Emoties 2de graad

• Gedragswetenschappen
• Secundair onderwijs

Thema persoonlijkheid: De invloed van emoties op ons gedrag  (2de graad)

Even herhalen

Ondertussen weet je dat je kan leren om mensen beter te begrijpen en dat je daarvoor kennis over het gedrag nodig hebt (sociale cognitie).  Dankzij die kennis kan je makkelijker en vlugger gedrag, emoties, gedachten en bedoelingen begrijpen. Het gevolg is ook dat het gedrag van anderen meer voorspelbaar wordt voor jou.   M.a.w. je kan inschatten of iemand blij, boos of verdrietig is door het observeren van hun lichaamstaal of gezichtsuitdrukking. Dit is een proces waar meerdere hersengebieden bij betrokken zijn, zoals de prefrontale cortex en de amygdala. 

Zoek een foto van een lachende baby in een bepaalde cultuur.

Maak de link met ontwikkelingspsychologie. Wat merkte je op bij de lachende baby's?

Even herhalen

Tevens weten we dat er volgens Paul Ekman, Amerikaanse klinische psycholoog, zes universele basisbehoeften zijn, die we in verschillende culturen kunnen onderscheiden worden.  

Ken je ze nog?

Zes universele basisbehoeften/emoties?

Even herhalen

Woede, verdriet, walging, verbazing , blijdschap en angst.

Later voegde hij een zevende emotie toe, namelijk minachting.

Voor we van start gaan...

Wat is het verschil tussen emoties, gevoelens en stemmingen?

Emoties

Gevoelens

liefde

boosheid

korte duur

lange duur

lichamelijke sensaties en uitingen

Emoties

Emoties zijn intense, kortdurende reacties op een specifieke gebeurtenis of prikkel.  

Vaak gepaard met lichamelijke sensaties zoals verhoogde hartslag, snelle ademhaling, of spierspanning. 

Gevoelens

Gevoelens zijn subjectieve, persoonlijke ervaringen die vaak dieper liggen en langduriger kunnen zijn dan emoties. 

Kunnen lichamelijke sensaties teweegbrengen, maar deze zijn vaak minder direct en intens dan bij emoties.

Stemmingen

Stemmingen zijn algemene, langdurige gemoedstoestanden die niet noodzakelijkerwijs aan een specifieke gebeurtenis zijn gekoppeld, maar die wel de manier waarop we de wereld ervaren beïnvloeden.

Hoofdstuk 1: Componenten van emoties

Emoties bestaan uit drie hoofdonderdelen: 

1. een fysiologisch component (lichamelijke veranderingen) 
2. een gedragscomponent (uitingen van de emotie)
3. een mentaal component (het gevoel)

Fysiologisch component

Verandering in de  werking van de organen en orgaansysteem (lichamelijke veranderingen) die gepaard gaan met een emotie, zoals een verhoogde hartslag, zweten, of veranderingen in de ademhaling.

 

Gedragscomponent

Verwijst naar de zichtbare expressie en acties die voortkomen uit een emotionele staat, zoals gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal.  Het kan zowel verbale en non-verbale reacties zijn, zoals lachen, kwaad spreken, nagelbijten...

M.a.w. wat je doet en zegt.

Mentale component

Dit is het innerlijke belevingsaspect, het persoonlijke, bewuste gevoel dat we ervaren, zoals blijdschap, verdriet, angst, etc.

M.a.w. de gevoelens.

Samenwerking 

De drie componenten van een emotie staan niet los van elkaar, maar beïnvloeden elkaar in een voortdurende interactie.  Een verhitte discussie laat je bijvoorbeeld zowel letterlijk als figuurlijk niet ongeroerd op fysiologisch, mentaal en gedragsmatig vlak.

Opdracht

Lees de situaties en zoek de drie componenten van de emotie.

Opdracht levensloopboek

5 punten

Maak een selfie.  Beeld daarop een emotie die je recent beleefde.  Analyseer er de drie componenten in.

Hoofdstuk 2: Opvattingen over ontstaan van emoties

De oorsprong van emoties ligt al miljoenen jaren achter ons. De bedoeling van emoties was dat zij mensen hielpen met de biologische overleving. Zo brengt elke emotie, elk gevoel ons lichaam in gereedheid om iets te doen. Als je bang bent, vinden er veranderingen plaats in je bloedsomloop en je ademhaling. In feite word je lichaam op dat moment in gereedheid gebracht om te vluchten. Ben je daarentegen kwaad, dan gebeurt er van alles in je lichaam dat gericht is op vechten, verdediging. En ben je verliefd, dan zal je lichaam voorbereid worden op de voortplanting.

Stel je voor: een wereld zonder emoties. Wat zou er dan mislopen?

OPDRACHT

Je luistert naar de podcast Psycholoog, emoties (3 x 15 min.):

1. Noteer de belangrijkste info

2. Bespreek de grote lijnen met twee medestudenten

3. Probeer mogelijke toets vragen te beantwoorden

https://www.depodcastpsycholoog.nl/seizoen6/emoties#:~:text=Ad%20Vingerhoets,aflevering%20van%20De%20Podcast%20Psycholoog.

Ad Vingerhoets

Ad Vingerhoets is hoogleraar emoties en welbevinden aan Tilburg University.

Functies van emoties

Het is nog niet duidelijk waarom we emoties voelen. Uit onderzoek is gebleken dat mensen die geen emoties hebben vaker in gevaarlijke situaties terecht komen. 

