§2.4 Atoombouw (Chemie Overal 3 havo)

2

Bouwstenen van stoffen

Paragraaf 2.4

Atoombouw

Een atoom is bijna helemaal leeg en toch bepaalt het wat een stof is. Hoe is een atoom opgebouwd?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Foto: Jurii (CC BY 3.0)

1 / 15
suivant
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

Cette leçon contient 15 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

Signaler cette leçon

Introduction

Leerlingen leren de bouw van een atoom: protonen en neutronen in de kern en elektronen in schillen. Ze rekenen met atoomnummer en massagetal en geven de elektronenverdeling over de schillen. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 2 Bouwstenen van stoffen, paragraaf 2.4. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Éléments de cette leçon

2

Bouwstenen van stoffen

Paragraaf 2.4

Atoombouw

Een atoom is bijna helemaal leeg en toch bepaalt het wat een stof is. Hoe is een atoom opgebouwd?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Foto: Jurii (CC BY 3.0)

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 2 Bouwstenen van stoffen, paragraaf 2.4 Atoombouw. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Jurii, Wikimedia Commons (CC BY 3.0)

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

2.4  Atoombouw

Leerdoelen

2.4.1

Je kunt de bouw van een atoom beschrijven met protonen, neutronen en elektronen.

2.4.2

Je kunt met atoomnummer en massagetal het aantal deeltjes in een atoom berekenen.

2.4.3

Je kunt de elektronen van een atoom over de schillen verdelen.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Rekenen met deeltjes in een atoom

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Startvraag

De kern van een atoom

Hoe groot is de kern van een atoom vergeleken met het hele atoom, in doorsnede?

A

Even groot als het atoom

B

Ongeveer 10 keer kleiner

C

Ongeveer 100 000 keer kleiner

D

Ongeveer de helft

Startvragen activeren voorkennis. Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De kern is ongeveer 100 000 keer kleiner dan het atoom. Een beeld: als het atoom zo groot was als een voetbalstadion, was de kern zo groot als een erwt in het midden. De rest van het atoom is bijna leeg, met daarin de elektronen.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Protonen, neutronen, elektronen

Een atoom bestaat uit drie soorten deeltjes.

  • Proton: in de kern, lading 1+.

  • Neutron: in de kern, geen lading.

  • Elektron: buiten de kern, lading 1-. Een elektron is veel lichter dan een proton of neutron.

Protonen en neutronen zijn ongeveer even zwaar. Bijna alle massa zit dus in de kern.

Een elektron weegt ongeveer 1 : 1800 van een proton. Daarom telt de massa van de elektronen niet mee bij het massagetal. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Getallen bij een atoom

In het periodiek systeem staan getallen die iets zeggen over de bouw.

Atoomnummer

Het aantal protonen in de kern. Elk element heeft een eigen atoomnummer.

Massagetal

Het aantal protonen plus het aantal neutronen.

Neutraal atoom

Evenveel protonen als elektronen, dus de lading is nul.

Het aantal neutronen reken je uit: massagetal min atoomnummer. Het massagetal is een geheel getal, anders dan de atoommassa in Binas, die een gemiddelde is over de atoomsoorten. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Opdrachten Kennis

1

Wat vertelt het atoomnummer van een element?

A

het aantal neutronen

B

het aantal protonen

C

protonen plus neutronen

D

het aantal schillen

Het atoomnummer is het aantal protonen. In een neutraal atoom is dat ook het aantal elektronen.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Voorbeeldopdracht 1

Een neutraal natriumatoom heeft atoomnummer 11 en massagetal 23. Hoeveel neutronen en elektronen heeft het?

gegeven

atoomnummer = 11

massagetal = 23

gevraagd

aantal neutronen en elektronen

uitwerking

protonen = 11

elektronen = 11

neutronen = 23 - 11 = 12

antwoord

Het atoom heeft 12 neutronen en 11 elektronen.

Laat leerlingen eerst het aantal protonen opschrijven: dat is het sleutelgetal voor de rest. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Opdrachten Toepassing

2

Een atoom heeft 17 protonen en 18 neutronen. Wat is het massagetal?

A

17

B

18

C

35

D

1

17 + 18 = 35. Wie 17 kiest, geeft het atoomnummer in plaats van het massagetal. Dit is chloor-35.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Elektronen in schillen

Foto: grin (CC BY-SA 4.0)

De elektronen zitten in schillen om de kern. Per schil is plaats voor een beperkt aantal:

  • 1e schil: maximaal 2

  • 2e schil: maximaal 8

  • 3e schil: maximaal 8 (tot en met argon)

Eerst vul je de binnenste schil. Natrium (11 elektronen): 2 - 8 - 1.

Neon (10 elektronen) heeft 2 - 8, dus een volle buitenste schil. Daarom reageert neon nauwelijks: het is een edelgas. Dat komt terug als je ionen en bindingen leert kennen. Image credit: grin, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Vul de elektronen in de buitenste schil in.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Opdrachten Kennis

3

Neon (atoomnummer 10): 2 - 8

Natrium (atoomnummer 11): 2 - 8 - 1

Zwavel (atoomnummer 16): 2 - 8 - 6

Chloor (atoomnummer 17): 2 - 8 - 7

8
1
6
7
3
4
9

Een neutraal atoom heeft evenveel elektronen als protonen. Neon: 10 elektronen, 2 in de eerste en 8 in de tweede schil. Zwavel: 16 - 10 = 6 in de derde schil. Chloor: 17 - 10 = 7.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Opdrachten Toepassing

4

Een atoom heeft 15 protonen en 16 neutronen. Wat is het massagetal?

15 + 16 = 31. Het atoom met 15 protonen is fosfor. Elektronen tellen niet mee in het massagetal.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Opdrachten Toepassing

★ 5

Een neutraal atoom heeft massagetal 40 en 20 neutronen. Welk element is het?

A

kalium

B

calcium

C

argon

D

scandium

Protonen = 40 - 20 = 20. Atoomnummer 20 is calcium. Kalium heeft 19 protonen, argon 18 en scandium 21. Het atoomnummer zegt welk element het is.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

V E R D I E P I N G

Rutherford en de goudfolie

In 1909 lieten Geiger en Marsden, in het lab van Ernest Rutherford, geladen deeltjes op een dun stukje goud schieten. Bijna alle deeltjes gingen er zo doorheen, een paar kaatsten terug.

Rutherford concludeerde in 1911: het atoom is bijna leeg, met een kleine, zware kern.

Rutherford was een Nieuw-Zeelander die in Manchester werkte. Het experiment laat zien hoe een waarneming (deeltjes die terugkaatsen) tot een nieuw model leidt: het atoommodel met een kern. Image credit: Bain News Service, Wikimedia Commons (publiek domein) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.4

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

2.4.1 Bouw van een atoom

2

2.4.2 Rekenen met atoomnummer en massagetal

3

2.4.3 Elektronen over de schillen verdelen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

2.4

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp