4
Brandstoffen
Paragraaf 4.3
Energie uit brandstoffen
Een kuub aardgas verwarmt je huis een stukje. Hoeveel energie zit er in een brandstof, en hoe reken je dat uit?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
4
Brandstoffen
Paragraaf 4.3
Energie uit brandstoffen
Een kuub aardgas verwarmt je huis een stukje. Hoeveel energie zit er in een brandstof, en hoe reken je dat uit?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 4 Brandstoffen, paragraaf 4.3 Energie uit brandstoffen. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Wikimedia Commons-gebruiker, Wikimedia Commons (publiek domein)
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
4.3 Energie uit brandstoffen
Leerdoelen
4.3.1
Je kunt uitleggen waar de energie uit een brandstof vandaan komt.
4.3.2
Je kunt de energie uitrekenen die vrijkomt uit een hoeveelheid brandstof.
4.3.3
Je kunt energie omrekenen tussen kWh en MJ.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Rekenen met formules en eenheden omrekenen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Startvraag
Kamperen met gas
Je kookt je pasta op een gasbrandertje. Het gas verbrandt.
Waar komt de warmte uit de vlam vandaan?
Uit de chemische energie in gas en zuurstof
De vlam maakt zelf energie
Uit het metaal van het brandertje
Uit de lucht om de vlam heen
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. In gas en zuurstof zit chemische energie. Bij de verbranding verandert die in warmte. Energie wordt niet gemaakt, ze verandert van vorm. Wie de tweede optie kiest, ziet de vlam als bron. De vlam is het zichtbare gevolg van de reactie.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Energie en brandstof
Chemische energie
Energie die in stoffen zit opgeslagen en bij een reactie vrijkomt. Bij verbranden wordt het warmte.
Verbrandingswarmte
De energie die vrijkomt als je een bepaalde hoeveelheid brandstof verbrandt, bijvoorbeeld in MJ per m³ of MJ per kg.
In Binas staan tabellen met de verbrandingswarmte van brandstoffen. In de opdrachten staat de waarde meestal bij de opgave, zodat leerlingen leren te rekenen en niet te onthouden. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Opdrachten Kennis
1
Welke energieomzetting vindt plaats als je benzine verbrandt?
Warmte wordt chemische energie
Elektrische energie wordt warmte
Chemische energie wordt warmte
Zonne-energie wordt warmte
Bij de verbranding komt chemische energie vrij als warmte. In een automotor wordt een deel van die warmte omgezet in bewegingsenergie. De eerste optie is de omgekeerde richting, die bij fotosynthese hoort.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Van brandstof naar stroom
Foto: Alan Murray-Rust (CC BY-SA 2.0)
In een elektriciteitscentrale verbrandt een brandstof. De warmte maakt water heet en laat het stomen. De stoom draait een turbine en die drijft een generator aan.
chemische energie wordt warmte
warmte wordt bewegingsenergie
bewegingsenergie wordt elektrische energie
Onderweg gaat altijd een deel als warmte verloren.
Dit is een vereenvoudigd beeld dat bij havo 3 past. Vraag leerlingen waar het verlies zit: de schoorsteen, de koeltoren, de warmte van de apparatuur zelf. Dit is een mooie brug naar 4.4: meer brandstof verbranden betekent meer uitstoot. Image credit: Alan Murray-Rust, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Van kWh naar MJ
Op je energierekening staat kWh, in scheikunde werk je met MJ. 1 kWh is 3,6 MJ.
kWh
MJ
x 3,6
: 3,6
Voorbeeld: 5 kWh x 3,6 = 18 MJ
Voorbeeld: 36 MJ : 3,6 = 10 kWh
1 kWh is 1000 W gedurende 3600 s: 1000 x 3600 = 3 600 000 J = 3,6 MJ. Ezelsbruggetje: MJ is altijd het grotere getal. Wie naar MJ rekent, vermenigvuldigt dus. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Energie uit een brandstof
energie = volume x verbrandingswarmte
E = V x r
grootheid
symbool
eenheid
energie
E
MJ
volume
V
m³
verbrandingswarmte
r
MJ/m³
Bij een vaste brandstof reken je met massa in kg en een verbrandingswarmte in MJ/kg. De formule is dan E = m x r.
De letter r is hier de afspraak voor de verbrandingswarmte per hoeveelheid brandstof. Let op de eenheden: m³ x MJ/m³ = MJ. Aardgas levert ongeveer 32 MJ per m³. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Voorbeeldopdracht 1
Een gasfornuis verbrandt 0,50 m³ aardgas. De verbrandingswarmte van aardgas is 32 MJ/m³. Hoeveel energie komt vrij?
gegeven
V = 0,50 m³
r = 32 MJ/m³
gevraagd
E in MJ
uitwerking
E = V x r
E = 0,50 x 32 = 16
antwoord
Er komt 16 MJ energie vrij.
Dat is ruim 4 kWh: 16 : 3,6 = 4,4 kWh. Doorvraag: wat gebeurt er met E als je twee keer zoveel gas verbrandt? Dan komt twee keer zoveel energie vrij. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Opdrachten Toepassing
2
Een gezin verbruikt in een jaar 1600 m³ aardgas (32 MJ/m³). Hoeveel MJ energie is dat?
Uitwerking: E = 1600 x 32 = 51 200 MJ. In GJ is dat 51,2 GJ (1 GJ = 1000 MJ). Doorvraag: hoeveel kWh is dat? 51 200 : 3,6 is ongeveer 14 222 kWh.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Opdrachten Toepassing
★ 3
Brandstof X levert 30 MJ per kg, brandstof Y 45 MJ per kg. Je wilt 900 MJ. Hoeveel kg Y heb je minder nodig dan X?
5 kg
20 kg
30 kg
10 kg
Steropdracht. Voor X: 900 : 30 = 30 kg. Voor Y: 900 : 45 = 20 kg. Verschil: 30 - 20 = 10 kg. Wie 20 of 30 kiest, geeft de benodigde massa van een van beide brandstoffen en niet het verschil.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
V E R D I E P I N G
Waterstof als brandstof
Foto: Privateconfidential1970 (CC BY-SA 4.0)
Bij het verbranden van waterstof ontstaat alleen water, geen koolstofdioxide. Per kilogram levert waterstof ongeveer 120 MJ, bijna drie keer zoveel als benzine. Het nadeel: waterstof maken kost zelf veel energie.
Benzine levert ongeveer 44 MJ per kg, waterstof ongeveer 120 MJ per kg. Per liter is het juist andersom: waterstof is een gas dat veel ruimte inneemt, daarom wordt het meestal samengeperst of vloeibaar bewaard. Vraag door: is waterstof schoon als je het met stroom uit steenkool maakt? Image credit: Privateconfidential1970, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
4.3.1 Energie uit brandstof uitleggen
4.3.2 Vrijgekomen energie uitrekenen
4.3.3 Omrekenen tussen kWh en MJ
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
4.3
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp