Hoofdstuk 1: Nederland

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Speciaal Onderwijs
• Leerroute 3

Nederland: land, steden en regio’s

Lesdoel

Ik kan uitleggen waar Nederland ligt, hoe Nederland is ingedeeld en waarom sommige steden en gebieden in Nederland belangrijk zijn.

Welke woorden denk jij aan bij Nederland?

Gebruik de reacties om voorkennis op te halen: ligging, provincies, steden, zee, Randstad, platteland.

Waar ligt Nederland?

• Nederland ligt in het westen van Europa.

• Buurlanden: België en Duitsland.

• Aan de westkant ligt de Noordzee.

• Nederland is dus een land aan zee én in Europa.

Hoe groot is Nederland?

Nederland is niet erg groot.

• Van noord naar zuid: ongeveer 300 kilometer

• Van west naar oost: ongeveer 200 kilometer

Daardoor zijn afstanden binnen Nederland meestal goed te overzien.

De provincies van Nederland

• Nederland is verdeeld in 12 provincies.

• Elke provincie heeft een hoofdstad.

• In de hoofdstad van de provincie werken bestuurders van die provincie.

Maak duidelijk dat een provinciehoofdstad iets anders is dan de hoofdstad van Nederland. Leerlingen halen die twee vaak door elkaar.

Amsterdam en Schiphol

• De hoofdstad van Nederland is Amsterdam.

• Bij Amsterdam ligt Schiphol.

• Schiphol is de grootste luchthaven van Nederland.

Plaatsen op de kaart

Op een kaart van Nederland kun je herkennen:

• de grenzen met België en Duitsland

• de ligging aan de Noordzee

• provincies en hun plek in Nederland

• steden aan zee of meer naar het midden van het land

Gebruik hier eventueel voorbeelden uit het boek: Den Helder ligt aan zee en Utrecht ligt centraal in Nederland.

In welk deel van Europa ligt Nederland?

A

westen

B

oosten

C

zuiden

D

noorden

Nederland op de kaart

Nederland ligt in het westen van Europa. Het grenst aan België en Duitsland. Aan de westkant ligt de Noordzee. Nederland heeft 12 provincies.

westen

België

Noordzee

12 provincies

zuiden

Frankrijk

Waddenzee

10 provincies

Controleert de kernbegrippen uit 1.1: ligging, buurlanden, zee en provincies.

Welke plaats ligt aan zee?

A

Utrecht

B

Den Bosch

C

Zwolle

D

Den Helder

Sluit aan bij de kaartvaardigheid op de vorige slides.

De Randstad

• In Nederland wonen meer dan 17 miljoen inwoners.

• Veel mensen wonen in steden.

• De vier grote steden zijn Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht.

• Deze steden liggen in het westen en midden van Nederland: de Randstad.

Dichtbevolkt en dunbevolkt

• In de Randstad wonen meer dan 7 miljoen mensen.

• Zo’n gebied noem je dichtbevolkt.

• Op het platteland wonen minder mensen.

• Een gebied met weinig inwoners noem je dunbevolkt.

Het platteland

• Vooral in het noorden en oosten van Nederland is veel platteland.

• Buiten de steden is het vaak rustiger.

• Er is minder verkeer.

• Je ziet er meer bossen en weilanden.

Koppel dit aan het begrip werkgelegenheid: op het platteland is vaak minder werk dan in grote steden.

Waarom wonen mensen vaker in steden?

Veel mensen wonen in steden omdat daar meer werk, voorzieningen en verbindingen zijn. Op het platteland is meer ruimte en rust, maar vaak minder werk. Daardoor zijn steden meestal drukker en dichter bevolkt dan landelijke gebieden.

Belangrijke steden in Nederland

Rotterdam en Amsterdam

Den Haag en Utrecht

Den Haag

• hier zit de regering

• politieke hoofdstad van Nederland

Utrecht

• ligt in het midden van Nederland

• veel wegen en spoorwegen komen hier samen

Rotterdam

• grootste haven van Nederland

• belangrijk voor handel

Amsterdam

• hoofdstad van Nederland

• in de buurt ligt Schiphol

Benadruk het verschil tussen hoofdstad (Amsterdam) en politieke hoofdstad (Den Haag).

Wat bedoel je met een dichtbevolkt gebied?

