LUIDER 08 · For What It's Worth (Buffalo Springfield)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
08
FOR WHAT IT'S WORTH
BUFFALO SPRINGFIELD · 1967
Een lied over een avondklok voor jongeren dat uitgroeide tot de soundtrack van de Vietnamoorlog.
La durée de la leçon est: 40 minIntroduction
Éléments de cette leçon
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
08
FOR WHAT IT'S WORTH
BUFFALO SPRINGFIELD · 1967
Een lied over een avondklok voor jongeren dat uitgroeide tot de soundtrack van de Vietnamoorlog.
Deze les gaat over For What It's Worth van Buffalo Springfield: Stephen Stills schreef het na de rellen op Sunset Strip in Los Angeles (november 1966), toen jongeren protesteerden tegen een avondklok. Het gaat dus niet over Vietnam, al werd het later een van de bekendste liedjes uit die oorlog. Het nummer bevat geen grof taalgebruik. Het jaartal: opgenomen en uitgebracht in december 1966, een hit in het voorjaar van 1967; deze les houdt 1967 aan. Image credit: Unknown authorUnknown author This is a retouched picture, which means that it ha / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
DE VRAAG VAN DEZE LES
Hoe wordt een lied over een ruzie in één straat het lied van een hele oorlog?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen welk conflict op Sunset Strip Stills tot dit lied bracht
uitleggen waarom de tekst op veel protesten tegelijk past
beschrijven hoe het gitaarmotief en de sfeer spanning oproepen
Vraag vooraf: wie kent dit nummer, misschien uit een film of een game over de jaren zestig? Veel leerlingen denken bij het geluid meteen aan Vietnam, helikopters en jungle. Dat misverstand is het begin van de les: de vraag komt aan het eind terug.
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
KIJK EN LUISTER
Buffalo Springfield, For What It's Worth (1967)
Welk geluid hoor je steeds terugkomen, en welke stemming roept dat op? Klinkt dit lied boos of juist rustig?
Officiële audio van Rhino, het label dat de catalogus van Atco beheert: de oorspronkelijke opname van 5 december 1966. Laat leerlingen het steeds terugkerende gitaarmotief noemen: twee hoge, heldere tonen, bijna als een alarm of een druppel. Verwachte woorden: dreigend, kalm, onrustig, afwachtend. Het lied schreeuwt niet: het waarschuwt. Dat contrast met een lied als Fortunate Son (les 9) is een goed gesprek.
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
DE TIJD
Sunset Strip, Los Angeles, 1966
Sunset Strip was in 1966 dé uitgaansstraat voor jongeren in Los Angeles, vol muziekclubs. Buurtbewoners en winkeliers klaagden over drukte en lawaai.
De autoriteiten voerden een avondklok in: jongeren onder de 18 moesten na tien uur 's avonds van straat. Op 12 november protesteerden ongeveer duizend jongeren. De politie greep hard in.
Jongeren protesteren tegen de avondklok op Sunset Strip, november 1966.
Het protest begon bij de club Pandora's Box, die gesloten en later (augustus 1967) afgebroken werd. Onder de demonstranten waren ook de acteurs Jack Nicholson en Peter Fonda; Fonda werd opgepakt. De onrust duurde tot in januari 1967. Clubs verloren hun vergunning voor publiek onder de 21. Sunset Strip lag toen in gemeentevrij gebied (West Hollywood werd pas in 1984 een eigen gemeente). Buurtbewoners en winkeliers vroegen daarom Los Angeles County om strenge regels, waaronder de avondklok om tien uur. De foto komt uit de Los Angeles Free Press, een krant van de tegencultuur. Image credit: Irv Glaser, Lou Blackburn, William Warren / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
HET ONTSTAAN
Stephen Stills schrijft wat hij ziet
Stephen Stills, zanger en gitarist van Buffalo Springfield, schrok van wat er op Sunset Strip gebeurde. Hij schreef er snel een lied over. Hij wees niemand aan, maar beschreef de sfeer: spanning, wantrouwen en angst.
