1. Wat is pedagogiek?

• Gedragswetenschappen
• Secundair onderwijs

1. Wat is pedagogiek?

7VJHO - Gedragswetenschappen

Mevrouw van Loon

2025-2026

Lesdoelen

De leerling:

- Geeft de definitie van pedagogie.

- Geeft de definitie van pedagogiek.

- Beschrijft de term opvoeding.

- Beschrijft de implicaties van de geziene definitie van opvoeding op.

- Legt uit waarom opvoeding een transactioneel proces is.

- Beschrijft de betrokken actoren bij dit transactioneel proces.

- Legt uit waarom opvoeding doelgericht is.

- Argumenteert het belang van opvoeding.

- Beschrijft het belang van opvoeding aan de hand van een voorbeeld.

1. Oorsprong van de term

Oude Griekenland

Thuisonderwijs of kinderen naar school gebracht door slaaf

‘paidagōgos’ (pedagoogos)

Later bredere betekenis: alle kennis en vaardigheden die nodig zijn om kinderen te begeleiden.

2. Definities

Pedagogie = de praktijk van opvoeden (wat opvoeders dagelijks doen).

Pedagogiek = de wetenschap van opvoeding. Zij zoekt een antwoord op alle vragen die i.v.m. opvoeding kunnen gesteld worden.

2. Definities

Opvoeden is het handelen van een opvoeder in relatie met een kind, met als doel de ontwikkeling van dat kind richting volwassenheid te ondersteunen en te optimaliseren.

 Het einddoel van de opvoeding is dus de realisatie van de individuele mogelijkheden binnen de maatschappelijke context, zodat het kind kan opgroeien tot een gelukkige volwassene.

2. Definities

Implicaties:

• Opvoeden is een transactioneel proces

• Opvoeden is doelgericht

2.1. Opvoeden is een transactioneel proces

Opvoeding is geen eenrichtingsverkeer!

Opvoeding bestaat uit actie en reactie:

• Opvoeders handelen vanuit hun eigen overtuigingen, persoonlijkheid en ervaringen. 
• Het gedrag van de opvoeders lokt een reactie uit bij het kind. Die reactie verschilt naargelang de persoonlijkheid, de leeftijd, de ervaringen, kortom de individuele eigenschappen van het kind. 
• De reactie van het kind beïnvloedt op haar beurt weer het toekomstige gedrag van de opvoeders.

2.1. Opvoeden is een transactioneel proces

Bij dat transactionele proces zijn drie actoren betrokken:

• Het kind zelf, met eigen persoonlijkheidskenmerken, talenten, beperkingen …

• De opvoeders, ook met eigen persoonlijkheidskenmerken, ervaringen en referentiekaders.

• De omgeving: de sociale context, maar ook culturele invloeden.

2.1.1. Het kind

• Opvoeding is erop gericht de ontwikkelingskansen van het kind zo groot mogelijk te maken.  
• Vertrekpunt: de eigen aard en de mogelijkheden en beperkingen van het kind of de jongere.
• Voorbeeld: sommige kinderen hebben veel nood aan duidelijke regels, anderen hebben juist ruimte nodig om zelf te ontdekken.
• Opvoedingsmiddelen en doelen moeten aan het individuele kind aangepast worden (individualiseren).

Opdracht p.3

Schrijf op hoe jouw ouders of opvoeders rekening hielden met jouw eigen talenten of eigenschappen.

Hoe hielden/houden jouw ouders of opvoeders rekening met jouw eigen talenten of eigenschappen?

2.1.2. De opvoeders en het gezin

De opvoeder: 

De ene opvoeder heeft andere ideeën over opvoeding dan de andere. Als professionele opvoeder word je natuurlijk sterk beïnvloed door je theoretische kennis. De opvattingen die wij over opvoeden hebben, worden door verschillende factoren bepaald:

1. De tijd waarin je als opvoeder leeft

2. De cultuur waar je als opvoeder deel van uitmaakt

3. Persoonlijke waarden, normen en opvattingen van de opvoeder

2.1.2. De opvoeders en het gezin

Het gezin:

Factoren binnen een gezin die de opvoeding beïnvloeden zijn onder meer de gezinssamenstelling, gezinsstructuur, financiële mogelijkheden, de cultuur, geloofsovertuiging, ….

2.1.3. De omgeving

• De kwaliteit en toegankelijkheid van scholen en kinderopvang bijvoorbeeld bepaalt welke kansen kinderen krijgen om zich te ontwikkelen.

• Ook verenigingen, de buurt,… oefenen invloed uit op wat kinderen leren en hoe ze zich gedragen. In een omgeving met veel criminaliteit of armoede worden kinderen vaak sneller geconfronteerd met verantwoordelijkheid of gevaar.

• In een welvarende omgeving is er meer ruimte voor ontspanning, hobby’s en persoonlijke ontwikkeling. In een minder welvarende omgeving ligt de nadruk vaker op overleven, werken en bijdragen aan het gezin.

• Een kind in een grootstad leert bijvoorbeeld al vroeg omgaan met druk verkeer.

• Een kind in een sloppenwijk ontwikkelt dan weer vaak creativiteit en overlevingsvaardigheden in moeilijke omstandigheden.

• Een kind dat opgroeit in Groenland leert jagen en vissen om te kunnen overleven in een uitdagende natuur.

2.1.3. De omgeving

• Een kind in een grootstad leert bijvoorbeeld al vroeg omgaan met druk verkeer.

• Een kind in een sloppenwijk ontwikkelt dan weer vaak creativiteit en overlevingsvaardigheden in moeilijke omstandigheden.

• Een kind dat opgroeit in Groenland leert jagen en vissen om te kunnen overleven in een uitdagende natuur.

2.2. Opvoeding is doelgericht

Doelgericht houdt in dat je als opvoeder handelt om een bepaald doel te bereiken in de ontwikkeling. 

Beïnvloeding van kinderen onderling = geen opvoeding!

Om het einddoel van de opvoeding te bereiken werk je uiteraard met tussendoelen (in professionele context uitgewerkt in handelingsplan).

3. Het belang van opvoeding

Opvoeden is geen luxe, maar noodzaak.

Bij de geboorte is een kind hulpeloos. Een dier is veel zelfstandiger. Het functioneert volgens zijn instincten. De mogelijkheden van een mens zijn verfijnder en ingewikkelder maar ontwikkelen niet vanzelf. Dit blijkt onder meer ook uit de gevolgen van sociale verwaarlozing.

Een tekort aan affectie en menselijk contact heeft blijvende gevolgen op sociaal, emotioneel, lichamelijk en intellectueel vlak.