CONSUMPTIE · INKOMEN
Inkomen en verdeling
Examenstof economie vmbo
CONSUMPTIE · INKOMEN
Inkomen en verdeling
Examenstof economie vmbo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: EC/K/4A.2. Image credit: Poppe de Boer / Wikimedia Commons, CC0
CONSUMPTIE · INKOMEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan de soorten inkomen noemen, uitleggen waarom inkomens verschillen en wat dat betekent voor wat je kunt kopen.
This item has no instructions
Hoe kom jij aan geld?
Verwacht: zakgeld, bijbaantje, cadeau, spaarrekening, kinderbijslag van je ouders. Sorteer de woorden in: ik werk ervoor (arbeid), ik bezit iets (bezit) of ik krijg het van de overheid (overdracht). BB leert de drie soorten inkomen. Productiefactoren, nationaal inkomen, inkomensverdeling, macht van de consument en jonge kopers zijn alleen voor KB en GL/TL.
CONSUMPTIE · INKOMEN
Vakantiemedewerker achter de kassa van een supermarkt
Inkomen uit arbeid
Inkomen is geld dat je ontvangt, bijvoorbeeld voor je werk of van de overheid.
Inkomen uit arbeid is loon of salaris voor het werk dat je doet.
Daarbij hoort vakantiegeld en loon in natura, zoals gratis eten van je werkgever.
Een werknemer krijgt loon, een ondernemer winst. Loon: 12 euro per uur keer 20 uur is 240 euro.
Controle: 12 x 20 = 240. Loon in natura is een beloning in spullen of diensten in plaats van geld. Vakantiegeld is een extra bedrag bovenop je loon. Veelgemaakte fout: denken dat loon in natura geen inkomen is. De winst van een ondernemer hoort bij arbeid en ondernemerschap. Image credit: Poppe de Boer / Wikimedia Commons, CC0
CONSUMPTIE · INKOMEN
Flatgebouwen aan de Van Houtenstraat in Katwijk
Inkomen uit bezit
Inkomen uit bezit krijg je doordat je iets bezit, zoals spaargeld of een huis.
Rente krijg je over spaargeld, dividend als je aandelen van een bedrijf hebt.
Huur krijg je als je een woning verhuurt, pacht als je land verhuurt aan een boer.
Ook winst van een eigen bedrijf kan inkomen uit bezit zijn.
Alleen GL/TL: enkelvoudige en samengestelde rente (tot 3 jaar), dat komt bij geld sparen en lenen. Veelgemaakte fout: huur en pacht door elkaar halen. Huur gaat over woningen en gebouwen, pacht over land. Image credit: Steven Lek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
CONSUMPTIE · INKOMEN
Studenten van de VU in een collegezaal
Inkomen uit overdrachten
Een inkomensoverdracht is geld dat je krijgt zonder dat je er direct voor werkt.
Voorbeelden: kinderbijslag, toeslagen en studiebeurs.
Bijstand en andere sociale uitkeringen zijn er voor mensen die te weinig verdienen.
Je kunt meer soorten inkomen tegelijk hebben, bijvoorbeeld loon en studiebeurs.
Subsidies en toeslagen horen hier ook bij. Alleen KB en GL/TL: ook de studiekostenvergoeding. Veelgemaakte fout: kinderbijslag of studiebeurs een loon noemen. Het is een overdracht van de overheid. Image credit: Bart Molendijk / Anefo / Nationaal Archief, Wikimedia Commons, CC0
Vul in
Als je spaart, krijg je rente. Dat is inkomen uit bezit, net als de huur van een verhuurde woning.
Rente is inkomen uit bezit. Loon hoort bij arbeid, bijstand bij overdrachten.
Noem één inkomen uit overdrachten.
Goed: kinderbijslag, toeslagen, bijstand, studiebeurs of een sociale uitkering. Verwachte fout: loon of rente noemen.
CONSUMPTIE · INKOMEN
Productiefactoren en hun beloning
Productiefactoren
Bedrijven maken producten met vier productiefactoren: natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap.
Elke productiefactor krijgt een beloning: pacht, loon, rente en huur, en winst.
Die beloning is het inkomen van de eigenaar van de productiefactor.
Alleen KB en GL/TL. Kapitaal zijn bijvoorbeeld machines en gebouwen. Veelgemaakte fout: denken dat rente de beloning is voor natuur. Pacht hoort bij natuur, rente en huur bij kapitaal. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
CONSUMPTIE · INKOMEN
Tulpenvelden bij Hillegom: grond die je kunt verpachten
Nationaal inkomen
Alle beloningen voor de productiefactoren samen vormen het nationaal inkomen.
Dus alle lonen, rente, huur, pacht en winst in een land bij elkaar.
Klein land, in miljoen euro: lonen 600, rente en huur 200, pacht 50, winst 150.
Samen: 600 + 200 + 50 + 150 = 1000 miljoen euro nationaal inkomen.
Alleen KB en GL/TL. Controle: 600 + 200 = 800, 800 + 50 = 850, 850 + 150 = 1000. De getallen zijn verzonnen. Veelgemaakte fout: de winst vergeten bij het optellen. Image credit: acediscovery / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
CONSUMPTIE · INKOMEN
Winkelstraat Grote Houtstraat in Haarlem, 2022
Verschillen en koopkracht
Niet iedereen verdient evenveel: er zijn inkomensverschillen.
Koopkracht is wat je met je inkomen kunt kopen. Meer inkomen is meer koopkracht.
Ook de preferenties (voorkeuren) verschillen: wat je graag koopt, hangt af van jou en je inkomen.
Het modaal inkomen is het inkomen dat het meest voorkomt. Je gebruikt het als vergelijkingspunt.
Alleen KB en GL/TL. Het modaal inkomen is niet hetzelfde als het gemiddelde inkomen: modaal is het meest voorkomende. Veelgemaakte fout: koopkracht gelijkstellen aan inkomen. Koopkracht is wat je ermee kunt kopen. Image credit: Fons Heijnsbroek / Wikimedia Commons, CC0
Welke productiefactor hoort bij pacht?
Arbeid
Kapitaal
Ondernemerschap
Natuur
Pacht is de beloning voor natuur (land). Loon hoort bij arbeid, rente en huur bij kapitaal, winst bij ondernemerschap.
Vul in
Met meer inkomen heb je meer koopkracht, en daardoor kun je meer kopen dan iemand met weinig inkomen.
Koopkracht is wat je met je inkomen kunt kopen.
CONSUMPTIE · INKOMEN
Een Lorenzcurve in een verzonnen land
Inkomensverdeling en Lorenzcurve
De personele inkomensverdeling laat zien hoe het inkomen over de mensen is verdeeld.
Je ziet dat in een Lorenzcurve: de rode lijn. De blauwe lijn is een gelijke verdeling.
De armste 20% krijgt samen 5% van het inkomen. De andere 80% krijgt dus 95%.
Hoe verder de rode lijn van de blauwe lijn ligt, hoe ongelijker de verdeling.
Alleen KB en GL/TL. De grafiek is van een verzonnen land. Lees de assen samen af: onderaan de huishoudens van arm naar rijk, links het aandeel in het totale inkomen. Controle: 100 - 5 = 95. Veelgemaakte fout: denken dat de armste 20% ook 20% van het inkomen krijgt. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
CONSUMPTIE · INKOMEN
Kassa met kassière en klanten bij Albert Heijn in Heemskerk, januari 1978
Macht van de consument
Een consument heeft vaak minder macht dan een producent.
Er zijn veel kopers en vaak maar een paar grote verkopers.
De producent heeft meer productkennis en kent verkooptechnieken, zoals acties en reclame.
Voor kopers en verkopers gelden rechten en plichten, bijvoorbeeld garantie.
Alleen KB en GL/TL. Verkooptechnieken komen terug bij marketing. Veelgemaakte fout: denken dat een consument geen rechten heeft. Een koper heeft rechten, zoals garantie, maar vaak minder kennis en macht. Image credit: Fotopersbureau De Boer / Wikimedia Commons, CC0
CONSUMPTIE · INKOMEN
Jonge kopers
Jongeren zijn een belangrijke doelgroep: een groep kopers waar bedrijven hun product op richten.
Jonge kopers hebben invloed op wat er gemaakt wordt, door hun koopkracht.
Ze beïnvloeden ook de bestedingen thuis, bijvoorbeeld welk merk of welke telefoon het gezin koopt.
Ze vormen hun koopgewoonten: waar je jong aan went, blijf je vaak kopen.
De invloed hangt af van de grootte van de groep, de koopkracht en de bestedingen.
Alleen KB en GL/TL. Laat leerlingen een product noemen waar bedrijven hen als doelgroep mee proberen te bereiken. Veelgemaakte fout: denken dat jongeren geen invloed hebben omdat ze weinig geld hebben. Samen hebben ze veel koopkracht.
Wat zegt de personele inkomensverdeling?
Hoe het inkomen over de mensen is verdeeld
Hoeveel mensen er in een land werken
Hoeveel belasting iedereen betaalt
Welke producten mensen het liefst kopen
De personele inkomensverdeling laat zien hoe het inkomen over de mensen is verdeeld, bijvoorbeeld in een Lorenzcurve.
Vul in
Een consument heeft minder macht: er zijn veel kopers en de producent heeft meer productkennis dan de koper.
Aantallen kopers en verkopers en productkennis bepalen de machtspositie.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Soorten inkomen
Productiefactoren en nationaal inkomen
Lorenzcurve en modaal inkomen
Macht en jonge kopers
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Wat is het verschil tussen loon en winst?
Goed: loon krijgt een werknemer voor zijn arbeid, winst krijgt een ondernemer. Verwachte fout: loon en winst door elkaar halen of winst het loon van de baas noemen.
CONSUMPTIE · INKOMEN
Begrippen (1/2)
inkomen uit arbeid: Geld voor je werk: loon of salaris, vakantiegeld, loon in natura en winst.
inkomen uit bezit: Geld doordat je iets bezit: rente, dividend, huur, pacht en winst.
inkomensoverdracht: Geld van de overheid zonder directe tegenprestatie, zoals kinderbijslag, toeslagen, bijstand en studiebeurs.
loon in natura: Beloning in spullen of diensten in plaats van geld.
productiefactoren: Natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap, met pacht, loon, rente en huur, en winst als beloning.
This item has no instructions
CONSUMPTIE · INKOMEN
Begrippen (2/2)
nationaal inkomen: Alle beloningen voor de productiefactoren in een land bij elkaar.
koopkracht: Wat je met je inkomen kunt kopen.
personele inkomensverdeling: Hoe het inkomen over mensen is verdeeld, te zien in een Lorenzcurve.
modaal inkomen: Het inkomen dat het meest voorkomt, een vergelijkingspunt.
doelgroep: Een groep kopers waar bedrijven hun product op richten.
This item has no instructions