A

weinig inwoners

B

veel inwoners

C

veel landbouw

D

weinig verkeer

Steden en gebieden

In Nederland wonen meer dan 17 miljoen inwoners. In de Randstad wonen meer dan 7 miljoen mensen. Op het platteland is het vaak rustiger en een gebied daar noem je vaak dunbevolkt.

17 miljoen

Randstad

platteland

dunbevolkt

7 miljoen

hoofdstad

kust

dichtbevolkt

Let op het verschil tussen Randstad en platteland, en tussen dichtbevolkt en dunbevolkt.

Welke stad is de politieke hoofdstad van Nederland?

A

Amsterdam

B

Den Haag

C

Rotterdam

D

Utrecht

Veel leerlingen verwarren hoofdstad met politieke hoofdstad.

De haven van Rotterdam

• Rotterdam heeft de grootste haven van Europa.

• De haven is heel belangrijk voor de handel.

• Goederen komen met grote containerschepen binnen.

• Daarna gaan ze verder Europa in.

Containers en vervoer

• Containers zijn grote metalen dozen.

• Ze zijn handig te stapelen en te vervoeren.

• Vanuit Rotterdam gaan spullen verder met:

- kleinere schepen

- treinen

- vrachtwagens

Rotterdam als schakel in Europa

Goederen uit bijvoorbeeld Amerika of China komen in Rotterdam aan. Vanuit de haven worden die producten verspreid naar verschillende plaatsen in Europa. Daardoor is Rotterdam een belangrijk knooppunt voor internationale handel.

De Nieuwe Waterweg

• Rotterdam ligt niet direct aan zee.

• Vroeger was de haven lastig bereikbaar.

• Schepen moesten via een ondiepe rivier en langs zandbanken.

• Dat kostte tijd en gaf problemen.

Noem eventueel dat Rotterdam begon als klein vissersdorp aan de rivier de Rotte, om de verandering door de tijd zichtbaar te maken.

Waarom werd dit kanaal gegraven?

Moeilijke route naar de haven → schepen bereikten Rotterdam lastig → haven moest beter bereikbaar worden.

Daarom werd in 1872 een kanaal door de duinen gegraven: de Nieuwe Waterweg.

Het effect van de Nieuwe Waterweg

Door de Nieuwe Waterweg is de haven van Rotterdam goed bereikbaar voor schepen uit de hele wereld. Dat maakte verdere groei van de haven mogelijk en versterkte de positie van Rotterdam als internationale havenstad.

Waarom is Rotterdam belangrijk voor Europa?

A

grootste luchthaven

B

regering van Nederland

C

grote haven en handel

D

meeste bossen van Nederland

Rotterdam en de Nieuwe Waterweg

Rotterdam heeft de grootste haven van Europa. Goederen komen vaak aan in containers. In 1872 werd de Nieuwe Waterweg gegraven, zodat schepen de haven beter konden bereiken.

haven

containers

Nieuwe Waterweg

bereiken

luchthaven

provincies

Afsluitdijk

verlaten

De laatste blank vraagt om begrip van oorzaak en gevolg: betere bereikbaarheid van de haven.

Waarom was de Nieuwe Waterweg belangrijk?

Bespreek antwoorden zoals: omdat Rotterdam niet direct aan zee ligt, de oude route lastig was, er ondiep water en zandbanken waren, en schepen de haven beter moesten kunnen bereiken.

Wat heb je vandaag geleerd over Nederland?

Vrije reflectie op de leeropbrengst van de les.

Welk onderdeel hielp jou het meest begrijpen?

Laat leerlingen benoemen welke uitleg, kaart, vergelijking of voorbeeld hen hielp.

Begrippen

inwoners - mensen die in een land of gebied wonen

provincie - een deel van Nederland met een eigen bestuur

hoofdstad - belangrijkste stad van een land of provincie

luchthaven - plek waar vliegtuigen vertrekken en aankomen

Randstad - gebied met grote steden in het westen en midden van Nederland

dichtbevolkt - gebied waar veel mensen wonen

dunbevolkt - gebied waar weinig mensen wonen

Begrippen

platteland - gebied buiten de steden

regering - bestuur van het land

politieke hoofdstad - stad waar de regering zit

haven - plaats waar schepen laden en lossen

handel - kopen, verkopen en vervoeren van goederen

container - grote metalen doos voor vervoer van goederen

Nieuwe Waterweg - kanaal dat Rotterdam met de zee verbindt