• Emoties helpen ons dus om gevaarlijke situaties te vermijden = waarschuwingsfunctie
• Ze helpen ons om sneller actie te ondernemen en niet te lang na te denken over wat er gebeurt = aanpassingsfunctie

Voorbeeld: je rijdt met de fiets naar huis.  Plots hoor je achter jou een loeiende sirene van een brandweerwagen.  Wat doe?

Functies van emoties

• Daarnaast helpen emoties je om je behoeftes kenbaar te maken. De emotie van angst laat bijvoorbeeld zien dat je behoefte hebt aan veiligheid. Verder helpen emoties je met het aangeven van je grenzen. Ze zijn een weerspiegeling van hoe het met je gaat. Daarnaast spelen emoties een essentiële rol in ons contact met onze omgeving = communicatie functie

Hoofdstuk 3: Emotieregulatie

Klasdiscussie: Sterven van verdriet, kan het?

ja

nee

www.vrt.be

Sterven van verdriet, kan het?

Ja

1. Gebroken-hart-syndroom (takotsubosyndroom): een aandoening waarbij hevige emoties kunnen leiden tot symptomen die lijken op een hartaanval, soms met fatale gevolgen

2. Stressreactie: Verdriet veroorzaakt langdurige stress, waardoor het lichaam voortdurend stresshormonen (zoals cortisol en adrenaline) aanmaakt.  Deze stresshormonen verzwakken het immuunsysteem, verhogen de bloeddruk en belasten het hart.

Wat is emotieregulatie?

Emotieregulatie is het vermogen om je emoties te herkennen, begrijpen en op een gezonde manier te beïnvloeden. 

Het gaat niet om het onderdrukken van emoties, maar om het bewust omgaan met wat je voelt. Soms betekent dat even afstand nemen, een andere betekenis geven aan wat er gebeurt of hulp zoeken. 

Wat is emotieregulatie?

Emotieregulatie helpt je om in balans te blijven, zelfs in stressvolle of emotionele situaties. Het zorgt ervoor dat je gepast kunt reageren — zonder te ontploffen of jezelf te verliezen in verdriet of paniek.

Waarom is emotieregulatie belangrijk?

Het vermogen tot emotionele zelfregulatie speelt een cruciale rol in hoe we omgaan met dagelijkse uitdagingen en stressvolle situaties. 

Enkele redenen waarom dit zo belangrijk is:

• Door je emoties te reguleren, kun je beter luisteren naar en rekening houden met de gevoelens van anderen.
  
• Je leert rationeler te reageren op omstandigheden die buiten je controle liggen. Dit helpt je teleurstellingen en veranderingen beheerst te verwerken.
  

 

Impulsief gedrag kan persoonlijke en professionele relaties beschadigen; zelfregulatie helpt om deze relaties te versterken en conflicten te vermijden.

Het geeft je de mogelijkheid om je emoties op een constructieve manier te benaderen, zonder dat je last krijgt van overweldigende gevoelens zoals boosheid, verdriet of teleurstelling. Het zorgt dus voor een beter emotioneel welzijn.

Waarom is emotieregulatie belangrijk?

• Door rustig te blijven in stressvolle momenten kun je conflicten op een weloverwogen en constructieve manier oplossen.
  
• Impulsief gedrag kan relaties beschadigen; zelfregulatie helpt om deze relaties te versterken en conflicten te vermijden.
  
• Het geeft je de mogelijkheid om je emoties op een constructieve manier te benaderen, zonder dat je last krijgt van overweldigende gevoelens zoals boosheid, verdriet of teleurstelling. Het zorgt dus voor een beter emotioneel welzijn.
  

Waarom is emotieregulatie belangrijk?

Samengevat, wie zijn emoties goed kan reguleren:

• ervaart minder stress,
  
• heeft betere relaties,
  
• herstelt sneller van tegenslagen,
• en blijft lichamelijk gezonder.

Een goede emotieregulatie bevordert ook mentale veerkracht en helpt om beter beslissingen te nemen. Wie zijn gevoelens begrijpt en stuurt, raakt minder snel overbelast of overspoeld.

Project

 Groepsdiscussie/wetenschappelijk onderzoek over de film Inside out 2.

Dr. Ekman was wetenschappelijk adviseur bij de zeer populaire film Inside Out, die zich richt op emoties en gezinsdynamiek. 

www.tiktok.com

Bronnen

Brein kennis Leiden. (z.d.). De tienerjaren: emotionele achtbaan, of niet?. Universiteit Leiden. Geraadpleegd op 1 augustus 2025, van https://kijkinjebrein.nl/onderwerpen/emoties/

Bakker, L. ( 2019, 4 november). Het ontstaan van emoties. By Lizit. Geraadpleegd op 1 augustus 2025, van  https://bylizet.nl/het-ontstaan-van-emoties/

van Zutphen, M. ( 2023, 5 juni). Wat is de functie van emoties?

Wat zijn emoties eigenlijk? En welke functie hebben ze?. Psycholoog.nl. Geraadpleegd op 3 augustus 2025, van  https://psycholoog.nl/blogs/wat-is-de-functie-van-emoties/

PAUL EKMAN GROUP. (z.d.). PAUL EKMAN A TIMELINE OF ACHEIVEMENTS. PAUL EKMAN GROUP. Geraadpleegd op 15 augustus 2025, van https://www.paulekman.com/about/paul-ekman/