Aardrijkskunde: Poolgebieden (VVV)

• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

Aardrijkskunde: Poolgebieden:

Leerstof voor de toets: Arctica en  Antarctica  

Paragraaf 1

Polaire zone

( ofwel het poolgebied). Dit is een gebied op aarde dat heel koud is. Het ligt dicht bij de Noordpool of de Zuidpool.

Arctica

(Noordpoolgebied)

Het noordpoolgebied is een (arctische) oceaan  omringd door landen. De blauwe stippellijn is de noordpoolcirkel, de rode lijn is de 10°C-juli-isotherm

                    Antarctica 

         (Zuidpoolgebied )

               

Antarctica is een continent is omringd door een oceaan (de Antarctische Oceaan).  

Boomgrens

De boomgrens is de grens op een berg of in een koud gebied waar bomen niet meer kunnen groeien.

Hoe hoger je op een berg komt, hoe kouder het wordt. Boven een bepaalde hoogte is het te koud, te winderig of ligt er te lang sneeuw. Daardoor kunnen bomen daar niet overleven.

                          Arctica

• Noordpoolgebied inclusief zee, ijs, ijsbergen en omliggende landen (Russia, Groenland, Canada, ijsland)
• invloed warme zeestroom, natter klimaat
• Zee-ijs 
• Pakijs 

• inwoners in dorpen  (Inuit)
• Koud, maar minder extreem dan Antarctica
• Zomer: 24 uur licht, winter: 24 uur donker
• IJsberen,  poolvos,-haas,-wolf
• Zomer: Minder ijs  +  meer planten    

                      Antarctica 

• Ligging: Rond de zuidpool 
• 98% ijs bedekte continent met bergen 
• extreem droog gebied met  weinig regen
• geen warme invloed zeestroom 
• Geen vaste bewoners, alleen wetenschappers
• koudste gebied op aarde.
•  Zomer: 24 uur licht, winter 24 uur donker, tegenovergestelde seizoenen
• pinguin, zeehond, walvissen,vogels 
• Bijna geen planten, bedekt met ijs

Pakijs 

als veel ijsschollen dicht bij/over elkaar liggen

Zee ijs 

(paar meters dik) = zeewater bevriest= los drijvende ijsschollen.  Een deel zee-ijs verdwijnt tijdens de zomer

Het Pool klimaat

• De polaire zone / poolstreek: begint bij 66½ N.B. en 66½⁰ Z.B. - veel kouder dan de gemiddelde temperatuur op aarde (15 ⁰C)

Hoe komt het dat het in de Polen zo koud is?

• De zon schijnt schuin op de Polen, dus de zon moet een groter oppervlak verwarmen en duurt het dus ook langer voordat het warm is.

Middernachtzon (Pooldag)

Middernachtzon betekent dat de zon voor een lange periode in de zomer maanden niet ondergaat, ook niet 's nachts. Het blijft dan de hele dag en nacht licht buiten.

Het komt  voor in de  noordpoolcirkel, zoals Noord-IJsland en Noord-Scandinavië. 

Poolnacht 

een periode waarin de zon helemaal niet opkomt. Het blijft dus 24 uur per dag donker of schemerig, soms voor dagen, weken of zelfs maanden, afhankelijk van hoe dicht je bij de pool bent

Wat is een breedteligging?

Dit geeft aan hoe ver een plaats zich ten noorden of ten zuiden van de evenaar bevindt, uitgedrukt in graden noorderbreedte (N) of zuiderbreedte (S).

Voorbeelden

-De evenaar ligt op 0° breedte.

-De polen liggen op 90° noorderbreedte (Noordpool) en 90° zuiderbreedte (Zuidpool).

Voorbeeld:

-Nederland ligt ongeveer op 52° noorderbreedte.

-Kaapstad (Zuid-Afrika) ligt ongeveer op 34° zuiderbreedte

Breedte ligging en temperatuur 

Waarom is het zo koud in Poolgebieden ?( uitleg via afbeelding)

1.  scheve aardas.
2.  hoek van 23½ ⁰ ten opzichte van de zon
3. Zonnestralen leggen veel langere weg af naar 90 graden N.B. of Z.B. --> dus minder zonnekracht. 
4. Grote verschillen in zonlicht tussen  zomer en winter op de polen

4.  Zonnestralen die de Poolgebieden bereiken, worden teruggekaatst (85%) door al het sneeuw en ijs

(= Albedo-effect).

Wat is albedo?

hoeveel licht of zonlicht een oppervlak terugkaatst

Weerkaatsing:

85% van de warmte wordt bij sneeuw terug gekaatst

20% van de warmte wordt bij bos teruggekaatst

10% van de warmte wordt door water teruggekaatst

Albedoeffect: Voorbeelden

Sneeuw is wit en kaatst veel zonlicht terug. De albedo effect is hoog

Het bos en water zijn donker (als je van bovenaf kijkt). Ze nemen bijna al het zonlicht op en kaatsen weinig terug. Het albedo effect is laag 

                       Kreeftkringen

-  Kreeftskeerkring (Noordelijk) 

-Steenbokskeerkring (Zuidelijk) 

- Kreeftkringen zijn belangrijke parallellen op de Aarde.  Tussen de kreeftkring heb je de evenaar 

- Kreeftkringen zijn belangrijk voor het begrijpen van seizoenen en de verdeling van zonlicht op de Aarde

Seizoenen

De aarde maakt:

- in één jaar een baan rond de zon

- in één dag een baan rond de aardas

 - de aardas staat scheef

juni: zomer noordelijk halfrond door

  loodrechte zonnestralen

  december: zomer zuidelijk halfrond door  loodrechte zonnestralen

• In een jaar beweegt de zon tussen de 23½⁰ 

• Midzomernacht (21 juni) en poolnacht (22 december

Dus........

Als de zon gericht is op de kreeftkring,  dan is het zomer

Dus.........

Als de zon gericht is op Steenbokskeerkring, dan is het winter. 

Temperatuur boven land en zee 

Aanlandige en aflandige winden

Waar komt Methan vandaan : Benoem 3 bronnen

                  Wat is de dampkring?

 Antwoord: Dit is  de aardatmosfeer 

Hoogdrukgebied

Een hoogdrukgebied is een gebied in de atmosfeer waar de luchtdruk hoger is dan in de omgeving. 

Lucht

De lucht stijgt, koelt af en de waterdamp in de lucht condenseert: er valt dus regen. 

Bij dalende lucht is er hoge luchtdruk: de dalende lucht drukt als het ware op het aardoppervlak. De lucht daalt, warmt op en er is geen condensatie: het blijft dus droog.gebied. 

Paragraaf 2 

Jura en krijt worden in paragraaf 2 behandeld.  De tijdperken van dino's en erg warm klimaat. 

Jura periode:  201.3 tot 145.0 miljoen jaar geleden  

Krijt periode:  145 tot 66 miljoen jaar geleden. 

Waaruit bestaat uit het continent Antarctica?

-  bestaat uit 2 hoofdgebieden:  Oost Antarctica +  West Antarctica 

- Tussen deze 2 hoofgebieden  ligt  de Trans- Antarctische gebergte

- Antarctica is droog en koud.  

- Antarctica Maar is niet altijd zo koud geweest.  Boormetingen bewijzen dit 

Oost - Antarctica 

West - Antarctica 

Wat is subductie?

- betekent dat de ene aardplaat onder de andere schuift.

- De zwaardere oceaanplaat duikt onder de lichtere plaat.

Bijvoorbeeld: Bij de westkust van Zuid-Amerika duikt de Nazcaplaat onder de Zuid- Amerikaanse plaat.

Gevolgen van inductie

Hierdoor ontstaan vulkanen en aardbevingen doordat magna naar boven komt 

                         Stratovulkaan

Een stratovulkaan is een vulkaan  opgebouwd uit lagen van gestolde lava, as en stenen.

Hoe ontstaat een stratovulkaan?

- Bij een subductiegebied (zoals bij de Nazcaplaat).

- magma en gassen stijgen op.

- afwisselende explosieve uitbarstingen (veel as en stenen) en rustige uitstroming van lava.

- Dit bouwt lagen op elkaar, waardoor een hoge, kegelvormige vulkaan ontstaat.

                         West-Antarctische rift

De Westenwinddrift

- Zeestroom  heeft invloed op de klimaten op aarde 

- Westenwinddrift = extreme koude zeestroom die rondom Antarctica stroomt.

- De Westenwinddrift ontstond toen Australie losraakte van Antartica. 

- Zee werd gedwongen om een bocht naar de tropen te maken

- De zeestroom werd kouder en kouder en er ontstond een ijskap.

Paraaf 3: Klimaatverandering 

Groenland: 1 na grootste ijskap ter wereld.

vroeger: 

-evenwicht aangroei van ijs en

 -smelten van ijs.

nu: sneller smelten door klimaatverandering

 + aan de randen

+ maar ook door ‘moulins’

zeespiegelstijging van 7 m

              Wat is a moulin? 

Antwoord:  grote,  diepe, ronde holte (gat)  in een gletsjer. 

- ijs smelt als het regent/zonnig.  

- smeltwater gaat haar beneden naar de onderkant van het ijs. 

- het ijs smelt en in stukken breekt.  

- Dan krijg je een gat (holte. Dit heet een moulin. 

D

Bron 2 Methaan, het sterke neefje van CO₂

Permafrost

Permafrost is grond die altijd bevroren is – minstens twee jaar achter elkaar.

Permafrost zit vooral in hele koude gebieden, zoals de Noordpool, 

De bovenste laag kan in de zomer een beetje ontdooien, maar daaronder blijft alles bevroren. 

Broeigassen

-oorspronkelijk van nature voorkomende gassen in de atmosfeer. 

-Door een deel van het zonlicht en van de door de aarde uitgestraalde warmte te absorberen, garanderen zij de voorwaarden voor het leven op onze planeet. 

Versterkt broeigaseffect

Dit  betekent dat de aarde extra opwarmt doordat er meer broeikasgassen in de lucht komen, vooral door mensen.  

Dit heeft gevolgen voor de natuur.

Interglaciaal

Een glaciaal is een ijstijd, een interglaciaal is een warmere periode tussen twee ijstijden in.

B146 Positieve Terugkoppeling

B146  negatieve Terugkoppeling

Paragraaf 4: Kansen en bedreigingen

 van wie is de Noordpool?

• Verschillende claims van de aangrenzende landen.
• Officieel van niemand. 

Waarom belang bij noordpool?

• Grote onontdekte voorraden van gas en olie. 

Paragraaf 1   t/m 4

Waar leeft de pinguïn?

1. Noordpool
2. Zuidpool

Op de Noordpool wonen mensen

1. 
2. 

Zee ijs: als veel ijsschollen dicht bij/over elkaar liggen

1. 
2. 

Magma is....

1. de hete vloeistof in een vulkaan
2. de hete vloeistof dat bij een uitbarsting uit de vulkaan komt

Poolnacht

1. De zon gaat niet onder de horizon
2. De zon komt niet boven de horizon

In beide poolgebieden leven ijsberen

De andere naam voor de noordpool is Artica

Op de zuidpool wonen geen mensen

Pinguïns leven wel op de zuidpool en niet op de noordpool

Juist

Onjuist

Wat is het albedo effect?

1. Een warme zeestroming
2. de mate waarin een oppervlak zonlicht weerkaatst
3. Een bergachtig gebied
4. Een hoeveelheid zonlicht op iets

Het albedo van een .... landschap is het grootst

1. gras
2. Bos
3. Woestijn
4. IJs en sneeuw

Voedselbronnen: Benoem 2 gevolgen van Klimaatverandering

Weer + Zee: Benoem 2 gevolgen van klimaatverandering

Noem 3 mogelijkheden van een ijsvrije poolzee in de zomer

Middernachtzon (Pooldag)

1. De zon gaat niet onder de horizon
2. De zon komt niet boven de horizon

Wanneer moet je rekening houden met het verschil van de magnetische noordpool en de echte Noordpool?

1. Als je in een atlas de landen die ten noorden van NL liggen, opzoekt.
2. Als je proefjes doet met een magneet.
3. Als je met een kompas de juiste richting bepaalt.

Hoe heet dit land?

1. America
2. Canada
3. Ijsland
4. Groenland

Welk kenmerk van het zuidpoolgebied klopt NIET?

1. De zomer begint daar in juni
2. De zomer begint daar in december
3. Op 21 juni is het daar poolnacht
4. Het zuidpoolgebied is een landmassa

Bij subductie schuift de oceanische plaat onder de continentale plaat omdat...?

1. de continentale plaat zwaarder is
2. de oceanische plaat zwaarder is

Een riftzone ontstaat door...

1. Convergentie
2. Subductie
3. Divergentie
4. Transforme beweging

Er zijn 3 redenen waarom het zo koud is op Antarctica: het is een landmassa, de schuine stand van de zon. Wat is de 3e reden? (één woord)

Methaan is een broeikasgas

1. goed
2. fout

Hoe heet zo'n grote ronde holte in het ijs waar het smeltwater in wegstroomt? (één meervoudig woord)

Pakijs: (paar meters dik) = zeewater bevriest= los drijvende ijsschollen. Een deel zee-ijs verdwijnt tijdens de zomer.

1. 
2. 

Als roetdeeltjes (dark snow) op het ijs terecht komen, wordt het albedo-effect

1. Verhoogd
2. Verlaagd

Wat is het continentaal plat?

1. Het deel van de zeebodem dat aan een land grenst en tot dat land behoort.
2. Energie uit de ondergrond (dieper dan 500 meter).
3. Een continent dat ligt afgelegen van andere continenten.
4. Een continent met relatief weinig bergen.

Wat zijn delfstoffen?

1. Dit zijn stoffen die uit de grond worden gehaald.
2. Die vind ik aan de oppervlakte van land.
3. Die groeien in de natuur.
4. Die drijven op zee.

Groenland is onderdeel van het koninkrijk ....

1. Noorwegen
2. Canada
3. Denemarken
4. IJsland

De onderzoekers hebben het schip niet aangeraakt. Dit is bepaald in het Antarctisch Verdrag. Wat is in dat verdrag ook afgesproken?

1. Dat het een wetenschappelijk reservaat is
2. Dat er geen mensen mogen komen
3. Dat er geen militaire activiteiten mogen plaatsvinden
4. Dat de oorspronkelijke bewoners niet gestoord mogen worden

Leg uit hoe een riftzone ontstaat

Lava is....

1. de hete vloeistof in een vulkaan
2. de hete vloeistof dat bij een uitbarsting uit de vulkaan komt

Wat is een ecosysteem?

Verstoring van de ecosysteem. Welke optie hieronder is 'opzettelijk'

1. Konijnen & rendieren
2. grassen & ratten

Verstoring van de ecosysteem. Welke optie hieronder is 'onopzettelijk'

1. muizen, grassen, wormen & muizen
2. konijnen & rendieren

Wat zijn de twee regels van de dampkring?

Een schild is een heel oud, stabiel stuk van de aardkorst.

1. 
2. 

West- Antartica bestaat uit een schild.

1. 
2. 

Op de Noordpool is het kouder dan op de Zuidpool

1. 
2. 

Een ander woord voor het noordpoolgebied is...

1. Arctica
2. Antarctica

Een positieve terugkoppeling ................. de klimaatverandering ( extra warm)

1. versterkt
2. verzwakt

Een negatieve terugkoppeling ................. de klimaatverandering ( temperatuur omlaag)

1. versterkt
2. verzwakt

Wat is een ander woord voor het Zuidpoolgebied?

1. Arctica
2. Antarctica
3. Artica
4. Antartica

De naam Arctica komt van het Griekse woord:. Arktikos" (ἀρκτικός). Betekent: "van de beer" of "noordelijk"
Waar is deze foto gemaakt?

1. Antarctica
2. Arctica

Waar is deze foto gemaakt?

1. Arctica
2. Antarctica

Geef 1 voorbeeld van een positieve terugkoppeling

Dit zijn landscappen met een..................... albedo

1. hoge
2. lage

Geef 1 voorbeeld van een negatieve terugkoppeling

Wat veroorzaakt de seizoenen?

1. het weer
2. de temperatuur
3. de neerslag
4. De scheve aardas

Wat is het albedo effect?

1. Het vermogen van het aardoppervlak om zonlicht terug te kaatsen
2. Het vermogen van de oceaan om broeikasgassen op te nemen
3. Het vermogen van een bos om broeikasgassen om te zetten in zuurstof

Het albedo van een .... landschap is het grootst

1. Gras
2. Water
3. Woestijn
4. IJs en sneeuw

Op de noordpool is het kouder dan op de zuidpool

1. waar
2. niet waar

De zuidpool is een woestijn

1. waar
2. niet waar

Dit zijn landscappen met een..................... albedo

1. hoge
2. lage

Hoe verklaart dit plaatje dat het zo koud is op de Polen?

Dit supercontinent heet ....

1. Arctica
2. Antarctica
3. Pangea

De geologie van West-Antarctica heeft veel overeenkomsten met die van het Andesgebergte in Zuid-Amerika

1. Waar
2. Niet waar

Welk soort vulkaan hoort hierbij?

Vulkaan met steile hellingen die opgebouwd is uit lagen lava en pyroclastisch materiaal

1. Schilvulkaan
2. Stratovulkaan
3. Caldeira

Moulins zorgen ervoor dat smeltwater aan de onderkant van het ijs komt, waardoor het ijs smelt en afbreekt

1. Waar
2. Niet waar

Als roetdeeltjes (dark snow) op het ijs terecht komen, wordt het albedo-effect

1. Verhoogd
2. Verlaagd

Het smelten van de permafrost

1. Is prettig want dan is er meer landbouwgrond
2. Is niet prettig want dan komen er minder toeristen
3. Is prettig want dan kunnen we naar olie boren
4. Is niet prettig want dan komt er methaangas vrij

Slechter voor het milieu is

1. CO2
2. Methaangas

In de exclusieve economische zone (EEZ) heeft de kuststaat geen visserijrechten meer of rechten om grondstoffen te winnen.

1. Waar
2. Niet waar