Hfds 2: Filosoferen

• New lesson editor
• Filosofie
• Secundair onderwijs

Filosoferen

Welke definities geven de kinderen van filosofie?

Vraag of onderwerp

Waarom vinden de kinderen dat filosoferen nuttig is?

1. Wonder boven wonder

• ‘Waar komt de wereld vandaan?’ Als antwoord op hun verwondering zochten filosofen een andere, rationele verklaring

• De Griekse filosoof Plato (428-348 v.C.) verwoordde het als volgt: ‘Want dat is nu juist karakteristiek voor de filosoof: het gevoel van verwondering. Er is inderdaad geen ander begin van de filosofie dan dit.’

Rollenspel tijd!

Wie is de papa, wie is de kleuter?

Vragen

·       Zijn dergelijke dialogen herkenbaar?

·       Welke eigenschap heeft de kleuter die de papa niet heeft? (antwoord: verwondering)

·       Wat leren kleuters door zich te verwonderen over de dingen? (antwoord: ontwikkeling taal en kennis over de wereld)

·       Volwassenen zijn meestal niet meer verwonderd over de dingen. Waarom hebben ze die eigenschap ‘verleerd’? 

·       Is het volgens jou een goede zaak dat volwassenen dat verleerd zijn?

Waarom, waarom, waarom....???

Wat is de truc?

2. LEREN FILOSOFEREN MET SOCRATES

Je moet altijd de waarheid vertellen!

A

Akkoord

B

Niet akkoord

Pas de stelling aan:

·       Stel dat iedereen altijd eerlijk zou zijn, hoe zou de wereld er dan uitzien?

·       Stel dat iedereen altijd oneerlijk zou zijn, hoe zou de wereld er dan uitzien?

·       Wat is de waarheid?

Socratische methode

= Aanvankelijk ben je overtuigd van een bepaalde opvatting. Naar aanleiding van een concrete situatie begin je echter te twijfelen over je oordeel. Je ontdekt dat je toch niet meer zo zeker bent. Vervolgens pas je je oordeel aan. Ten slotte denk je dieper na over de betekenis van een bepaald begrip.

2. Leren filosoferen met Socrates

1. Taak van de filosoof

2. Filosoferen met Socrates

3. Leren filosoferen

1. Taak van de filosoof

• Voor de Griekse filosoof Socrates (469-399 v.C.) was filosofie een sociale activiteit, een gesprek tussen mensen.

• Socrates ging ervan uit dat hij niets wist, maar dat we via dialoog de waarheid kunnen achterhalen.‘Ik was mij er immers van bewust dat ik zo goed als niets wist’, zei hij. Het is dat besef van de eigen onwetendheid, dat leidt tot een nieuwsgierige open houding, of wat Plato ‘verwondering’ noemt.

Socrates vergeleek de taak van de filosoof tijdens het gesprek met het werk van een vroedvrouw.

Net zoals een vroedvrouw een kind ter wereld helpt brengen, helpt een filosoof zijn gesprekspartner door vragen te stellen om tot inzicht over het leven te komen. ‘Het niet-onderzochte leven is de moeite van het leven niet waard’, vond Socrates.

Hij richtte zich in zijn filosofie vooral op morele kwesties.

2. Filosoferen met Socrates

• Stap 1: ontmoet Socrates iemand die beweert iets te weten over een onderwerp dat hen bezighoudt.

• Stap 2: wanneer Socrates een klein probleem opmerkt in de manier waarop zijn gesprekspartner zijn argument formuleert. Met enkele kritische vragen haalt Socrates de hele redenering onderuit. Zo ontdekt de jongeman dat hij ten onrechte veronderstelde dat hij zeker kon zijn van bepaalde dingen.

• Stap 3: geeft zowel Socrates als zijn gesprekspartner toe dat hij onwetend is. ‘Zie ons hier nu staan, twee onwetende mannen. Maar wel twee mannen die willen weten. Ik wil serieus zoeken naar een antwoord, als jij dat ook wil.’

Slide titel

• humanistisch’: verwijs hiervoor naar het vrijzinnig humanisme (p. 15)

• ‘canon’: in deze context ‘een overzicht van belangrijke filosofen’ (van 470 v.C. tot 1980)

Waarover stelde Socrates kritische vragen?

Wat is een horzel?

Waarom kreeg Socrates die bijnaam?

Socrates spoorde mensen aan om zelf na te denken en niet louter op het oordeel van anderen af te gaan.  Ben jij zelf iemand die op die manier in het leven staat? Vind je dat belangrijk? Leg uit.

Waarvan werd Socrates beschuldigd op zijn zeventigste?

Socrates kiest er uiteindelijk voor om de gifbeker leeg te drinken. Waarom kiest hij daarvoor?

2.3 Leren filosoferen

Definitiespel: gametime!

1 vrijwilliger die het begrip wil raden

Definitiegesprek

Geluk

Maak groepjes

STAP 1: Noteer individueel:

1. concrete voorbeelden of persoonlijke ervaringen die onder het begrip vallen. Voorbeeld: je vrienden ontmoeten.

2. de betekenis die het begrip op basis van die voorbeelden of ervaringen volgens jou heeft. Voorbeeld: geluk is een gevoel dat je met anderen deelt.

STAP 2:

Lees de omschrijvingen voor in je groep en kies één omschrijving waarmee je verder gaat.

STAP 3: Onderzoek de omschrijving aan de hand van de volgende vragen:

1. Is de omschrijving volledig, expliciet en nauwkeurig genoeg?

2. Bevat zij de juiste woorden?

3. Is zij toepasbaar in verschillende situaties? Is zij in overeenstemming met alledaags taalgebruik?

4. Afgrenzing: wat valt er niet onder? (Een definitie omschrijft wat het begrip inhoudt maar ook wat er niet bij hoort.)       

5. Zijn er synoniemen of woorden die ‘dichtbij’ het begrip liggen? Is er verschil?

TIP: als het gesprek te abstract wordt, grijp dan terug naar concrete situaties.

STAP 4:

Besluit: kunnen we tot een definitie komen waarmee iedereen het eens is?

TIP: Vergelijk de definitie met die uit een woordenboek

Maak de oefeningen blz. 23

Learning objective