LUIDER 34 · Iedereen is van de wereld (The Scene)

• New lesson editor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introduction

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 34: Iedereen is van de wereld van The Scene (1991). De meezinger van Thé Lau die een lied tegen racisme werd. Vraag van de les: Kan een lied protesteren zonder ergens tegen te zijn? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 4: Van straat tot MTV (1987-2003).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

34

IEDEREEN IS VAN DE WERELD

THE SCENE · 1991

De meezinger van Thé Lau die een lied tegen racisme werd.

Deze les gaat over Iedereen is van de wereld van The Scene: een lied dat niemand aanwijst en toch een van de bekendste Nederlandse protestsongs werd. Racisme en uitsluiting komen aan bod; houd er rekening mee dat leerlingen dit zelf meemaken. Het nummer en de video bevatten geen grof taalgebruik en geen geweld. Jaartal: het album Blauw verscheen in oktober 1990, de single begin 1991 (in de Top 100 van de Protestsongs staat 1991). Image credit: Monkreactie / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

DE VRAAG VAN DEZE LES

Kan een lied protesteren zonder ergens tegen te zijn?

NA DEZE LES KUN JE

• uitleggen waarom een lied over erbij horen een lied tegen racisme werd

• beschrijven hoe het refrein als een mantra werkt

• vertellen hoe het lied bij acties en manifestaties gebruikt wordt

Vraag eerst: noem een protestsong. Bijna altijd is dat een lied tegen iets: een oorlog, een president, politiegeweld. Dit lied is vóór iets. Laat de vraag van de les even hangen; hij komt aan het eind terug. Verwijzing: Welterusten, meneer de president (les 5) stond in 2010 op 1 in dezelfde Top 100 van de Protestsongs waarin dit lied op 3 stond.

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

KIJK EN LUISTER

The Scene, Iedereen is van de wereld (Countdown, 1990)

Wanneer kun jij meezingen? Tel hoe vaak het refrein terugkomt. Tegen wie of wat is dit lied, denk je?

Een optreden in het tv-programma Countdown van Veronica, volgens de titel van de video uit 1990, kort na het verschijnen van het album Blauw (officieel kanaal van Countdown). Laat leerlingen na afloop zeggen tegen wie het lied is: de meesten vinden niemand. Dat is precies het gesprek van deze les. Verder luisteren: een live-uitvoering op Werchter in 1994 van ruim acht minuten, op het kanaal van The Scene (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=xrlTAksxONk). Het refrein wordt daar steeds langer, met het publiek als koor.

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

DE TIJD

Nederland rond 1990: wie hoort erbij?

Vanaf de jaren zestig kwamen er gastarbeiders uit onder meer Turkije en Marokko naar Nederland, en rond 1975 veel mensen uit Suriname. Nederland kreeg nieuwe buren.

Niet iedereen was daar blij mee. In 1982 kwam de Centrumpartij, die tegen migranten was, in de Tweede Kamer. Duizenden mensen gingen daartegen de straat op.

Demonstratie tegen de Centrumpartij op het Binnenhof, Den Haag, 1982.

De foto is van 16 september 1982: een demonstratie op het Binnenhof tegen de komst van de Centrumpartij in de Tweede Kamer (Hans Janmaat kreeg toen één zetel). Gastarbeiders: arbeidsmigranten die in de jaren zestig en zeventig werden aangeworven voor fabrieken en mijnen; later kwamen hun gezinnen. Suriname werd in 1975 onafhankelijk. In 1983 werd de Antilliaanse jongen Kerwin Duinmeijer in Amsterdam doodgestoken (zie les 22, Zwart wit). In 1989 kwam Janmaat terug in de Kamer, nu voor de Centrumdemocraten. Het lied is niet over deze gebeurtenissen geschreven, maar het viel in een tijd waarin de vraag wie erbij hoort vaak klonk. Image credit: Rob Bogaerts / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

DE MAKER

Thé Lau en The Scene

Thé Lau (1952 tot 2015) richtte in 1979 in Amsterdam de band The Scene op. Eerst zong de band vooral in het Engels, vanaf eind jaren tachtig in het Nederlands.

In 1990 kwam Blauw uit, hun eerste album helemaal in het Nederlands. Iedereen is van de wereld stond erop. Het werd veel gedraaid op de radio, maar een grote hit werd het niet.

62

HOOGSTE PLEK VAN DE SINGLE IN DE NATIONALE TOP 100, BEGIN 1991

Thé Lau (Matheus Josephus Lau) werd op 17 juli 1952 geboren in Bergen (Noord-Holland) en overleed op 23 juni 2015 in Amsterdam, na keelkanker. Hij nam in 2014 afscheid met onder meer een optreden op Pinkpop en kreeg in 2015 een Edison voor zijn hele oeuvre. Hij schreef ook verhalen en romans. Blauw werd geproduceerd door Rick de Leeuw van Tröckener Kecks. De single was een radiohit op Radio 2 en Radio 3, maar kwam niet in de Top 40 (alleen de Tipparade). In een documentaire uit 2001 zei Lau dat de band met dit nummer geen protestlied had willen maken (protestliedjes.nl). Sinds 2025 treedt The Scene weer op, met Syb van der Ploeg als zanger.

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: songteksten.net

COUPLETTEN

Korte zinnen over gewone mensen en gewone dingen. Lau gebruikt geen moeilijke beeldspraak en geen grote woorden: hij kijkt om zich heen en zegt wat hij ziet.

REFREIN

Het refrein zegt de titel en draait hem daarna om. Dat gebeurt steeds opnieuw, als een mantra. Na één keer horen kun je al meezingen.

DE BOODSCHAP

Niemand is meer waard dan een ander, ook wie anders is of er niet bij lijkt te horen. Het lied wijst geen schuldige aan en noemt geen partij of land.

Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op de eenvoud: korte zinnen, dagelijkse waarnemingen, geen slogans. NPO Radio 2 noemt juist die directheid, een sterke boodschap zonder omslachtige beeldspraak, de kracht van het lied. Wijs ook op de omkering in het refrein: de titel en daarna hetzelfde andersom. In 1993 verscheen een nieuwe single onder die omgekeerde titel. Doorvraag: waarom kan een lied dat niemand aanwijst door zo veel verschillende groepen gebruikt worden?

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

VRAAG

Het refrein draait de titel om. Wat voegt die omkering toe?

A

Je hoort er niet alleen bij, je hebt er ook evenveel recht op

B

Niemand bezit iets, dus niemand hoeft zich druk te maken

C

Wie er het langst woont, heeft er ook het meeste recht op

D

Je hoort er pas bij als je je eerst aan de rest aanpast

Het goede antwoord: je hoort er niet alleen bij, je hebt er ook evenveel recht op. De eerste helft zegt dat ieder mens bij de wereld hoort; de omkering zegt dat de wereld ook van iedereen is, dus niet van één groep. Het antwoord over wie er het langst woont is precies de gedachte waartegen het lied ingaat. Het antwoord over aanpassen klinkt redelijk, maar het lied stelt geen voorwaarden. Doorvraag: waarom is juist die omkering zo sterk om samen te zingen?

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

DE MUZIEK

Zo klinkt een lied voor een heel plein

Vorm

Coupletten en een kort refrein dat steeds terugkomt. Live rekt de band het refrein uit tot het publiek het overneemt: soms duurt het nummer dan meer dan acht minuten.

Riff en groove

Een gitaarriff dat telkens terugkomt en een rechte, stevige rockbeat. Niet te snel en niet te moeilijk: je kunt er zo op meeklappen of meelopen in een optocht.

Stem

Lau zingt rauw en hees, zonder mooie uithalen. Hij klinkt niet als een ster op een podium, maar als iemand uit het publiek.

Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Bezetting op Blauw: Thé Lau (zang, gitaar), Emilie Blom (bas, zang), Jeroen Booy (drums), Eus van Someren (gitaar) en Otto Cooymans (toetsen); het nummer is geschreven door Lau en Cooymans. Productie: Rick de Leeuw (Tröckener Kecks), opgenomen in Studio 88. Genre: Nederlandstalige rock met invloeden uit het cabaret: korte zinnen, herhaalde riffs. Lau's verzamelalbum uit 2000 heet niet voor niets Rauw, hees, teder. Vergelijk de live-versie van Werchter (1994) met de albumversie: wat doet het publiek met de vorm? Doorvraag: waarom is een eenvoudig refrein voor een protestlied een kracht en geen zwakte?

