§7.4 Warmte (mavo/havo)

7

Energie

Paragraaf 7.4

Warmte

In een thermosfles blijft thee warm en ijsthee koud. Hoe kan één fles allebei?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

1 / 15
suivant
Slide 1: Slide
newEditorNatuur- en scheikundeMiddelbare schoolvmbo t, havo

Cette leçon contient 15 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

Signaler cette leçon

Introduction

Leerlingen leren het verschil tussen warmte en temperatuur, verklaren geleiding, stroming en straling, onder meer met het deeltjesmodel, en leggen uit hoe isoleren warmtetransport tegengaat. Les bij Nova NaSk MAX 1|2 deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.4, mavo/havo leerjaar 2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Éléments de cette leçon

7

Energie

Paragraaf 7.4

Warmte

In een thermosfles blijft thee warm en ijsthee koud. Hoe kan één fles allebei?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.4 Warmte. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

7.4  Warmte

Leerdoelen

7.4.1

Je kunt het verschil uitleggen tussen warmte en temperatuur.

7.4.2

Je kunt geleiding, stroming en straling uitleggen met voorbeelden.

7.4.3

Je kunt geleiding verklaren met het deeltjesmodel.

7.4.4

Je kunt uitleggen hoe isolatiemaatregelen warmtetransport tegengaan.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Geleiding van materialen vergelijken

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Foto: Robert Orzanna (CC BY-SA 4.0)

Startvraag

Warm én koud

In een thermosfles blijft hete thee warm. Maar ijsthee blijft er ook koud in. Hoe kan dat?

A

De fles maakt warmte of kou.

B

De fles remt warmtetransport af.

C

De fles houdt alleen kou binnen.

D

De fles weerkaatst alleen zonlicht.

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De fles zorgt dat er bijna geen warmte door de wand gaat, in welke richting dan ook. Bij hete thee gaat er dus weinig warmte uit, bij ijsthee komt er weinig warmte in. Aan het eind van de les kunnen leerlingen uitleggen hoe de fles dat doet. Image credit: Robert Orzanna, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Warmte en temperatuur

Temperatuur zegt hoe warm een voorwerp is. Je meet hem in graden Celsius (°C). Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller de deeltjes bewegen.

Warmte is energie die van het ene voorwerp naar het andere gaat. Dat gebeurt altijd vanzelf van een hoge naar een lage temperatuur, tot alles even warm is.

Een vol bad van 40 °C kan meer warmte afgeven dan een kop thee van 80 °C: er is veel meer water dat afkoelt.

Koppel terug naar hoofdstuk 6: bij een hogere temperatuur bewegen de deeltjes sneller. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Drie vormen van warmtetransport

Geleiding

Warmte gaat door een stof heen. Metalen geleiden goed. Lucht, hout en kunststof geleiden slecht.

Stroming

Een warme vloeistof of een warm gas stroomt en neemt warmte mee. In een vaste stof kan dat niet.

Straling

Warmte gaat als straling door lucht of lege ruimte. Er is geen stof voor nodig.

Laat leerlingen het verband leggen met de fasen: stroming kan alleen in vloeistoffen en gassen, want alleen daarin kunnen deeltjes langs elkaar bewegen. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Kennis

1

Welke vorm van warmtetransport kan ook door de lege ruimte tussen de zon en de aarde gaan?

A

geleiding

B

stroming

C

geleiding en stroming

D

straling

In de ruimte tussen zon en aarde is (bijna) geen stof. Geleiding en stroming hebben deeltjes nodig, straling niet. Zo komt de warmte van de zon op aarde.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Geleiding en deeltjes

Hoe werkt geleiding? In een vaste stof trillen de deeltjes. Aan de warme kant trillen ze sneller. Ze botsen tegen hun buren, die daardoor ook sneller gaan trillen. Zo gaat de warmte stap voor stap door de stof.

In een vaste stof zitten de deeltjes dicht op elkaar. In een gas zitten ze ver uit elkaar en botsen ze veel minder vaak. Daarom is lucht een slechte geleider: een isolator.

Laat drie of vier leerlingen naast elkaar staan en een duwtje doorgeven als model voor geleiding. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Practicum

Geleiding vergelijken

Doel: Je vergelijkt hoe goed metaal, hout en kunststof warmte geleiden.

