 1988 was hij te zien in de tv-campagne voor de volksraadpleging. Doorvraag: waarom is een dans moeilijker te verbieden dan een spandoek?
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
DE MAKER
Een Britse popster en Amnesty International
Sting was de zanger en bassist van The Police. In 1986 ging hij mee op A Conspiracy of Hope, een concerttour door de VS voor mensenrechtenorganisatie Amnesty International.
Die tour bracht hem in aanraking met de verhalen uit Latijns-Amerika. Over de dansende vrouwen in Chili schreef hij een lied voor zijn album ...Nothing Like the Sun (1987).
Sting en Bono tijdens de Amnesty-tour A Conspiracy of Hope, New Jersey, 1986.
Op de foto zingt Sting samen met Bono van U2, op 15 juni 1986 in East Rutherford (New Jersey), het laatste concert van de tour. Ook U2 schreef na die tour een lied over de verdwenen gevangenen, Mothers of the Disappeared (zie die les). Sting schreef het album in de periode na de dood van zijn moeder eind 1986; dat verdriet en de Amnesty-tour worden allebei genoemd als bron. Sting zei over zijn aanpak dat hij politieke onderwerpen liever via een beeld benadert dan rechtstreeks: hier het beeld van de vrouwen die alleen dansen. Het album werd opgenomen in de AIR Studios op het eiland Montserrat (1987). They Dance Alone verscheen in 1988 als single. Sting zei zelf dat het lied in Chili werd verboden, en zag dat als een teken dat het aankwam. Image credit: Steven Toole / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
BEGIN
De verteller kijkt naar vrouwen die dansen met iemand die er niet is. Ze houden foto's vast van hun vaders, zonen en mannen. Ze zeggen niets: hun stille dans is hun aanklacht.
MIDDEN
De verteller richt zich rechtstreeks tot de dictator. Hij vraagt hem zich in te leven: hoe zou het zijn als het om zijn eigen familie ging?
SLOT
Er komt een belofte: ooit keert het tij, en dan dansen de vrouwen niet meer van verdriet maar van vreugde. Tussendoor klinkt een deel in het Spaans, gezongen door Rubén Blades.
Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: de verteller is een buitenstaander die toekijkt, niet een van de vrouwen. Wijs op de twee soorten aanspreken: eerst beschrijven, dan de dictator bij naam aanspreken. Het beeld van de lege danspartner staat centraal: wie er ontbreekt, is juist heel zichtbaar.
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
VRAAG
Waarom dansen de vrouwen in het lied alleen?
Hun partner is verdwenen, en de lege plek is hun protest
Samen dansen was in Chili verboden door de dictatuur
De cueca is van oorsprong een dans voor één vrouw
Ze rouwen liever in stilte, waar niemand het ziet
Goed: hun partner is verdwenen, en de lege plek naast hen is het protest. De cueca is juist een dans voor een paar, dus iedereen die de dans kent, ziet meteen wie er ontbreekt. Samen dansen was niet verboden; Pinochet maakte de cueca zelfs tot nationale dans. En de vrouwen dansten niet in stilte thuis, maar in het openbaar. Doorvraag: waarom werkt dit beeld zo sterk voor Chilenen?
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
DE MUZIEK
Een wereldster met gasten
Drie gitaristen
Eric Clapton, Mark Knopfler van Dire Straits en jazzgitarist Fareed Haque spelen mee. Branford Marsalis speelt saxofoon.
Twee talen
Rubén Blades zingt een deel in het Spaans. Er kwam ook een Spaanse versie, Ellas danzan solas, voor luisteraars in Latijns-Amerika.
Van rouw naar feest
Het lied begint ingetogen en verdrietig. Aan het eind wordt de muziek feestelijk: de belofte dat de vrouwen ooit niet van verdriet maar van vreugde dansen.
Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Bezetting volgens het album: Sting (zang, bas), Kenny Kirkland (toetsen), Manu Katché (drums), Mino Cinelu (percussie), Branford Marsalis (saxofoon), Eric Clapton, Mark Knopfler en Fareed Haque (gitaar), Rubén Blades (Spaanse zang). Productie: Sting en Neil Dorfsman; mix Hugh Padgham en Neil Dorfsman. Sting zei dat hij bij een verdrietig of gruwelijk onderwerp altijd licht aan het eind van de tunnel wil: het lied is droevig, maar eindigt als een overwinning. De wereldsterren op gitaar en saxofoon geven het stille protest van de vrouwen een groot, internationaal podium. Sting maakt er geen echte cueca van, maar mengt pop, jazz en Latijns-Amerikaanse klanken. Luisteropdracht: vergelijk het begin met het slot. Hoe verandert de stemming, en wat zegt dat over de boodschap? Het lied won in 1989 een Ivor Novello Award.
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
DE NAWERKING
Van een stil verdriet naar een groot podium
1987
Sting brengt They Dance Alone uit op zijn album.
1988
Chili stemt in een volksraadpleging nee tegen Pinochet.
1988
In Mendoza haalt Sting de dansende vrouwen het podium op.
1990
Sting zingt het lied met de vrouwen in het Nationaal Stadion van Santiago.
2023
Vijftig jaar na de staatsgreep dansen families weer de cueca sola.
De volksraadpleging (plebiscito) was op 5 oktober 1988; ongeveer 56 procent stemde nee, en in maart 1990 kwam er een gekozen president. Mendoza ligt in Argentinië, vlak bij de grens met Chili: op 14 oktober 1988 speelde de Amnesty-tour Human Rights Now! daar, omdat een concert in Chili zelf niet kon. Veel Chilenen staken de grens over. De vrouwen van de AFDD kwamen daar bij They Dance Alone op het podium. In oktober 1990 volgde het Amnesty-concert in het Estadio Nacional in Santiago, met onder anderen Peter Gabriel en Sinéad O'Connor. Dat stadion was in 1973 een gevangenkamp: juist daar dansten Sting en Peter Gabriel met de vrouwen, zodat ze niet meer alleen dansten.
Eens
Oneens
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
STELLING
Een Britse popster hoort niet te zingen over het verdriet van Chileense moeders.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: wat voegt een wereldster toe dat de vrouwen zelf niet konden? (Aandacht in het buitenland, een groot publiek, bescherming door bekendheid.) Doorvraag 2: wat is het risico? (Het verhaal wordt het verhaal van de ster; de vrouwen zelf verdwijnen naar de achtergrond.) Wijs erop dat Sting de vrouwen op het podium haalde: helpt dat, of maakt het de ster juist groter?
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
TERUG NAAR DE VRAAG
Hoe kan een dans zonder partner harder protesteren dan een spandoek?
WAT BLIJFT
In Chili verdwenen onder Pinochet duizenden mensen, en hun families mochten niet eens weten waar ze waren.
De cueca is een dans voor twee. Wie hem alleen danst, met een foto op de borst, laat zonder één woord zien wie er ontbreekt.
Sting bracht dat stille protest met bekende gastmuzikanten en een Spaanse versie naar een wereldpubliek.
This item has no instructions
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
Kies iets gewoons, zoals een dans, een kledingstuk of een maaltijd. Hoe kun je daarmee protesteren?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet, alledaags ding en legt uit hoe een kleine verandering (iets weglaten, iets anders doen, iets zichtbaar maken) de boodschap draagt, zoals de lege plek bij de cueca sola. Veelgemaakte fout: een gewone demonstratie of een spandoek beschrijven, zonder dat het alledaagse ding zelf de boodschap is.
LUIDER
30 · THEY DANCE ALONE (CUECA SOLO) · STING
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
