Nog LUIDER 51 · This Land Is Your Land (Woody Guthrie)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
51
THIS LAND IS YOUR LAND
WOODY GUTHRIE · 1944
Het bekendste liedje van Amerika, met twee coupletten die bijna niemand kent.
Lesson duration is: 40 minIntroduction
Instructions
Items in this lesson
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
51
THIS LAND IS YOUR LAND
WOODY GUTHRIE · 1944
Het bekendste liedje van Amerika, met twee coupletten die bijna niemand kent.
Les over This Land Is Your Land van Woody Guthrie, in 1940 geschreven als antwoord op het vaderlandslievende God Bless America en in 1944 opgenomen. In de VS zingt bijna elk kind het op school, meestal zonder de twee coupletten over armoede en een bord met verboden toegang. De les laat zien hoe een protestlied getemd kan worden door een paar coupletten weg te laten. Er zit geen grof taalgebruik in het nummer; de gitaarsticker This machine kills fascists is beeldspraak en verdient een korte uitleg. Image credit: New York World-Telegram and the Sun staff photographer: Al Aumuller / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
DE VRAAG VAN DEZE LES
Hoe kan een liedje dat kinderen op school zingen eigenlijk een protestsong zijn?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen hoe de crisis van de jaren dertig Woody Guthrie vormde
uitleggen waarom This Land Is Your Land een antwoord op een ander lied is
beschrijven wat er verandert als je coupletten uit een lied weglaat
Begin met een vraag: welke liedjes zong jij op de basisschool? Zaten daar liedjes bij over je land? In de VS is This Land Is Your Land zo'n liedje: het staat in schoolboeken en klinkt bij kampvuren en feestdagen. Veel Amerikanen zien het als een vrolijk lied over hun land. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
EERSTE KEER LUISTEREN
Woody Guthrie, This Land Is Your Land (1944)
Klinkt dit als een protestlied? Luister naar de stem en de gitaar: wat voor iemand zingt hier?
Officiële audio (Smithsonian Folkways) van de opname die Guthrie in april 1944 maakte voor Moses Asch, uit The Asch Recordings, Vol. 1. Laat leerlingen na afloop beschrijven wat ze hoorden: één man, één gitaar, geen koor, geen orkest. Veel leerlingen vinden het eerst een vrolijk en onschuldig liedje. Dat is precies de bedoeling: de les laat daarna zien wat eronder zit. Verder luisteren: Bruce Springsteen zong het vanaf zijn tournee van 1980 vaak live.
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
DE TIJD
Stof, honger en een lange weg naar het westen
In de jaren dertig zit Amerika in een diepe crisis. Miljoenen mensen zijn werkloos. In de staten in het midden komt daar droogte bij: de uitgeputte grond waait weg in enorme stofstormen.
Boerenfamilies uit Oklahoma en Texas trekken naar Californië, op zoek naar werk. Daar worden ze vaak weggejaagd.
Een stofstorm nadert Stratford, Texas, april 1935.
Dit gebied heet de Dust Bowl, de stofkom. Door jarenlang ploegen zonder de grond te beschermen en door een lange droogte veranderde de bovenlaag in stof. Op 14 april 1935, Black Sunday, trok een enorme stofstorm over de vlakte; Guthrie maakte hem mee in Pampa, Texas. Ongeveer 2,5 miljoen mensen verlieten in de jaren dertig de vlaktestaten. In Californië werden de trekkers scheldend Okies genoemd. John Steinbeck schreef er de roman De druiven der gramschap over (1939). Guthrie noemde zijn plaat Dust Bowl Ballads (1940) naar deze ramp. Image credit: George Everett Marsh Jr. / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
DE MAKER
Een zwerver met een gitaar schrijft een antwoord
Woody Guthrie (1912) groeit op in Oklahoma en trekt in de crisis zelf mee naar Californië. Hij zingt over wat hij onderweg ziet: arme gezinnen, harde bazen.
Op de radio hoort hij steeds God Bless America, een lied dat zegt dat God Amerika zegent. Guthrie vindt dat te makkelijk. In een goedkoop hotel in New York schrijft hij zijn eigen antwoord.
1940
GUTHRIE SCHRIJFT HET LIED, EERST ONDER DE TITEL GOD BLESSED AMERICA FOR ME
Guthrie schreef het lied op 23 februari 1940 in het Hanover House, een hotel aan 43rd Street in New York. God Bless America van Irving Berlin was eind 1938 een enorme hit in de uitvoering van Kate Smith. Guthrie vond het lied onrealistisch en zelfgenoegzaam: alsof alles goed was, terwijl hij overal armoede zag. Hij bleef het lied vier jaar lang aanpassen voor hij het in april 1944 opnam, met de nieuwe titel This Land Is Your Land. De kortere versie zonder de protestcoupletten verscheen in 1951 op plaat. Guthrie is een grote inspiratie geweest voor Bob Dylan (Blowin' in the Wind, The Times They Are a-Changin'), die hem in 1961 in het ziekenhuis opzocht. Guthrie had de erfelijke ziekte van Huntington en overleed in 1967.
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
DE GITAAR
Deze machine doodt fascisten
Op zijn gitaar plakt Guthrie een sticker: This machine kills fascists. Het is 1941, en in Europa voert Hitler oorlog.
Guthrie bedoelt het niet letterlijk. Zijn gitaar is zijn wapen: met liedjes wil hij mensen moed geven en laten zien wat er mis is. Muziek als strijd tegen onrecht.
Guthrie en zijn gitaar met de beroemde sticker, New York, 1943.
Guthrie zette de tekst in 1941 voor het eerst op zijn gitaar, en daarna op latere gitaren steeds opnieuw. Volgens het Woody Guthrie Center leende hij de leus van de oorlogsindustrie: op wapens en vliegtuigen werden in die tijd zulke opschriften gezet. Guthrie diende tijdens de oorlog bij de koopvaardij. Fascisme: een beweging met één sterke leider, geen vrije verkiezingen en geweld tegen tegenstanders, zoals in Duitsland onder Hitler en Italië onder Mussolini (zie ook de les over Bella ciao). Pete Seeger zette later op zijn banjo een vriendelijker variant: deze machine omsingelt haat en dwingt die zich over te geven. Doorvraag: kan een lied echt iets tegen een dictatuur doen? Image credit: Al Aumuller, photographer. NYWT&S staff photograph. / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
REFREIN
Het land is van iedereen, van jou en van mij: van de ene kust tot de andere.
DE BEKENDE COUPLETTEN
De verteller loopt over eindeloze wegen. Hij ziet woestijnen, graanvelden en een weidse hemel. Overal hoort hij hetzelfde: dit land is voor ons allemaal.
HET VERBODEN BORD
Hij stuit op een bord met verboden toegang, privéterrein. Hij stelt de vraag die het lied onder het vrolijke refrein stelt: van wie is dit land dan echt?
DE RIJ VOOR BROOD
Bij een hulpkantoor ziet hij hongerige mensen in de rij staan. Hij vraagt zich af of dit land ook voor hen gemaakt is.
Lees de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). De laatste twee delen zijn de protestcoupletten die op school en op veel platen ontbreken. Ze staan in Guthries handschrift van 1940 en in een opname uit 1944 die pas in 1997 verscheen. Wijs op het perspectief: een gewone man die rondloopt en kijkt, geen politicus. Wijs op het refrein: zonder de protestcoupletten klinkt het als trots op je land, met die coupletten wordt het een eis. Doorvraag: wie heeft er belang bij om juist die twee coupletten weg te laten?
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
VRAAG
Wat verandert er aan de betekenis als je de weggelaten coupletten weer meezingt?
Het vrolijke lied over het land wordt een lied over de oorlog
Het trotse lied over het land wordt een vraag: van wie is het?
Het lied over het land wordt een liefdeslied voor Oklahoma
Het lied over het land gaat dan alleen nog over de natuur
Het goede antwoord: het trotse lied wordt een vraag, van wie is dit land eigenlijk? Met het bord met verboden toegang en de rij hongerige mensen laat Guthrie zien dat het land niet voor iedereen hetzelfde is. De verwachte misvatting is het tweede antwoord: omdat Guthrie een sticker tegen fascisten had, denken leerlingen dat het lied over de oorlog gaat. Doorvraag: waarom werkt het sterker om de vraag in een vrolijk lied te stoppen dan er een boos lied van te maken?
