7
Energie
Paragraaf 7.4
Warmte
Waarom blijft thee in een thermosfles urenlang warm, terwijl een gewone beker snel afkoelt?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
7
Energie
Paragraaf 7.4
Warmte
Waarom blijft thee in een thermosfles urenlang warm, terwijl een gewone beker snel afkoelt?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.4 Warmte. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 vmbo-kgt. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B vmbo-kgt, Malmberg
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
7.4 Warmte
Leerdoelen
7.4.1
Je kunt uitleggen dat warmte altijd van warm naar koud gaat.
7.4.2
Je kunt geleiding, stroming en straling herkennen in voorbeelden.
7.4.3
Je kunt uitleggen hoe je met isoleren warmte tegenhoudt.
Practica en vaardigheden
P R A C T I C U M
Welke lepel geleidt warmte het best?
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Foto: Robert Orzanna (CC BY-SA 4.0)
Startvraag
Warme thee onderweg
In een thermosfles blijft thee urenlang warm. Hoe kan dat?
De fles maakt zelf warmte.
De thee is extra heet gezet.
De fles houdt de kou buiten.
De fles houdt de warmte binnen.
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De fles maakt geen warmte, hij zorgt alleen dat de warmte van de thee er bijna niet uit kan. Wie C kiest, denkt dat kou ergens naartoe kan gaan. Dat is een veelvoorkomend idee: het komt terug op de volgende dia. Image credit: Robert Orzanna, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Warmte gaat van warm naar koud
Warmte is een soort energie. Met een thermometer meet je de temperatuur: hoe warm of koud iets is.
Warmte gaat altijd vanzelf van een warme plek naar een koudere plek. Hete chocolademelk koelt af, omdat de warmte naar de koudere lucht gaat. Dat gaat door tot alles even warm is.
Kou stroomt nergens heen. Iets voelt koud als er warmte uit je hand weggaat.
Laat leerlingen een metalen tafelpoot en een houten tafelblad aanraken. Beide zijn even warm, maar metaal voelt kouder: het voert de warmte van je hand sneller af. Dat komt terug bij geleiding. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Opdrachten Kennis
1
Je houdt een ijsje in je hand. Wat gebeurt er?
Kou gaat van het ijsje naar je hand.
Er gaat niets van je hand naar het ijsje.
Warmte gaat van je hand naar het ijsje.
Warmte gaat van warm (je hand) naar koud (het ijsje). Daardoor smelt het ijsje en voelt je hand koud. Kou is geen stof of energie die kan stromen.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Drie manieren
Warmte kan op drie manieren van de ene plek naar de andere gaan.
Geleiding
Warmte gaat door een stof heen. Een metalen lepel in hete thee wordt ook aan de bovenkant warm.
Stroming
Warme lucht of warm water stroomt en neemt de warmte mee. Warme lucht stijgt op.
Straling
Warmte komt als straling naar je toe, zonder stof ertussen. Zo voel je de zon of een kampvuur.
Laat leerlingen bij elke manier een voorbeeld uit de keuken noemen: de steel van een pan (geleiding), hete lucht boven een pan (stroming), warmte van de grill (straling). Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Practicum
Welke lepel wordt warm?
Doel: Je onderzoekt welk materiaal warmte goed geleidt en welk materiaal niet.
Je hebt nodig
metalen lepel
houten lepel
plastic lepel
beker met heet water
timer
Zo doe je het
Zet de drie lepels tegelijk in de beker met heet water.
Wacht 2 minuten.
Voel voorzichtig aan het bovenste stuk van elke steel.
Schrijf op welke lepel het warmst is en welke het koudst.
Welk materiaal geleidt warmte goed? En welk slecht?
Gebruik heet water uit de kraan of laat de docent het water inschenken. De metalen lepel wordt het warmst: metaal is een goede geleider. Hout en plastic geleiden slecht. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Isoleren
Stoffen die warmte slecht geleiden heten isolatoren. Voorbeelden zijn lucht, hout, plastic, wol en piepschuim. Metalen zijn juist goede geleiders.
Met isoleren houd je warmte binnen:
dubbel glas in de ramen
isolatie in de muren en het dak
een dikke jas, met veel lucht tussen de vezels
Vraag door: waarom heeft een pan een handvat van hout of kunststof en geen metalen handvat? Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Opdrachten Toepassing
2
Een radiator verwarmt de hele kamer. Hoe komt de warmte vooral door de kamer?
door geleiding
door straling
door stroming
De radiator verwarmt de lucht eromheen. Die warme lucht stijgt op en stroomt door de kamer: stroming. Een radiator geeft ook wat straling af, maar de stroming van de lucht verwarmt de kamer het meest. Image credit: ri, Wikimedia Commons (CC0)
Geleiding, stroming of straling? Vul in.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Opdrachten Toepassing
3
Het metalen handvat van een pan wordt heet door geleiding.
Je gezicht wordt warm bij een kampvuur door straling.
Warme lucht boven de verwarming stijgt op door stroming.
Geleiding, straling en stroming. Bij het kampvuur gaat de warmte vooral als straling naar je gezicht; de hete lucht stijgt juist omhoog.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Opdrachten Toepassing
★ 4
Leg uit waarom een dikke winterjas je warm houdt. Gebruik het woord isolator.
Steropdracht. De jas maakt zelf geen warmte. Tussen de vezels zit veel lucht, en lucht is een isolator. Daardoor gaat de warmte van je lichaam maar langzaam naar de koude lucht buiten.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
V E R D E R K I J K E R
Warme lucht stijgt op
Foto: Benh LIEU SONG (CC BY-SA 3.0)
In een luchtballon zit een brander. Die verwarmt de lucht in de ballon. Een liter warme lucht is lichter dan een liter koude lucht. Daarom stijgt de warme lucht op, en de ballon gaat mee omhoog. Op de foto wordt een ballon met lucht gevuld.
Vraag door: wat moet de piloot doen om te dalen? De lucht in de ballon laten afkoelen, door de brander uit te zetten. Image credit: Benh LIEU SONG, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
7.4.1 Warmte gaat van warm naar koud
7.4.2 Geleiding, stroming en straling
7.4.3 Isoleren
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp