Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Persoonlijke zorg en ADL
Wassen, aankleden, naar de wc: dat doe je liever zelf. Hoe help je een cliënt daarbij, zo dat hij zich niet schaamt en zelf de baas blijft?
Les 6 · Ondersteunt bij persoonlijke zorg en ADL
Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Persoonlijke zorg en ADL
Wassen, aankleden, naar de wc: dat doe je liever zelf. Hoe help je een cliënt daarbij, zo dat hij zich niet schaamt en zelf de baas blijft?
Les 6 · Ondersteunt bij persoonlijke zorg en ADL
Over deze les: les 6 van de serie Zij aan zij, beroepslessen voor de opleiding Helpende Zorg en Welzijn (mbo niveau 2), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat ADL is, hoe ze helpen bij wassen, aankleden, mondverzorging en toiletgang, en hoe ze daarbij privacy, schaamte, eigen regie en het tempo van de cliënt respecteren.
Koppeling: kwalificatiedossier Dienstverlening, profiel Helpende Zorg en Welzijn (crebo 25960, geldig vanaf 1 augustus 2024). Werkproces P2-K1-W3 Ondersteunt bij persoonlijke zorg en ADL: de helpende ondersteunt vraaggericht bij wassen, verschonen, toiletgang, aan- en uitkleden en het voortbewegen in huis. Uitgangspunt is dat de cliënt zoveel mogelijk zelf doet. De helpende stelt gerichte vragen, gaat na wat de afspraken in het zorgplan zijn en bewaart de balans tussen de wensen van de cliënt, de werkplanning en de afspraken. Gedrag: zet de juiste middelen, materialen en methoden in, gaat uit van de zelfredzaamheid van de cliënt en gaat zorgvuldig om met vertrouwelijke informatie. Verpleegtechnische handelingen vallen buiten deze les.
Foto: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 6
Na deze les:
1
Je kan uitleggen wat ADL is en waarbij je een cliënt helpt.
2
Je kan een cliënt helpen bij wassen en aankleden met respect voor privacy en schaamte.
3
Je kan een cliënt zoveel mogelijk zelf laten doen, in zijn eigen tempo.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 6
Stel: iemand anders moet jou helpen met douchen. Wat vind jij het belangrijkst?
Dat de deur en het gordijn dicht zijn
Dat ik zelf mag zeggen hoe het moet
Dat het rustig gaat, zonder haast
Dat ik zelf doe wat ik nog kan
Startvraag: er is geen goed of fout. Laat studenten even voelen hoe het is om hulp te krijgen bij iets heel persoonlijks. Alles wat ze kiezen, is ook belangrijk voor een cliënt. In deze les leer je hoe je daar rekening mee houdt.
K E R N B E G R I P
LES 6
ADL
ADL staat voor activiteiten van het dagelijks leven. Dat zijn de gewone dingen die je elke dag doet om voor jezelf te zorgen. Bijvoorbeeld wassen, aankleden, eten, naar de wc gaan en je verplaatsen in huis.
Kernbegrip: in het kwalificatiedossier staat dat de helpende ondersteunt bij persoonlijke zorg en ADL. Er is ook PDL: passiviteiten van het dagelijks leven. Dat is zorg voor iemand die zelf bijna niets meer kan doen, zoals iemand met een ernstige meervoudige beperking. Vraag: welke ADL heb jij vanochtend al gedaan?
P E R S O O N L I J K E Z O R G
LES 6
Wat doe jij als helpende?
Hierbij help jij
Wassen en douchen
Aan- en uitkleden
Mondverzorging
Haren kammen en scheren
Naar de wc gaan en verschonen
Vraag een collega
Iets wat je niet hebt geleerd
Iets wat niet in het zorgplan staat
Verpleegtechnische handelingen, zoals wondzorg
Als je twijfelt of je het mag
Uitleg: de helpende werkt binnen de afspraken van het zorgplan en de eigen bevoegdheid. Verpleegtechnische handelingen doet de verzorgende of de verpleegkundige. Wat je precies mag, verschilt per organisatie. Vraag studenten: welke taken doe jij op je stage, en welke niet?
V R A A G
LES 6
Mevrouw Doğan krijgt hulp van jou. Welke activiteit hoort bij ADL?
Samen een spelletje doen
Samen haar post lezen
Samen boodschappen doen
Samen haar tanden poetsen
Antwoord: D. Tanden poetsen is mondverzorging en hoort bij de persoonlijke zorg. ADL is wat je elke dag doet om voor jezelf te zorgen. Een spelletje doen hoort bij activiteiten en welbevinden (les 9). Post en boodschappen horen bij ondersteunen bij wonen (les 4).
E I G E N R E G I E
LES 6
De cliënt beslist mee
In les 3 leerde je: bij eigen regie beslist de cliënt zelf. Dat geldt ook bij de verzorging.
Douche ik 's ochtends of 's avonds?
Welke kleren trek ik aan?
Eerst tanden poetsen of eerst wassen?
Wat doe ik zelf, en waarbij wil ik hulp?
Uitleg: ook iemand die veel hulp nodig heeft, kan kiezen. Vraag het, ook als je denkt dat je het antwoord al weet. Kan iemand moeilijk kiezen, bijvoorbeeld door dementie, geef dan twee mogelijkheden: 'Wilt u de blauwe of de groene trui?' Vraag studenten: hoe zou jij het vinden als iemand anders jouw kleren kiest?
Foto: agilemktg1, publiek domein Image credit: agilemktg1, publiek domein
W A S S E N E N A A N K L E D E N
LES 6
Zo help je bij wassen
Lees de afspraken in het zorgplan. Vraag hoe de cliënt het gewend is.
Leg alles klaar. Doe de deur en het gordijn dicht.
Laat de cliënt zelf doen wat lukt. Help bij de rest en geef tijd.
Ruim op en meld wat je zag, bijvoorbeeld een rode plek op de huid.
Uitleg: deze vier stappen gelden ook voor aankleden. Laat de cliënt zelf kleren kiezen. Kan iemand een arm slecht bewegen? Trek dan eerst de mouw over die arm aan. Bij uittrekken begin je met de goede arm. Tijdens het wassen kijk je ook naar de huid. Wat je opvalt, meld je: in les 8 leer je hoe.
P R I V A C Y
LES 6
Privacy en schaamte
Zo bescherm je privacy
Klop en wacht voor je binnenkomt
Doe deur en gordijn dicht
Bedek met een handdoek wat je niet wast
Vertel niemand over het lichaam van de cliënt
Zo help je bij schaamte
Vertel wat je gaat doen
Doe rustig en gewoon
Maak geen grapjes over het lichaam
Laat iemand zelf de intieme delen wassen als dat lukt
Uitleg: schaamte is normaal. Bijna niemand vindt het fijn om bloot te zijn bij een ander. Sommige cliënten willen liever geholpen worden door een man of door een vrouw. Vraag het, en bespreek met je leidinggevende of dat kan. Ook een mannelijke helpende kan een vrouw goed helpen, als hij respectvol werkt.
Extra voor snelle studenten: welk gesprekje kun je voeren om het wassen minder ongemakkelijk te maken?
V R A A G
LES 6
Je helpt mevrouw El Idrissi met wassen. Een collega komt binnen zonder te kloppen. Wat doe je?
Ik ga door, hij is ook een zorgverlener
Ik dek mevrouw af en vraag hem te wachten
Ik loop met de collega mee naar de gang
Ik maak een grapje, dan is het minder raar
Antwoord: B. Mevrouw heeft recht op privacy, ook bij collega's. Dek haar eerst af en vraag de collega buiten te wachten. Meelopen is onveilig: je laat mevrouw dan alleen. Een grapje maakt de schaamte vaak groter. Bespreek het later rustig met je collega.
P E R S O O N L I J K E Z O R G
LES 6
Mond en toilet
Mondverzorging: help bij tanden poetsen of maak het gebit schoon. Laat iemand zelf poetsen als dat lukt.
Toiletgang: help bij uitkleden, gaan zitten en opstaan. Geef privacy als het veilig kan. Verschoon incontinentiemateriaal met handschoenen aan. Zorg dat de cliënt schoon en droog is.
Uitleg: incontinentie betekent dat iemand urine of ontlasting niet goed kan ophouden. Daar schamen veel mensen zich voor. Doe er gewoon en rustig over. Wacht voor de deur als de cliënt dat wil en het zorgplan het toelaat. Hoe je je handen en je handschoenen gebruikt, leer je in les 7.
V O L G O R D E
LES 6
Zet de stappen bij helpen met wassen in de goede volgorde.
Bespreking: eerst weten wat de afspraken zijn, dan voorbereiden, dan samen wassen en tot slot opruimen en melden. Vraag: wat gaat er mis als je niet eerst in het zorgplan kijkt?
U I T E R L I J K E V E R Z O R G I N G
LES 6
Verzorgd, op je eigen manier
Haren kammen of föhnen zoals de cliënt het wil.
Scheren, of de baard juist laten staan.
Make-up, parfum of sieraden als iemand dat fijn vindt.
De huid insmeren als dat in het zorgplan staat.
Nagels knippen alleen als dat in het zorgplan staat.
Wie er verzorgd uitziet, voelt zich vaak beter.
Uitleg: uiterlijke verzorging hoort ook bij persoonlijke zorg. Vraag hoe iemand er graag uitziet en kijk naar foto's van vroeger. Laat de cliënt zelf in de spiegel kijken en kiezen. Hulpmiddelen zoals een douchestoel of kousenaantrekker ken je uit les 3: gebruik ze zoals het zorgplan zegt.
C A S U S
LES 6
Jesse, begeleid wonen
Jesse (28) heeft een verstandelijke beperking. Hij kan zichzelf aankleden, maar het duurt lang. Om half negen gaat zijn bus naar het werk. Collega Thijs zegt: "Ik trek hem altijd zelf aan. Anders mist hij de bus."
Wat doe jij?
Bespreek met je buur: hoe zorg je dat Jesse zich zelf aankleedt en toch op tijd is?
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: begin eerder met de ochtend. Leg samen met Jesse de avond ervoor zijn kleren klaar. Help alleen bij wat echt niet lukt, zoals een lastige knoop. Overleg met Thijs en de leidinggevende of het zorgplan hierop kan worden aangepast. Zo zoek je de balans tussen wat Jesse zelf kan, de planning en de afspraken.
Hulp voor wie vastloopt: wat kan Jesse de avond ervoor al doen?
S T E L L I N G
LES 6
Als het druk is, mag je het aankleden van een cliënt overnemen. Dat gaat sneller.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Het is begrijpelijk dat je soms tijd tekort hebt. Maar als je het steeds overneemt, kan de cliënt het straks zelf niet meer. Plan dus tijd in. Lukt dat structureel niet, bespreek het dan met je leidinggevende. Eén keer helpen omdat de cliënt het zelf vraagt, is iets anders.
T E R U G B L I K
LES 6
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Wat is ADL
Privacy en schaamte
Eigen regie en tempo
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Hygiënisch en veilig werken
Jouw handen raken veel cliënten aan. Volgende les leer je hoe je voorkomt dat je ziekteverwekkers doorgeeft, en hoe je veilig werkt met tilhulpmiddelen.
Je kan uitleggen wanneer en hoe je je handen desinfecteert of wast.
Je kan kiezen welke persoonlijke beschermingsmiddelen je gebruikt.
Volgende les: les 7 van de serie, werkprocessen B1-K1-W3 Draagt bij aan een fysiek en sociaal veilige werkomgeving en P2-K1-W3 Ondersteunt bij persoonlijke zorg en ADL.
Image credit: LessonUp