De band nam het nummer al op 5 december op in Hollywood. Een paar dagen later draaide een radiozender in Los Angeles het. In 1967 werd het een hit.
nr. 7
DE HOOGSTE PLEK IN DE AMERIKAANSE HITLIJST, VOORJAAR 1967
De titel staat nergens in de tekst. Stills bood het lied aan Ahmet Ertegun van het label Atco aan met de woorden dat hij een liedje had, voor wat het waard was: vandaar de titel. Ertegun zette er op de single een ondertitel bij, zodat mensen hem in de winkel konden vinden. KHJ, een grote radiozender in Los Angeles, draaide het vanaf 10 december 1966. Het nummer stond niet op de eerste persing van het debuutalbum Buffalo Springfield; het werd in maart 1967 toegevoegd aan een nieuwe persing.
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
DE BAND
Vijf muzikanten, drie Canadezen
Buffalo Springfield ontstond in 1966 in Los Angeles. Drie van de vijf leden kwamen uit Canada, onder wie Neil Young. Hij speelt het beroemde gitaarmotief van het nummer.
De band hield het maar twee jaar vol. Stills en Young gingen later samen verder in Crosby, Stills, Nash & Young. Daarmee maakte Young in 1970 Ohio (les 10).
Neil Young (rechts) met Buffalo Springfield, 1966.
Bezetting op de opname: Stephen Stills (zang, gitaar), Neil Young (gitaar), Richie Furay (slaggitaar, achtergrondzang), Bruce Palmer (bas) en Dewey Martin (drums, achtergrondzang). De andere Canadezen zijn bassist Bruce Palmer en drummer Dewey Martin; Stills en Furay zijn Amerikanen. De bandnaam komt van een merk wegwalsen, Buffalo-Springfield, waarvan de naam op een wals in de straat stond. De band ging in 1968 uit elkaar en kwam in 1997 in de Rock and Roll Hall of Fame. Ohio gaat wel echt over een schietpartij door de Nationale Garde (Kent State, mei 1970): een mooie vergelijking. For What It's Worth beschrijft een sfeer, Ohio noemt namen en een plek. Image credit: KRLA Beat/Beat Publications, Inc. / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
COUPLET 1
Er gebeurt iets, maar het is niet duidelijk wat. Er staat gewapende macht klaar, en die waarschuwt de mensen om op te passen.
REFREIN
De zanger vraagt je om even stil te staan. Hoor je dat geluid? Kijk goed om je heen wat er gebeurt.
COUPLET 2 EN 3
Twee kampen staan tegenover elkaar en geven elkaar de schuld. Het lied kiest geen kant: beide zitten fout. Jongeren gaan de straat op met borden en krijgen veel tegenwind.
COUPLET 4
Angst sluipt het leven van gewone mensen binnen. Wie niet doet wat er van hem verwacht wordt, wordt opgepakt en meegenomen.
Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs erop wat er ontbreekt: geen Sunset Strip, geen avondklok, geen Los Angeles, geen namen. De verteller is een waarnemer die de luisteraar aanspreekt en wakker schudt. Omdat het zo algemeen blijft, past het lied op elk moment waarop jongeren en gezag tegenover elkaar staan. Doorvraag: is dat een sterkte of een zwakte van het lied?
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
VRAAG
Waarom kon een lied over Sunset Strip later zo makkelijk het lied van het Vietnamprotest worden?
Stills voegde er in 1968 een couplet over Vietnam aan toe
De tekst gaat over dienstplichtige soldaten in Los Angeles
De band speelde het voor soldaten die naar Vietnam gingen
De tekst noemt geen plek of namen, maar beschrijft een sfeer
Het juiste antwoord: de tekst blijft algemeen. Er staan geen plek, datum of namen in, alleen spanning, twee kampen en angst. Daardoor herkent iedereen er zijn eigen conflict in. Stills heeft geen Vietnamcouplet toegevoegd, de tekst gaat niet over soldaten en er is geen bekend optreden voor vertrekkende soldaten. Leerlingen die het lied uit films kennen, kiezen soms de soldatenantwoorden.
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
DE MUZIEK
Twee tonen die blijven hangen
Het gitaarmotief
Neil Young speelt steeds twee hoge, heldere tonen. Het klinkt als een sirene in de verte of een tik op glas: een waarschuwing.
Kaal en herhalend
Couplet en refrein klinken bijna hetzelfde. Er komt geen grote uitbarsting: de spanning blijft sudderen, net als op straat.
Folkrock
Elektrische gitaren met de samenzang van de folk. Stills zingt kalm, bijna vertellend, en de anderen vallen in bij het refrein.
Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Het motief van Young klinkt met galm en een trillend effect op de versterker: daardoor zweeft het boven de band, als een alarm dat niet ophoudt. Bas: Bruce Palmer, met een eenvoudige, stuwende lijn; drums: Dewey Martin, sober en tikkend, als voetstappen. Niemand in de band gaat los: het lied houdt de adem in. Folkrock was in 1965 en 1966 het nieuwe geluid van de Amerikaanse westkust (The Byrds, The Mamas and the Papas). Vergelijk met Ohio (les 10): daar klinkt Young scherp en boos, hier zwevend en onheilspellend. Doorvraag: waarom werkt een lied dat niet explodeert beter bij het thema angst?
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
DE NAWERKING
Van één straat naar een hele oorlog
1966
Rellen op Sunset Strip. Stills schrijft het lied.
1967
For What It's Worth wordt een hit.
1970
Stills en Young in CSNY: Ohio verschijnt.
1994
Het lied klinkt in Forrest Gump.
1998
Public Enemy gebruikt het in een eigen nummer.
2000
Opname in de Grammy Hall of Fame.
In de late jaren zestig werd het lied bij protesten tegen de Vietnamoorlog gezongen, en later klinkt het in veel films en series over die oorlog, vaak samen met Fortunate Son (les 9). Zo raakte de oorsprong in de vergetelheid. Public Enemy nam in 1998 He Got Game op voor de gelijknamige film van Spike Lee, met Stephen Stills zelf erbij: hij zong zijn eigen refrein opnieuw in. Andere covers: The Staple Singers, Cher, Rush. Rolling Stone zette het in 2004 op plek 63 van de beste liedjes aller tijden. Doorvraag: mag je een lied gebruiken voor iets waar de maker het niet voor schreef?
Eens
Oneens
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
STELLING
Als een lied een andere betekenis krijgt dan de maker bedoelde, is die betekenis ook echt.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: Stills schreef over een avondklok, miljoenen mensen horen er Vietnam in. Wie heeft er gelijk: de maker of de luisteraar? Doorvraag 2: wat gaat er verloren als niemand meer weet waar het lied oorspronkelijk over ging? Beide kanten zijn verdedigbaar: een lied leeft bij de luisteraars, maar de oorsprong vertelt ook iets wat anders vergeten wordt.
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
TERUG NAAR DE VRAAG
Hoe wordt een lied over een ruzie in één straat het lied van een hele oorlog?
WAT BLIJFT
Stills schreef het lied over de rellen tussen jongeren en politie op Sunset Strip, na een avondklok in 1966, niet over Vietnam.
Omdat de tekst geen plek of namen noemt, maar spanning en angst beschrijft, past hij op elk conflict tussen jongeren en gezag.
Het dreigende gitaarmotief van Neil Young en de kalme zang maakten er het geluid van een onrustige tijd van.
Cet élément n'a pas d'instructions
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
Bij welk protest of conflict van nu zou jij For What It's Worth laten horen? Leg uit waarom het past.
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet protest of conflict van nu en koppelt het aan de kern van het lied: twee kampen, spanning, angst, gezag tegenover jongeren of burgers. Veelgemaakte fout: alleen een oorlog noemen omdat het lied als oorlogslied bekend is, zonder uit te leggen wat er in de sfeer van het lied bij past.
LUIDER
08 · FOR WHAT IT'S WORTH · BUFFALO SPRINGFIELD
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
