AI, slim bekeken · Groep 7-8 · 1. Aanbevolen voor jou

• New lesson editor
• Digitale geletterdheid
• Basisschool
• Groep 7,8

Introduction

Groep 7-8 speelt zelf algoritme en ontdekt hoe apps als YouTube en TikTok met AI kiezen wat je ziet. Ze leren wat een filterbubbel is en hoe je zelf de regie houdt.

Instructions

Handleiding Groep 7-8 les 1, Aanbevolen voor jou.pdf

AI, SLIM BEKEKEN

Aanbevolen voor jou

Hoe kiezen YouTube, TikTok en Spotify wat jij ziet? En wie heeft dan de regie?

GROEP 7-8 · LES 1 · 45 MIN

AI, slim bekeken: leerlijn AI-geletterdheid. Groep 7-8, les 1 van 4 (45 minuten). Lijn: herkennen.

Kerndoel: PO 22D: herkennen van veelvoorkomende AI-systemen en hun toepassingen; 22B: hoe sociale media aandacht vasthouden, zichtbaarheid van informatie; 22C: sporen die je achterlaat; 24B: invloed op eigen gedrag.

AILit: Engage 1 (AI herkennen), Engage 4 (hoe aanbevelingssystemen werken en je beïnvloeden).

Voorbereiding: Print en knip de 24 filmpjeskaartjes (zie materialen), één set per groepje van 3. AI-chatbot op het digibord met het account van de leerkracht, of gebruik het voorbeeldantwoord. Let op: veel apps hebben een minimumleeftijd van 13 jaar. Praat zonder oordeel over wat leerlingen thuis gebruiken.

De volledige docentenhandleiding staat als bijlage bij deze les. Image credit: blue sky / Unsplash

GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

Dit ga je leren

• Ik kan uitleggen hoe een app met AI kiest wat ik te zien krijg.

• Ik kan uitleggen wat een filterbubbel is.

• Ik ken manieren om zelf de regie te houden.

AI, SLIM BEKEKEN

Lees de doelen voor en vraag wat de leerlingen al weten. Kom er aan het eind van de les op terug.

Hoe kies jij meestal een filmpje of liedje?

1

Ik zoek het zelf op

2

Wat de app aanraadt

3

Wat vrienden sturen

4

Ik kijk geen filmpjes

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Veel mensen denken dat ze zelf kiezen. Maar vaak klik je op wat de app je voorschotelt.' 3. Vraag: 'Hoe weet de app wat je leuk vindt?' Verwacht: omdat je het eerder keek. Zeg: 'Dat klopt deels. Vandaag ontdek je hoe het precies werkt.'

GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

Een aanbevelingssysteem

• YouTube, TikTok, Netflix en Spotify gebruiken AI om te kiezen wat jij ziet.

• De AI voorspelt waar jij waarschijnlijk op klikt en hoe lang je blijft kijken.

• Het doel van de app: dat je zo lang mogelijk blijft.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Zo'n systeem heet een aanbevelingssysteem. Er zijn miljoenen filmpjes. De AI kiest er een paar voor jou uit.' 3. Vraag: 'Waarom zou de app willen dat je lang blijft?' Verwacht: reclame, geld. Zeg: 'Hoe langer je kijkt, hoe meer reclame je ziet, of hoe groter de kans dat je je abonnement houdt.' Misvatting: 'de app wil me helpen'. Zeg: 'Soms helpt het ook echt, maar het bedrijf moet geld verdienen.'

Image credit: Glenn Carstens-Peters / Unsplash

GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

Waar let de AI op?

Wat je kijkt

Welke filmpjes je aanklikt en welke je overslaat.

Hoe lang

Kijk je tot het eind, of swipe je na twee seconden weg?

Wat je liket

Likes, reacties, delen en opslaan tellen allemaal mee.

Mensen zoals jij

Wat mensen met dezelfde smaak ook leuk vonden, krijg jij ook.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Bespreek de kaarten. 2. Zeg bij 'hoe lang': 'Ook als je niets liket, leert de app van je. Blijf je hangen bij een filmpje, dan onthoudt hij dat.' 3. Zeg bij 'mensen zoals jij': 'Als duizenden mensen die van voetbal houden ook een bepaald gamefilmpje kijken, krijg jij dat misschien ook.' 4. Vraag: 'Wat verbaast je?' Verwacht: dat kijktijd telt, ook zonder like.

GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

Spel: jij bent het algoritme

GROEPJES

1. Rollen: één kijker, één algoritme, één waarnemer. Het algoritme krijgt alle kaartjes.

2. Het algoritme legt 4 filmpjes neer. De kijker kiest er één en zegt: kort of lang gekeken.

3. Het algoritme legt 4 nieuwe filmpjes neer, met meer van wat lang gekeken werd. Speel 6 rondes.

4. De waarnemer telt: welke soorten filmpjes lagen er in de laatste ronde nog?

11

minute

00

second

+30 s

11 minuten

AI, SLIM BEKEKEN

1. Maak groepjes van 3 en geef elk groepje een set kaartjes. 2. Leg de rollen uit. Zeg tegen de algoritmes: 'Jouw doel: de kijker zo lang mogelijk laten kijken. Leg meer neer van wat lang gekeken werd.' 3. Laat 6 rondes spelen, ongeveer 6 minuten. 4. Vraag de waarnemers: 'Hoeveel soorten lagen er in ronde 1, en hoeveel in ronde 6?' Verwacht: eerst 4 soorten, aan het eind bijna alleen één soort. 5. Zeg: 'Zo werkt een aanbevelingssysteem ook, alleen veel sneller en met miljoenen filmpjes. Jullie algoritme volgde een regel. Een echte AI leert zelf welke keuzes de kijker vasthouden.'

Waarom wil een app dat je lang blijft kijken?

A

Dan leer je meer van de filmpjes

B

Anders gaat je telefoon kapot

C

Dat moet van de overheid

D

Dan verdient het bedrijf meer geld

1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Gratis apps verdienen aan reclame. Hoe langer je kijkt, hoe meer reclame je ziet. Apps met een abonnement willen dat je blijft betalen.' Misvatting: 'dan leer je meer'. Zeg: 'Soms leer je iets, maar de app kiest vooral wat je vasthoudt, niet wat het meest leerzaam is.'

GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

De filterbubbel

• Je krijgt steeds meer van wat je al kijkt.

• Andere onderwerpen en meningen zie je minder. Dat heet een filterbubbel.

• Je kunt dan gaan denken dat iedereen hetzelfde vindt als jij.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'In het spel zag je het al: in ronde 6 lag er bijna één soort filmpje. Dat is een bubbel.' 3. Vraag: 'Waarom is dat soms een probleem?' Verwacht: je mist dingen, je ziet maar één kant. 4. Zeg: 'Bij voetbalfilmpjes is dat niet erg. Bij nieuws of meningen kan het wel een probleem zijn. Onderzoekers zijn het er niet over eens hoe groot dat effect is, maar het is goed om het te weten.'

Image credit: Vitaly Gariev / Unsplash

GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

We vragen het aan een chatbot

OP HET DIGIBORD

Hoe bepaalt YouTube welke video's ik te zien krijg? Leg het uit in 4 zinnen voor groep 8.

YouTube kijkt naar welke video's je eerder bekeek, hoe lang je keek en wat je liket of wegklikt. Ook kijkt het naar wat mensen met een vergelijkbare smaak bekijken. Een AI voorspelt daarmee op welke video jij waarschijnlijk klikt en hoe lang je blijft kijken. Zo krijg je steeds meer video's die lijken op wat je al leuk vond.

AI-ANTWOORD

Praat erover

Klopt dit met wat wij in het spel deden?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Typ de vraag op het digibord of lees het voorbeeld voor. 2. Vraag: 'Welke onderdelen herken je van de kaarten en het spel?' Verwacht: kijktijd, likes, mensen met dezelfde smaak. 3. Vraag: 'Wat mist er in dit antwoord?' Verwacht: dat YouTube geld verdient met reclame. 4. Zeg: 'Een chatbot geeft een netjes antwoord, maar vertelt niet altijd het hele verhaal. Ook hier denk je zelf na.'

