Nog LUIDER 72 · Tweede Kamer (Sophie Straat ft. Goldband)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
72
TWEEDE KAMER
SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND · 2021
Een vrolijk ska-nummer met één duidelijke oproep: stem op een vrouw.
Lesson duration is: 40 minIntroduction
Instructions
Items in this lesson
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
72
TWEEDE KAMER
SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND · 2021
Een vrolijk ska-nummer met één duidelijke oproep: stem op een vrouw.
Les over Tweede Kamer van Sophie Straat en Goldband, uitgebracht op 5 februari 2021, zes weken voor de Tweede Kamerverkiezingen. Het nummer roept op om op een vrouw te stemmen, omdat er te weinig vrouwen in de Kamer zaten. Het gaat over politiek, maar niet over een partij: houd het gesprek over vertegenwoordiging en laat leerlingen zelf hun mening vormen. Het nummer staat in de muziekwinkels niet als expliciet gemarkeerd; in de clip zijn alleen archiefbeelden en de muzikanten te zien. Image credit: Daniël van der Heijden / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
DE VRAAG VAN DEZE LES
Mag een lied je vertellen op wie je moet stemmen?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen waarom Sophie Straat en Goldband opriepen om op een vrouw te stemmen
beschrijven hoe het lied een serieuze oproep verpakt als feestnummer
een eigen mening geven over artiesten die zich met verkiezingen bemoeien
Begin met een snelle vraag: wie mag er over twee of drie jaar stemmen? Wie weet al op wie? Veel leerlingen kennen Goldband van Noodgeval (2022) of van festivals; Sophie Straat is minder bekend. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
EERSTE KEER KIJKEN
Sophie Straat ft. Goldband, Tweede Kamer (2021)
Welke oude beelden zie je in de clip? Waarom zouden de makers die erin hebben gezet?
De officiële clip op het kanaal van Sophie Straat. Sophie is nieuwslezer en de leden van Goldband kijken naar haar uitzending. Tussendoor zie je archiefbeelden: de eerste vrouwen die in 1922 mochten stemmen, en demonstraties voor abortusrecht uit de jaren zeventig (Baas in eigen buik). Laat leerlingen na afloop noemen wat die beelden met verkiezingen in 2021 te maken hebben. Verder kijken: Sophie Straat en Goldband speelden het samen in de 3FM Live Box (https://www.youtube.com/watch?v=MX0Nf9WYqUM).
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
DE TIJD
Te weinig vrouwen in de Kamer
In de Tweede Kamer zitten 150 Kamerleden. Zij maken de wetten en controleren de regering. Begin 2021 is ongeveer een derde van hen vrouw, terwijl ruim de helft van de Nederlanders vrouw is.
Op 17 maart 2021 zijn er verkiezingen. De actiegroep Stem op een Vrouw roept kiezers op om op een vrouw te stemmen.
De vergaderzaal van de Tweede Kamer in Den Haag, met 150 zetels.
Sophie Straat tegen NH Nieuws (februari 2021): "Ik maak me boos dat minder dan een derde vrouw is in de kamer en dat al die hoogopgeleide mannen over ons beslissen." Ze voegde eraan toe dat ook mensen uit de lhbti-gemeenschap en mensen van kleur slecht vertegenwoordigd zijn. Stem op een Vrouw adviseert om op een vrouw te stemmen die laag op de lijst staat: met genoeg voorkeurstemmen kan zij toch in de Kamer komen, ook als haar partij minder zetels haalt. Doorvraag: waarom zou het uitmaken wie er in de Kamer zit, als de wetten voor iedereen gelden? Image credit: Husky / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
DE MAKER
Smartlappen met een boodschap
Sophie Straat heet eigenlijk Sophie Schwartz. Op de kunstacademie in Den Haag bedenkt ze een typetje: een Amsterdamse smartlapzangeres. Een smartlap is een ouderwets, sentimenteel volkslied.
Het typetje blijft. Ze zingt smartlappen over racisme, seksisme en woningnood. Zelf noemt ze dat principiële smartlappen.
1994
SOPHIE SCHWARTZ WORDT GEBOREN IN AMSTERDAM EN GROEIT OP IN DE PIJP
Haar vader is Amerikaans, haar moeder Brits. Haar afstudeerproject aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) ging over de bakfiets als symbool voor de gentrificatie van Amsterdam: buurten die duurder worden, waardoor de oorspronkelijke bewoners verdwijnen. Haar ep 't Is niet mijn schuld (2020, met producer Wieger Hoogendorp) won een Edison; in 2023 volgde het album Smartlap is niet dood. Tegen Vrij Nederland zei ze: "Ik wil met onze liedjes Kamervragen oproepen!" Ze wil dat haar muziek kunst blijft en geen preek wordt.
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
HET ONTSTAAN
Een feestband voor een serieuze oproep
Sophie Straat maakt het nummer met Goldband, een Haagse band van drie jongens die bekend is om vrolijke feestmuziek. Producer Wieger Hoogendorp werkt met allebei.
Op 5 februari 2021 verschijnt Tweede Kamer, zes weken voor de verkiezingen. Het lied sluit aan bij de actie Stem op een Vrouw.
Een sticker van Stem op een Vrouw in Rotterdam, 2021.
Goldband bestaat uit Milo Driessen, Karel Gerlach en Boaz Kok; zij schreven het nummer samen met Sophie Schwartz en Wieger Hoogendorp. Tegen 3voor12 zei Sophie: "Feminisme mag iets funky's hebben." Ze hoopte dat fans van Goldband na het nummer zouden denken dat politiek cool is en zouden gaan stemmen. Ze verwees luisteraars naar stemopeenvrouw.com. De ondertitel van het nummer is Ik stem op een vrouw. In 2022 kwam er een drum-'n-bass-remix met The Outsiders. Image credit: Donald Trung Quoc Don (Chữ Hán: 徵國單) - Wikimedia Commons - © CC BY-SA 4.0 Intern / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
DE KLACHT
Het lied wijst aan wat er mis is: in de Tweede Kamer zitten vooral mannen, en zij beslissen over iedereen. Dat vindt de ik-figuur niet eerlijk.
