EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Examentraining
Machten en hyperbolen: zo pak je examenvragen aan
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Examentraining
Machten en hyperbolen: zo pak je examenvragen aan
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan examenvragen over machtsfuncties, hyperbolen en vergelijkingen van het type xⁿ = c herkennen en stap voor stap uitwerken.
Cet élément n'a pas d'instructions
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Zo pak je een examenvraag aan
1. Lees het werkwoord: bereken, los op, exact? Bij exact geen afgeronde antwoorden.
2. Herken de functie: macht, wortel of gebroken lineair? Bepaal domein en asymptoten.
3. Herleid: werk een vergelijking om tot xⁿ = c, of stel de noemer 0 voor de verticale asymptoot.
4. Controleer: vul je antwoord in de oorspronkelijke vergelijking in en let op twee oplossingen bij even n.
Cet élément n'a pas d'instructions
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Vraagtype 1: eigenschappen van machtsfuncties
Even exponent: symmetrisch om de y-as. Oneven exponent: symmetrisch ten opzichte van de oorsprong.
Negatieve exponent: x = 0 valt buiten het domein en de assen zijn asymptoten.
Wortelfunctie √x: domein x ≥ 0 en bereik y ≥ 0.
Laat leerlingen een punt in de formule invullen om de exponent te vinden: bij f(x) = x tot de macht p moet 2 tot de macht p gelijk zijn aan de y-waarde.
Hieronder de grafiek van f(x) = x tot de macht p. Het punt (2; 0,25) ligt op de grafiek. Welke waarde heeft p?
p = 2
p = −2
p = −1
p = 0,25
2 tot de macht p = 0,25 = 1/4 geeft p = −2. De grafiek ligt boven de x-as en is symmetrisch om de y-as: dat past bij een even negatieve exponent. p = 2 kijkt alleen naar de exponent 2 zonder minteken. p = −1 geeft f(2) = 0,5 en een tak onder de x-as. p = 0,25 neemt de functiewaarde over als exponent. Image credit: Eigen figuur
Hiernaast is f(x) gegeven. Bereken f(27).
f(27) = 27 tot de macht 2/3 = (∛27)² = 3² = 9. Verwachte fouten: 27 · 2/3 = 18, of 27² = 729 en vergeten de wortel te nemen.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Vraagtype 2: de hyperbool onderzoeken
Verticale asymptoot: noemer = 0. Horizontale asymptoot: y = a/c.
Domein: alle x behalve de x van de verticale asymptoot. Bereik: alle y behalve de y van de horizontale asymptoot.
In een context: de horizontale asymptoot is de waarde waar het model naartoe gaat.
Laat bij elke vraag eerst de asymptoten noteren: dat bepaalt domein en bereik. Het bereik is een veelgemaakte fout: leerlingen noemen de verticale asymptoot.
Hieronder de grafiek van f(x) = (3x + 6)/(x − 1). Wat is het bereik van f?
alle y behalve y = 3
alle y behalve y = 1
alle y behalve y = −6
alle y ≥ 3
De horizontale asymptoot is y = a/c = 3/1 = 3 en f(x) = 3 heeft geen oplossing, dus y = 3 komt nooit voor. y = 1 is de verticale asymptoot (x = 1) en hoort bij het domein. y = −6 is f(0), het snijpunt met de y-as. 'y ≥ 3' past niet bij beide takken: de grafiek heeft ook punten onder y = 3. Image credit: Eigen figuur
Het aantal gebruikers N (in duizenden) van een app is t weken na de lancering gegeven. Na hoeveel weken is N = 45?
N(t) = 45 geeft 60t = 45(t + 4), dus 60t = 45t + 180 en 15t = 180, dus t = 12. Controle: N(12) = 720/16 = 45. Verwachte fouten: 60t = 45 zonder de noemer te vermenigvuldigen (t = 0,75), of de rekenfout 60t = 45t + 4.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Vraagtype 3: vergelijkingen van het type xⁿ = c
Herleid eerst tot: macht = getal.
Even n en c > 0: twee oplossingen. Oneven n: één oplossing.
Bij (x + a)ⁿ = c: los eerst de macht op en trek daarna a af.
Op het examen staat vaak een vergelijking als (x + 2)³ = −8. Laat leerlingen eerst zeggen hoeveel oplossingen er zijn voordat ze rekenen.
Los op: (x + 2)³ = −8
x = −2
x = 0
x = −4
x = −4 of x = 0
De derdemachtswortel van −8 is −2, dus x + 2 = −2 en x = −4. x = −2 vergeet de +2. x = 0 komt uit x + 2 = 2 (het teken van −8 genegeerd). x = −4 of x = 0 behandelt de oneven macht als even: bij oneven n is er maar één oplossing.
Bereken de grootste oplossing van 2(x − 3)² = 50.
2(x − 3)² = 50 geeft (x − 3)² = 25, dus x − 3 = 5 of x − 3 = −5 en x = 8 of x = −2. De grootste oplossing is 8. Verwachte fouten: alleen x = −2 noteren, of x − 3 = 25 stellen (x = 28).
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Vraagtype 4: x als functie van y
Maak x vrij: eerst delen of vermenigvuldigen, dan de macht omdraaien (wortel nemen of kwadrateren).
Controleer met een getal: vul een y in en kijk of de x klopt.
Dit is vaardigheid B1.7. Laat de tussenstappen altijd opschrijven. Controle bij a: y = 40 geeft x = ∛8 = 2 en 5 · 2³ = 40.
Gegeven is y = 4x³ − 1. Welke formule geeft x uitgedrukt in y?
x = ∛(y + 1)/4
x = ∛((y + 1)/4)
x = ∛((y − 1)/4)
x = ((y + 1)/4)³
4x³ − 1 = y geeft 4x³ = y + 1, x³ = (y + 1)/4 en x = ∛((y + 1)/4). ∛(y + 1)/4 deelt pas na de wortel door 4. ∛((y − 1)/4) brengt de −1 met het verkeerde teken over. ((y + 1)/4)³ neemt de derde macht in plaats van de derdemachtswortel.
Gegeven is y = 0,5x⁴ met x ≥ 0. Bereken x als y = 8.
0,5x⁴ = 8 geeft x⁴ = 16, dus x = 2 of x = −2. Omdat x ≥ 0 gegeven is, is x = 2. Controle: 0,5 · 2⁴ = 0,5 · 16 = 8. Verwachte fouten: x = 4 (de gewone wortel van 16 in plaats van de vierdemachtswortel), x = −2 meenemen, of 8 · 0,5 = 4 rekenen (x⁴ = 4).
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Eigenschappen van machtsfuncties
De hyperbool onderzoeken
Vergelijkingen xⁿ = c
x als functie van y
Cet élément n'a pas d'instructions
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · FUNCTIES · MACHTEN EN HYPERBOLEN
Tips voor op het examen
Even macht: denk aan twee oplossingen. Oneven macht: één.
Verticale asymptoot: noemer = 0. Horizontale asymptoot: a/c.
Domein en bereik van een hyperbool: alle getallen behalve de asymptoot.
Controleer een oplossing door hem in de oorspronkelijke vergelijking in te vullen.
Cet élément n'a pas d'instructions