Samenvatting P4 Beweging

• Mens & Natuur
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

Alle onderdelen kennen!

Samenstelling botten

Bot = been

Been is opgebouwd uit:

• Beencellen
• Kalk → maakt botten hard en stevig, je kan het verwijderen door zoutzuur. Dan wordt het slap...

• Lijmstof → maakt botten buigzaam, je kan het verwijderen door vuur. Dan breekt het snel...

Verbindingen tussen botten

• Kraakbeenverbinding = tussen wervels, licht beweeglijk

• Vergroeide botten = heiligbeen, geen beweging

• Naadverbinding = schedel, vaste verbinding zonder beweging. Baby's hebben losse onderdelen om hersengroei en de bevalling makkelijker te maken

• Gewrichten – zorgen voor beweging tussen botten (rol, scharnier & kogel)

Soorten gewrichten

• Rolgewricht: onderarm → draaibeweging

• Kogelgewricht: heup of schouder → beweging in alle richtingen

• Scharniergewricht: knie of elleboog → beweging in één richting

Beweging door Skelet & Spierstelsel

Spieren zitten via pezen vast aan botten.

Bij samentrekken van spieren trekt de pees het bot → beweging.

Spieren werken in duo’s (antagonisten):

• Beenspier buigt het been
• hamstring strekt het been 

Spieren worden sterker en groter door eiwit.

Soorten spieren

• Willekeurige spieren (dwarsgestreept): te besturen met je wil (armen, benen).

• Onwillekeurige spieren (glad): werken automatisch (darmen, bloedvaten).

• Hartspier: werkt continu, lijkt op beide soorten.

Spierpijn vs Spierkramp

Spierpijn:

• Ontstaat na inspanning door afvalstoffen (melkzuur) en kleine scheurtjes.
• Verdwijnt na rust en eiwitrijke voeding.

Spierkramp:

• Plotselinge, pijnlijke samentrekking van alle spiervezels tegelijk.
• Oorzaken: overbelasting, vochttekort, verkeerde houding.

Wat gebeurt er bij ademhalen?

Gaswisseling= inademen van zuurstof (O2) & uitademen van koolstofdioxide (CO2)

Inademen (O2): zuurstof komt via neus → luchtpijp → bronchiën → luchtpijptakje --> longblaasjes → bloed

Uitademen: koolstofdioxide (afvalgas) verlaat 

het lichaam vanaf het bloed naar je mond de lucht in

Middenrif gaat omlaag bij het inademen, er komt meer ruimte in de borstkas en het lucht wordt in de longen gezogen.

Gevaren van roken

Roken beschadigt de longen:

• Trilhaartjes plakken vast door teer
• Slechtere afvoer van slijm → rokershoest
• Verhoogd risico op COPD en longkanker

Ook vapen zorgt ervoor dat longblaasjes kapot gaan en er minder zuurstof transport naar het bloed mogelijk is.

Verbranding in je lichaam

• Verbranding = energie maken in cellen (vooral in spiercellen)

• Nodig: glucose (uit voedsel) + zuurstof (uit lucht)

• Reactie:

Glucose + Zuurstof → Energie + Water + Koolstofdioxide

Omrekenen tussen m/s en km/h

Soms moet je snelheden omrekenen. Daarvoor gebruik je:

• m/s → km/h = x 3,6
• km/h → m/s = / 3,6

Voorbeeld:

• 12 m/s = 12 x 3,6 = 43,2 km/h
• 90 km/h = 90 / 3,6 = 25 m/s

Teken dit plaatje aan het begin van je toets

Vergeet geen REKENMACHINE!!!

Wat is snelheid?

Snelheid is de afstand die je aflegt per tijdseenheid. 

Formule:

Snelheid (v) = Afstand (s) / Tijd (t)

 

Let op: een snelheid moet altijd met een eenheid worden geschreven, zoals m/s of km/h.

Gemiddelde snelheid

Je berekent het zo:

Gemiddelde snelheid (vgem) = Totale afstand (s) / Totale tijd (t)

 

Voorbeeld:

Je fietst 200 m in 25 sec→ 

Gemiddelde snelheid = 200 / 25 = 8 m/s

DIT IS 8 x 3,6= 28,8 km/h

Zelf kunnen tekenen

Kunnen aflezen

Wat is een kracht?

Een kracht is een natuurkundige grootheid die een voorwerp van vorm, richting of van snelheid kan doen veranderen.

Het symbool voor kracht is F

Je hebt krachten nodig om te kunnen bewegen. 

Soorten krachten

Ken en herken deze 5 krachten

Sommige krachten werken mee.. anderen werken tegen..

Tegenwerkende krachten: Weerstandskrachten/Wrijvingskrachten

Dieren, mensen & Machines maken bijvoorbeeld gebruik van een gestroomlijnde vorm om zo min mogelijk last te hebben van weerstand. 

Krachten tekenen

• De pijlpunt geeft de richting aan waarin de kracht werkt. Zwaartekracht werkt altijd loodrecht naar beneden
  
  
• De lengte van de pijl geeft de grootte van de kracht aan. 
  
  
• Het aangrijpingspunt, het beginpunt van de pijl geeft aan van waaruit de kracht werkt.

Nettokracht en Beweging

Nettokracht = optelsom van alle krachten op een voorwerp

• Krachten in dezelfde richting → optellen
• Krachten in tegengestelde richting → aftrekken

Gevolgen:

• Nettokracht = 0 → Constante snelheid of stilstand
• Nettokracht meer dan 0 → Versnellen
• Nettokracht minder dan 0 (tegen) → Vertragen

Voorbeeld: Spierkracht 200 N – weerstand 150 N = nettrokracht 50 N vooruit

Massa, Zwaartekracht en Gewicht

Massa = Hoeveelheid stof (kg)

• Altijd hetzelfde, ook in de ruimte. 

Zwaartekracht (Fz) = Kracht waarmee de aarde aantrekt

• Formule: Fz = m * g (g = 9,81 m/s2)

Gewicht = De kracht die een voorwerp op een ondergrond uitoefent

In de ruimte: wel massa (die blijft hetzelfde), geen gewicht (dit veranderd)

• Voorbeeld: Massa = 70 kg → Fz = 70 * 9,81 = 686,7 N