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

DE NAWERKING

Van meezinger tot protestsong

Het lied wijst niemand aan. Juist daardoor kan iedereen het gebruiken: bij acties tegen racisme, voor vluchtelingen en voor goede doelen. Een zaal of een plein zingt het refrein dan samen.

In 2010 stond het op plek 3 in de Top 100 van de Protestsongs van Radio 2. Alleen Welterusten, meneer de president en Imagine stonden hoger.

3

PLEK IN DE TOP 100 VAN DE PROTESTSONGS VAN RADIO 2, 2010

De Top 100 van de Protestsongs werd op 19 augustus 2010 uitgezonden vanuit Paradiso, gepresenteerd door Leon Verdonschot en Rudy Mackay. In de eerste editie (4 mei 2007) stond het lied nog op 41. Nummer 1 was beide keren Welterusten, meneer de president van Boudewijn de Groot (les 5). Volgens protestliedjes.nl werd het een bekend en vaak gecoverd lied in de Nederlandse beweging tegen racisme. Doorvraag: wie bepaalt of een lied een protestsong is, de maker of de mensen die het zingen?

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

DE NAWERKING

Een lied dat steeds terugkomt

1990

Het album Blauw verschijnt.

1991

De single komt niet verder dan plek 62.

1993

Nieuwe single met De Dijk voor Artsen zonder Grenzen.

2010

Plek 3 in de Top 100 van de Protestsongs.

2015

Ali B en Typhoon maken een nieuwe versie.

2016

Nieuwe opname voor de Nacht van de Vluchteling.

1993: de single De wereld is van iedereen, samen met Nieuwe laarzen (van een oude leest) van De Dijk; de opbrengst ging naar Artsen zonder Grenzen. Die versie haalde plek 16 in de Mega Top 50. 2015: Ali B en Typhoon maakten hun versie voor het tv-programma Ali B op volle toeren; Thé Lau overleed dat jaar. 2016: The Scene nam een nieuwe versie op voor de Nacht van de Vluchteling, een sponsorloop van Stichting Vluchteling. In Vlaanderen namen 35 artiesten het op als campagnelied voor Kom op tegen Kanker. BLØF sluit concerten er vaak mee af. Het nummer staat elk jaar in de Top 2000 (hoogste plek: 64, in 2016).

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

STELLING

Een lied is pas een protestsong als de maker het zo bedoeld heeft.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: Thé Lau zei in een documentaire uit 2001 dat hij geen protestlied had willen maken, maar het lied klinkt wel bij acties tegen racisme. Van wie is de betekenis van een lied, als het eenmaal af is? Doorvraag 2: kan een lied ook verkeerd gebruikt worden, voor iets waar de maker juist tegen is? Wat vind je daarvan?

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

TERUG NAAR DE VRAAG

Kan een lied protesteren zonder ergens tegen te zijn?

WAT BLIJFT

• Het lied is niet tegen iemand, maar vóór iets: iedereen hoort erbij. Zo protesteert het tegen uitsluiting zonder iemand aan te wijzen.

• Het korte refrein werkt als een mantra: na één keer kun je meezingen, dus een hele zaal of een heel plein zingt mee.

• De betekenis groeide bij de luisteraars: bij acties tegen racisme en voor vluchtelingen werd de meezinger een protestsong.

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

Bedenk een zin van hooguit acht woorden die een heel plein kan meezingen. Waarvoor zou je hem zingen?

Exitvraag. Een goed antwoord is kort, eenvoudig en vóór iets (erbij horen, gelijkwaardigheid, vrede), en noemt een concrete gelegenheid: een manifestatie, een herdenking, een actie. Veelgemaakte fout: een zin die vooral iemand beschuldigt, of een lange, ingewikkelde zin die niemand kan onthouden.

LUIDER

34 · IEDEREEN IS VAN DE WERELD · THE SCENE

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.