De koning

• Maatschappijkunde
• Middelbare school
• vmbo b
• Leerjaar 5

De koning

Les- doelen

• Uitleggen wat ministeriële verantwoordelijkheid betekent.
• Weten wat Prinsjesdag is.
• Uitleggen welke rol de koning speelt in onze samenleving.

De koning

Toen Nederland in 1815 een koninkrijk werd, wilde Koning Willem I een grondwet waarin de rechten van burgers stonden vastgelegd, maar ook zijn macht als koning. Vanaf dat moment is Nederland een constitutionele monarchie. Dat wil zeggen: een koninkrijk met een grondwet.

In de loop der jaren is de macht van de koning steeds kleiner geworden. De koning heeft theoretisch geen politieke macht meer. Wat doet hij dan wel?

Staatshoofd

Onze koning is staatshoofd van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is dus ook de koning van Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

Ieder land heeft een staatshoofd: het hoofd van de staat. Dit kan een koning zijn, zoals bij ons, maar ook een president zoals in Duitsland. Ons staatshoofd, de koning dus, maakt deel uit van de regering. Dit is symbolisch, want hij heeft geen echte politieke macht.

Ministeriële verantwoordelijkheid

In 1848 heeft de koning ingestemd met een grondwetswijziging die ervoor zorgde dat niet langer de koning, maar de ministers verantwoordelijk zijn voor het bestuur van het land. 

Ministers zijn verantwoordelijk voor alles wat de koning zegt.

De koning heeft regelmatig gesprekken met de minister president, zodat de koning op de hoogte is. Deze gesprekken noemen we: geheim van Noordeinde.

Noordeinde is een paleis in Den Haag waar deze gesprekken plaatsvinden. 

Prinsjesdag

Iedere derde dinsdag van september heeft het kabinet de plannen voor een nieuw regeringsjaar klaar. 

Deze dag noemen we Prinsjesdag. 

De plannen die op deze dag worden gepresenteerd bestaan uit twee onderdelen: 

1. De troonrede;
2. De begroting van Nederland.

De troonrede is geschreven door de minister president en wordt voorgelezen door de koning. De koning heeft geen invloed op de inhoud, want de inhoud gaat over de plannen die het kabinet heeft met Nederland.

Republiek

Het koningshuis is enorm populair in Nederland, mensen zien geen reden het koningshuis met pensioen te laten gaan.

 Andere landen hebben de koning inmiddels afgeschaft en gekozen voor een president zoals in Frankrijk of Amerika. 

Dit heet een republiek. 

Terwijl het Nederlandse koningschap verloopt via erfopvolging (het eerste kind volgt de koning op), worden er in Frankrijk presidentsverkiezingen gehouden.

Het Republikeins Genootschap

De vereniging Republiek (voorheen het Republikeins Genootschap) streeft naar een fundamentele verandering van het Nederlandse staatsbestel. Hun ultieme doel is de afschaffing van de monarchie en de invoering van een republiek.

 Ze vinden het koningshuis niet democratisch. Iedereen moet het staatshoofd kunnen worden.