V4 6.2 Systematische namen

§ 6.2 - Systematische naamgeving 
van koolwaterstoffen

V4
24 maart 2023

Amadeus Lyceum
1 / 25
next
Slide 1: Slide
ScheikundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4

This lesson contains 25 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min

Items in this lesson

§ 6.2 - Systematische naamgeving 
van koolwaterstoffen

V4
24 maart 2023

Amadeus Lyceum

Slide 1 - Slide

DDD
GMW
  • instructie § 6.2
  • Klassikaal oefening maken van oefenvel
  • Bij verlaten les: toets mee

Slide 2 - Slide

Waarom naamgeving?
  •  Bedacht door IUPAC
  • Iedereen praat over hetzelfde, wereldwijd!
  • Gebaseerd op vaste systematiek: universeel toepasbaar

Slide 3 - Slide

Naamgeving van onvertakte alkanen
  • Aantal C-atomen bepaalt stamnaam volgens Binas 66D
  • 3 C: prop-
  • 5 C: pent-
  • Alkaan heeft geen dubbele bindingen, dus krijgt uitgang
    -aan 
  • Methaan, ethaan, propaan, pentaan, etc.

Slide 4 - Slide

Naamgeving van vertakkingen
  • Vertakking noem je alkylgroepen
  • De lengte van de vertakking krijgt de stamnaam: meth- (1), eth- (2), prop- (3), but- (4), enz...
  • De uitgang is dit keer -yl
  • Dus een vertakking van 1 C: methyl
  • Vertakking van 3 C: propyl

Slide 5 - Slide

Naamgeving alkaan
  • Klassikaal voorbeeld
  • Veel kleine regeltjes!
  • Nalezen: boek p. 169

Slide 6 - Slide

Naamgeving van een alkaan
  • Stap 1: vind langste onvertakte keten C-atomen. 
  • Hoofdketen
  • Hier: hoofdketen is 6x C
  • 6 C-atomen heeft als stamnaam hex-. En een alkaan heeft als uitgang -aan, dus wordt de stamnaam hexaan.

Slide 7 - Slide

Naamgeving van een alkaan
  • Zijgroepen op hoofdketen.
  • Positie op hoofdketen: met cijfer
  • Nummeren vanaf links of rechts?
  • L ⟶ R: 3, 5, 5
  • R ⟶ L: 2, 2, 4
  • Kiezen: nummers optellen
  • L ⟶ R: 13   R ⟶ L: 8
  • 8 < 13, dus R ⟶ L

Slide 8 - Slide

Naamgeving van een alkaan
  • Zijgroepen in naam vermelden voor hoofdketen
  • voorvoegsel
  • Bij naam ook positienummer:
    4-ethyl
    2-methyl
    2-methyl

Slide 9 - Slide

Naamgeving van een alkaan
  • Komt dezelfde zijgroep vaker voor, dan gebruik je numerieke voorvoegsels (Binas 66C). 
  • Methylgroep komt twee keer voor: dimethyl
  • Di- is het numerieke voorvoegsel voor twee.
  • Positienummer wordt ook dubbel vermeld: 2,2-dimethyl

Slide 10 - Slide

Naamgeving van een alkaan
  • Stamnaam: hexaan
  • Zijgroepen:
    4-ethyl
    2,2-dimethyl
  • Zijgroepen op alfabetische volgorde in naam (zonder numeriek voorvoegsel)
  • ethyl komt voor methyl

Slide 11 - Slide

Naamgeving van een alkaan
  • Getallen worden in naam gescheiden door een komma
  • Een getal en letter in naam worden gescheiden door een streepje

  • 4-ethyl-2,2-dimethylhexaan

Slide 12 - Slide

Naamgeving van een alkaan
  • Wat is de naam van dit alkaan?

Slide 13 - Slide

Naamgeving van een alkaan
  • Stamnaam: pentaan
  • Zijgroepen: methyl op C-atoom 2 en ethyl op C-atoom 3
  • 3-ethyl-2-methylpentaan

  • Kies de hoofdketen zodanig dat in vertakkingen geen andere vertakkingen voorkomen!

Slide 14 - Slide

Naamgeving van een alkeen
  • Lijkt op naamgeving voor een alkaan, maar 2 veranderingen:
  1. uitgang is niet -aan, maar -een
  2. plaats van dubbele binding wordt weergegeven met een nummer
  • Is er dubbele binding? Dan bepaalt deze de nummering!
  • Positie in stamnaam: but-1-een

Slide 15 - Slide

Wat is de naam van dit alkeen?

Slide 16 - Open question

Naamgeving van een alkeen
  • Langste onvertakte keten van C-atomen waarin de dubbele binding voorkomt: 5 C-atomen: pent- als stamnaam
  • Uitgang -een. Tellen vanaf waar de dubbele binding begint (2), dus pent-2-een.
  • 2 methylgroepen: 4,4-dimethyl
  • 4,4-dimethylpent-2-een

Slide 17 - Slide

Naamgeving van een alkadieen
  • 2 dubbele bindingen in het molecuul
  • Gebruik ook numeriek voorvoegsel voor aantal dubbele bindingen en geef alle positienummers in de naam (net zoals bij de voorvoegsels)

Slide 18 - Slide

Wat is de naam van dit alkadieen?

Slide 19 - Open question

Naamgeving van een alkadieen
  • Stamnaam: hexa-2,4-dieen
  • Zijgroepen: 3,4-dimethyl
  • Naam: 3,4-dimethylhexa-2,4-dieen

Slide 20 - Slide

Naamgeving van een alkyn
  • Een driedubbele bindingen in het molecuul
  • Uitgang -yn ipv -een
  • Vb: but-1-yn

Slide 21 - Slide

Naamgeving van een cycloalkaan
  • "Cyclo" komt voor de stamnaam erbij
  • Zoek de ring van C-atomen
  • Ring van 5 C-atomen: cyclopentaan
  • Methylgroep op C-1 en C-3:
    1,3-dimethyl
  • Naam: 1,3-dimethylcyclopentaan

Slide 22 - Slide

Naamgeving van aromaten
  • Is de benzeenring de stamnaam: benzeen
  • Is de benzeenring een zijgroep: fenyl
  • Hier op C-1 en C-3 een methylgroep:
    1,3-dimethyl
  • 1,3-dimethylbenzeen

Slide 23 - Slide

Naamgeving van aromaten
  • Benzeenring als zijgroep: fenyl
  • Stamnaam: etheen
  • Naam: fenyletheen 
  • Dit is het geval als benzeen geen stam kan zijn, bijv. dubbele bindingen in zijgroep

Slide 24 - Slide

Opdrachten maken
Onderwerp dat veel oefening vereist!
Opdrachten uit boek
Opdrachten van oefenblad: 1, 2, 3 en 4 (nakijkmodel: Magister)
Beide kanten op: naam ⟶ structuur en structuur ⟶ naam
Teken in dit stadium alle atomen en bindingen, let op covalentie

Slide 25 - Slide