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
DE MUZIEK
Zo simpel dat iedereen mee kan zingen
Geleende melodie
Guthrie gebruikt een melodie die al bestond, van een lied van de Carter Family. Iedereen kent hem meteen: het lied voelt als een oud volksliedje.
Eén gewone stem
Geen geschoolde zanger, geen orkest: een man met een gitaar die klinkt als iemand die je langs de weg tegenkomt. Hij zingt namens de gewone mensen.
Meezingen
Het refrein is zo makkelijk dat een hele zaal of klas meezingt. Dat maakte het groot, maar ook makkelijk te temmen: zing alleen het refrein, en het protest is weg.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. De melodie lijkt sterk op When the World's on Fire van de Carter Family (1930), dat zelf teruggaat op een ouder kerklied. Melodieën lenen was in de folktraditie heel gewoon, net als bij Bella ciao. Laat leerlingen de opname van Guthrie vergelijken met een schoolkoor of een grote liveversie: wat doet een massaal koor met de betekenis, vergeleken met één stem? Guthries manier van zingen, praterig en zonder opsmuk, werd het voorbeeld voor Bob Dylan en de hele folkbeweging van de jaren zestig.
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
DE NAWERKING
Van protestlied tot schoolliedje en terug
1935
Een enorme stofstorm trekt over Oklahoma en Texas.
1940
Guthrie schrijft zijn antwoord op God Bless America.
1944
Guthrie neemt het lied op, ook met de kritische coupletten.
1951
De korte versie verschijnt op plaat en belandt in schoolboeken.
1997
De opname met alle coupletten verschijnt eindelijk.
2009
Pete Seeger en Bruce Springsteen zingen het voor Obama.
In de jaren vijftig en zestig kwam het lied in Amerikaanse schoolboeken, bijna altijd zonder de protestcoupletten. In januari 2009 zongen Pete Seeger en Bruce Springsteen het bij het inauguratieconcert voor president Obama bij het Lincoln Memorial, met de coupletten die meestal ontbreken. In 2017 zong Lady Gaga het in de rustshow van de Super Bowl, en in 2021 zong Jennifer Lopez het bij de inauguratie van president Biden. Zo gebruiken mensen van heel verschillende kanten het lied. Doorvraag: waarom kiezen zulke artiesten juist dit lied?
Eens
Oneens
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
STELLING
Een protestlied verliest zijn kracht als iedereen het meezingt.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: This Land Is Your Land werd een schoolliedje. Is dat een overwinning voor Guthrie (zijn lied is van iedereen) of een nederlaag (het protest is eruit)? Doorvraag 2: ken je andere protestliederen die nu vooral op feesten of in reclames klinken, zoals Bella ciao? Wat blijft er dan van de boodschap over?
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
TERUG NAAR DE VRAAG
Hoe kan een liedje dat kinderen op school zingen eigenlijk een protestsong zijn?
WAT BLIJFT
Guthrie schreef This Land Is Your Land als antwoord op God Bless America: niet God zegent het land, het land is van iedereen, dus ook van de armen.
Twee coupletten stellen de vraag waar het om draait: van wie is het land als er hekken staan en mensen honger hebben? Die verdwenen vaak.
De simpele melodie en het meezingrefrein maakten het een lied van iedereen, en daardoor ook makkelijk om het protest eruit te halen.
This item has no instructions
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
Kies een lied of symbool dat iedereen kent. Welke kant ervan wordt meestal weggelaten, en waarom?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet lied, feest of symbool (bijvoorbeeld een volkslied, Sinterklaas, een nationale feestdag, een bekend protestlied in een reclame) en legt uit welk deel minder bekend is en wie er belang bij heeft dat het weggelaten wordt. De verwachte fout: alleen een lied noemen zonder uit te leggen wat er weggelaten wordt.
LUIDER
51 · THIS LAND IS YOUR LAND · WOODY GUTHRIE
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