Kiest hier een AI voor jou, of niet?

AI kiest voor jou

Geen AI

Voor jou-pagina op TikTok

Liedjes zoals op je lijst

Tip van je beste vriend

Tv-gids met vaste tijden

Filmtips op je profiel

Boeken op alfabet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

1. Laat slepen. 2. Bespreek de tip van je vriend: 'Je vriend kiest ook voor jou, maar hij is geen AI en wil niet dat je zo lang mogelijk kijkt.' 3. Vraag: 'Waar kom je nog meer aanbevelingen tegen?' Verwacht: webwinkels (anderen kochten ook), games, nieuwsapps. Misvatting: 'een tv-gids is ook een aanbeveling'. Zeg: 'Daar ziet iedereen hetzelfde. Bij AI krijgt iedereen iets anders.'

Stelling: Het is prima dat een app mijn kijkgedrag gebruikt, want dan krijg ik leukere filmpjes.

1

Eens

2

Oneens

3

Weet ik nog niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

1. Laat kiezen: eens of oneens. 2. Vraag van beide kanten een reden. Voor: handig, je ontdekt leuke dingen, je hoeft niet te zoeken. Tegen: de app weet veel over je, je blijft te lang hangen, je zit in een bubbel. 3. Zeg: 'Allebei klopt. Het gaat erom dat jij weet wat er gebeurt, en dat je zelf kunt kiezen.'

GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

Zo houd je zelf de regie

Zoek zelf

Typ zelf in wat je wil zien, in plaats van alleen te scrollen.

Niet interessant

Veel apps hebben een knop om minder van iets te krijgen.

Wis je geschiedenis

Kijkgeschiedenis wissen of pauzeren kan in de instellingen.

Stel een grens

Een timer of pauzeherinnering helpt je op tijd te stoppen.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Bespreek de kaarten. 2. Zeg: 'Deze knoppen bestaan echt, bijvoorbeeld op YouTube. De meeste mensen gebruiken ze nooit.' 3. Vraag: 'Welke tip zou jij kunnen gebruiken?' 4. Zeg: 'Het algoritme leert van jou. Dus als jij anders kiest, leert het ook iets anders.' Wees voorzichtig met oordelen over schermtijd: sommige leerlingen hebben thuis weinig regels, anderen veel.

Hoe merk jij dat een app je probeert vast te houden?

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

1. Laat leerlingen kort antwoorden. 2. Verwachte antwoorden: het volgende filmpje start vanzelf, je kunt eindeloos scrollen, meldingen, series die eindigen met een cliffhanger, streaks. 3. Lees een paar antwoorden voor. 4. Zeg: 'Dat zijn trucjes die makers bewust inbouwen. Als je ze herkent, kun je er beter mee omgaan.'

Wat is een filterbubbel?

A

Een filter dat je gezicht mooier maakt

B

Een app die nepnieuws weghaalt

C

Een scherm dat blauw licht tegenhoudt

D

Je ziet vooral wat lijkt op wat je al kijkt

Exitvraag. 1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'In een filterbubbel krijg je steeds meer van hetzelfde, omdat het algoritme kiest wat op je eerdere keuzes lijkt.' Misvatting: 'een filter voor je gezicht'. Zeg: 'Het woord filter betekent hier: de app filtert wat je ziet, dus wat je niet ziet valt weg.' 3. Vraag een leerling om in één zin uit te leggen hoe zo'n bubbel ontstaat.

GROEP 7-8 · LES 1 · HERKENNEN

Woorden van vandaag

aanbevelingssysteem AI die voorspelt wat jij leuk vindt en dat aan je laat zien.

algoritme Een stappenplan dat een computer volgt of leert.

kijkgedrag Wat je kijkt, hoe lang, en wat je liket of overslaat.

filterbubbel Je ziet steeds meer van hetzelfde en mist andere onderwerpen en meningen.

regie Zelf bepalen wat je doet, in plaats van de app.

AI, SLIM BEKEKEN

Herhaal de woorden kort. Laat leerlingen er een zin mee maken of er een aanwijzen die ze nu beter snappen.