Weimar en nazi-Duitsland (Geschiedenis havo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introduction

Oefen examenvragen over oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bronnen en continuïteit en verandering.

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Examentraining

Weimar en nazi-Duitsland: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over Weimar en nazi-Duitsland beantwoorden: oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bronnen en continuïteit en verandering.

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: bestudeer de vraag en de bron, let op maker, doel en jaartal

• 2. Zoek: welk begrip uit de stof hoort bij dit voorbeeld?

• 3. Schrijf: antwoord met een begrip en een verwijzing naar de bron of het gegeven

Fakkeloptocht van de nazi's door Berlijn op de avond van 30 januari 1933

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Vraagtype 1: oorzaken en gevolgen

• Onderscheid soorten: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch, cultureel-mentaal

• Let ook op aanleiding of dieper liggende oorzaak, en op korte of lange termijn

Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Dolkstootlegende als oorzaak van wantrouwen in Weimar: welk soort oorzaak?

A

Een sociaaleconomische oorzaak

B

Een cultureel-mentale oorzaak

C

Een politiek-bestuurlijke oorzaak

D

Een directe aanleiding

Het gaat om denkbeelden en overtuigingen. Verwachte fout: sociaaleconomisch, dat gaat over werk en inkomen.

Sterk stijgende werkloosheid na 1929: welk soort gevolg is dit?

A

Een cultureel-mentaal gevolg

B

Een politiek-bestuurlijk gevolg

C

Een gevolg van de dolkstootlegende

D

Een sociaaleconomisch gevolg

Werkloosheid is sociaaleconomisch. Verwachte fout: politiek, want de politieke gevolgen (groei van de NSDAP) kwamen daarna.

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Vraagtype 2: standplaatsgebondenheid

• Verklaar gedrag vanuit de kennis en waarden van toen, niet van nu

• Vraag jezelf: wat wisten mensen toen, en wat vonden ze belangrijk?

Waarom koos Groot-Brittannië in 1938 voor appeasement?

A

Het wist al van de vernietigingskampen

B

Het steunde Hitlers plannen voor heel Europa

C

Het was al in oorlog met Duitsland

D

Het wilde na de Eerste Wereldoorlog geen nieuwe oorlog

Vanuit de kennis en waarden van toen: de herinnering aan de vorige oorlog. Verwachte fout: het wist al van de vernietigingskampen, dat wist men in 1938 niet.

Waarom hadden veel Duitsers in 1932 geen vertrouwen in de republiek?

Goed: economische crisis, werkloosheid, nederlaag en Versailles, dolkstootlegende. Verwachte fout: antwoorden vanuit wat we nu weten over het nazi-regime.

Boekverbranding op het Opernplatz in Berlijn, 10 mei 1933

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Vraagtype 3: bruikbaarheid van bronnen

• Weeg een bron op betrouwbaarheid en representativiteit

• Let op de maker, het doel, het publiek en het moment van maken

Image credit: Georg Pahl, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Nazi-krant (1933) prijst boekverbranding: representatief voor alle Duitsers?

A

Ja, want de krant is van die tijd

B

Nee, want de krant was propaganda van het regime

C

Ja, want de krant noemt de datum

D

Nee, want de krant is te oud

Het doel was steun winnen en de krant was niet onafhankelijk. Verwachte fout: bruikbaar omdat de krant van die tijd is, maar maker en doel tellen mee.

Eén foto van een boycot in Berlijn: zegt dit iets over heel Duitsland?

A

Ja, alle Duitsers deden mee

B

Nee, niemand steunde de boycot

C

Eén voorbeeld, dus niet automatisch representatief

D

Nee, het gebeurde nergens anders

Representativiteit: één plaats en één moment. Verwachte fout: generaliseren op basis van één foto.

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Vraagtype 4: continuïteit en verandering

• Welke zaken veranderden en welke bleven gelijk?

• Let op tempo, duur en schaal van de verandering

Wat veranderde in 1933 en daarna het sterkst in het Duitse bestuur?

A

Van parlementaire democratie naar totalitair regime

B

Van keizerrijk naar republiek

C

Van dictatuur naar democratie

D

Van republiek naar keizerrijk

De verandering was snel: met de machtigingswet werd de democratie in korte tijd afgebroken. Verwachte fout: van keizerrijk naar republiek, dat gebeurde in 1918.

Noem een verandering en een continuïteit in Duitsland tussen 1932 en 1934.

Goed: verandering is het wegvallen van het parlement, continuïteit bijvoorbeeld president Hindenburg tot zijn dood in 1934 of het blijven bestaan van de oude elite. Verwachte fout: alleen veranderingen noemen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Oorzaken en gevolgen

2

Standplaatsgebondenheid

3

Bruikbaarheid van bronnen

4

Continuïteit en verandering

DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945

Tips voor op het examen

• Leer de jaartallen 1919, 1929, 1933, 1938 en 1939 uit je hoofd

• Koppel elk voorbeeld aan een begrip als machtigingswet of appeasement

• Bij bronnen: noem altijd maker, doel en of het representatief is

• Bij waarom-vragen: schrijf vanuit de kennis van toen, niet van nu