DE OPROEP
De luisteraar krijgt een duidelijke opdracht: ga stemmen, en kies een vrouw. De ik-figuur doet dat zelf ook, zoals de ondertitel zegt.
DE TOON
Het lied scheldt niet en preekt niet. Het klinkt vrolijk en uitdagend, alsof stemmen een feestje is waar je trots naartoe gaat.
Lees de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). De delen volgen de gedachtegang van het lied, niet precies de coupletten. Wijs op het perspectief: wie is de ik, en wie wordt er aangesproken? Het lied noemt geen partij en geen politicus: het gaat alleen om wie er in de Kamer zit. Doorvraag: waarom kiezen de makers voor een vrolijke toon bij een onderwerp waar Sophie zelf boos over is?
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
VRAAG
Hoe kun je volgens de actie Stem op een Vrouw de meeste invloed hebben met je stem?
Stem op de vrouw die bovenaan de lijst van een partij staat
Stem op de partij die de meeste vrouwen op haar lijst heeft
Stem op een vrouw die laag op de lijst van een partij staat
Stem blanco als er bij je partij geen vrouw bovenaan staat
Het goede antwoord: een vrouw laag op de lijst. De lijsttrekker komt meestal toch wel in de Kamer; een kandidaat laag op de lijst kan met genoeg voorkeurstemmen toch gekozen worden. Sophie Straat legde dat zelf ook uit in 3voor12. De verwachte misvatting is de lijsttrekker: leerlingen denken dat de bekendste vrouw de meeste steun nodig heeft. Leg zo nodig kort uit hoe een kieslijst werkt.
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
DE MUZIEK
Protest waar je op kunt dansen
Ska uit de jaren 80
Het nummer klinkt als de ska van Doe Maar en The Selecter: dansbaar en zonnig. Politiek wordt iets waar je vrolijk van wordt, geen saai verhaal.
Smartlapstem
Sophie zingt als een volkszangeres uit de Amsterdamse kroeg. Zo klinkt de oproep niet als een les van bovenaf, maar als iemand van de straat.
Jongens zingen mee
Een feministische oproep, samen met drie jongens van een feestband. Dat laat horen dat gelijkheid niet alleen iets voor vrouwen is.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Ska komt uit Jamaica en was rond 1980 in Engeland populair bij bands als The Selecter en The Specials, die ook politieke nummers maakten. In Nederland maakte Doe Maar het genre groot. Laat leerlingen luisteren naar de rolverdeling: wie zingt wat, en wat doet het dat de stemmen van Sophie en Goldband elkaar afwisselen? Vergelijk met een zwaar, langzaam protestlied als Strange Fruit: welke aanpak werkt beter om mensen naar het stemhokje te krijgen?
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
DE NAWERKING
Vrouwen in de Tweede Kamer
1917
Vrouwen mogen gekozen worden, maar nog niet stemmen.
1918
Suze Groeneweg wordt de eerste vrouw in de Kamer.
1922
Vrouwen stemmen voor het eerst voor de Tweede Kamer.
2021
Tweede Kamer verschijnt. Daarna worden 59 vrouwen gekozen: 39 procent.
2025
43 procent van de nieuwe Kamer is vrouw: het hoogste aandeel ooit.
Vrouwen kregen in 1917 passief kiesrecht (ze mochten gekozen worden) en in 1919 actief kiesrecht; in 1922 stemden ze voor het eerst bij Tweede Kamerverkiezingen. De cijfers van 2021 komen van de NOS: het aandeel vrouwen steeg van 35 naar 39 procent. Het cijfer van 2025 komt van Stichting Stem op een Vrouw (via de NOS, november 2025). Of het lied mensen anders liet stemmen, kun je niet meten. Doorvraag: wat zou Sophie Straat van deze cijfers vinden?
Eens
Oneens
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
STELLING
Een Kamer met evenveel vrouwen als mannen maakt betere wetten.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: wat betekent betere wetten eigenlijk, en voor wie? Doorvraag 2: is het geslacht van een Kamerlid belangrijker dan zijn of haar ideeën, of juist niet? Zorg dat beide kanten aan bod komen: meer verschillende ervaringen in de Kamer tegenover kiezen op ideeën en kwaliteit.
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
TERUG NAAR DE VRAAG
Mag een lied je vertellen op wie je moet stemmen?
WAT BLIJFT
Tweede Kamer roept op om op een vrouw te stemmen, omdat er in 2021 veel minder vrouwen dan mannen in de Kamer zaten.
Het lied noemt geen partij: het gaat om wie ons vertegenwoordigt, niet om welke ideeën winnen.
Met een dansbaar ska-nummer en een smartlapstem maken Sophie Straat en Goldband politiek iets waar je zin in krijgt.
This item has no instructions
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
Welke groep zie jij te weinig terug in de politiek? Waar zou jouw oproep-lied over gaan?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concrete groep (jongeren, mensen met een beperking, mensen uit een bepaalde regio of met een bepaald beroep), legt uit waarom die groep ontbreekt en wat er dan misgaat, en geeft een idee voor de oproep. Veelgemaakte fout: een partij noemen in plaats van een groep mensen.
LUIDER
72 · TWEEDE KAMER · SOPHIE STRAAT FT. GOLDBAND
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