Je hebt nodig

  • metalen lepel

  • houten lepel

  • kunststof lepel

  • boter

  • bak met heet water

  • stopwatch

Zo doe je het

  1. Leg op het uiteinde van elke steel een klein klontje boter, allemaal even groot.

  2. Zet de lepels tegelijk in het hete water. Start de stopwatch.

  3. Noteer per lepel na hoeveel tijd de boter begint te smelten.

  4. Stop na 5 minuten.

  5. Zet de materialen op volgorde van beste naar slechtste geleider.

Bij de metalen lepel smelt de boter het eerst. Bij hout en kunststof smelt de boter binnen 5 minuten vaak helemaal niet. Laat leerlingen de uitkomst verklaren met het deeltjesmodel. Image credit: LessonUp

Welke vorm van warmtetransport is het vooral? Vul in.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Kennis

2

Het metalen handvat van een pan op het vuur wordt heet: geleiding

Warm water uit de cv-ketel gaat door buizen naar de radiatoren: stroming

In de zon wordt een zwarte auto heet: straling

Boven een kaarsvlam stijgt hete lucht op: stroming

geleiding
stroming
straling
stroming
isolatie
verdamping

Geleiding, stroming, straling, stroming. Bij de cv gaat het warme water zelf naar een andere plek en neemt de warmte mee: dat is stroming, ook al gebeurt het met een pomp.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Toepassing

3

Een radiator hangt meestal laag in de kamer. Waarom werkt dat goed?

A

Opgewarmde lucht stijgt en stroomt rond.

B

Straling gaat vooral omhoog.

C

De vloer geleidt de warmte dan goed.

D

Zo blijft de radiator zelf koeler.

De radiator warmt de lucht eromheen op. Die warme lucht stijgt, koelt af bij het plafond en het raam en zakt weer. Zo ontstaat een stroming door de hele kamer. Onder een raam vangt de opstijgende warme lucht ook de koude lucht op die langs het glas naar beneden zakt. Image credit: ri, Wikimedia Commons (CC0)

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Isoleren

Isoleren betekent: warmtetransport tegengaan. Je pakt dan geleiding, stroming of straling aan.

  • dubbel glas: de laag lucht of gas tussen de ruiten geleidt slecht

  • spouwmuurisolatie: isolatiemateriaal in de spouw geleidt slecht en houdt de lucht stil

  • radiatorfolie: weerkaatst straling terug de kamer in

  • thermosfles: vacuüm tussen dubbele wanden houdt geleiding en stroming tegen, de glimmende wand weerkaatst straling

Koppel terug naar de startvraag: de thermosfles remt alle drie de vormen van warmtetransport af, dus warm blijft warm en koud blijft koud. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Opdrachten Toepassing

★ 4

Leg voor dubbel glas en dakisolatie uit welke vorm van warmtetransport ze tegengaan. Waarom hoef je dan minder te stoken?

Steropdracht. Dubbel glas: de luchtlaag tussen de ruiten is een slechte geleider, dus minder geleiding. Dakisolatie: isolatiemateriaal geleidt slecht en houdt de lucht stil, dus minder geleiding en stroming. Er gaat minder warmte naar buiten, dus de verwarming hoeft minder energie aan te vullen om het huis even warm te houden.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

V E R D E R K I J K E R

Stroming tilt een ballon op

Foto: Benh LIEU SONG (CC BY-SA 3.0)

De brander van een luchtballon verwarmt de lucht in de ballon. De deeltjes gaan sneller bewegen en komen verder uit elkaar te zitten. Een liter warme lucht is daardoor lichter dan een liter koude lucht. De warme lucht stijgt op en neemt de ballon mee.

Vraag door: waar zie je hetzelfde gebeuren in huis? Boven een radiator, boven een kaars of boven een pan op het vuur. Image credit: Benh LIEU SONG, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.4

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

7.4.1 Warmte en temperatuur

2

7.4.2 Drie vormen van warmtetransport

3

7.4.3 Geleiding en het deeltjesmodel

4

7.4.4 Isoleren

5

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

7.4

Klik hier

Image credit: LessonUp