§7.2 Chemische energie (mavo/havo)

7

Energie

Paragraaf 7.2

Chemische energie

Een gasvlam, een boterham en een accu hebben iets gemeen: ze bevatten opgeslagen energie. Hoe komt die vrij?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

1 / 14
suivant
Slide 1: Slide
newEditorNatuur- en scheikundeMiddelbare schoolvmbo t, havo

Cette leçon contient 14 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

Signaler cette leçon

Introduction

Leerlingen leren wat chemische energie is, verklaren blussen met de branddriehoek, noemen de verbrandingsproducten van brandstoffen en rekenen uit hoeveel energie in een portie voedsel zit. Les bij Nova NaSk MAX 1|2 deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.2, mavo/havo leerjaar 2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Éléments de cette leçon

7

Energie

Paragraaf 7.2

Chemische energie

Een gasvlam, een boterham en een accu hebben iets gemeen: ze bevatten opgeslagen energie. Hoe komt die vrij?

Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo

mavo/havo

Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.2 Chemische energie. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

7.2  Chemische energie

Leerdoelen

7.2.1

Je kunt uitleggen wat chemische energie is en voorbeelden noemen.

7.2.2

Je kunt de branddriehoek gebruiken om blussen te verklaren.

7.2.3

Je kunt noemen welke stoffen ontstaan bij de verbranding van een brandstof.

7.2.4

Je kunt met een etiket uitrekenen hoeveel energie in een portie voedsel zit.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Verbrandingsproducten van een kaars aantonen

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Startvraag

Een blauwe vlam

Op een gasfornuis brandt aardgas met een blauwe vlam. Welke energieomzetting vindt hier plaats?

A

chemisch naar warmte en licht

B

elektrisch naar warmte

C

warmte naar chemisch

D

straling naar chemisch

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Aardgas bevat chemische energie. Bij het verbranden wordt die omgezet in warmte en een beetje licht. Wie B kiest, denkt aan de elektrische ontsteking: die levert alleen het vonkje om het gas te laten ontbranden. Image credit: George Shuklin, Wikimedia Commons (publiek domein)

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Chemische energie

Chemische energie is energie die is opgeslagen in stoffen. Die energie komt vrij als de stof verandert in andere stoffen, bijvoorbeeld bij een verbranding of in je spieren.

  • fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas, steenkool. Ze zijn in miljoenen jaren ontstaan uit resten van planten en dieren.

  • hout en andere biobrandstoffen

  • voedsel

  • batterijen en accu's. Bij het opladen zet een accu elektrische energie om in chemische energie.

Benadruk het verschil tussen een batterij en een accu: een accu kun je opladen, een gewone batterij niet. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

De branddriehoek

Voor een verbranding zijn drie dingen tegelijk nodig. Haal je er één weg, dan stopt het vuur.

Brandstof

Een stof die kan branden. Blussen: haal de brandstof weg, zoals bij een brandgang in een bos.

Zuurstof

Zit in de lucht. Blussen: sluit de lucht af met een branddeken of een deksel.

Ontbrandingstemperatuur

De laagste temperatuur waarbij een stof gaat branden. Blussen: koel af met water.

Teken de branddriehoek op het bord. Laat leerlingen bij elk soort blusmiddel aanwijzen welke zijde van de driehoek wegvalt. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Opdrachten Kennis

1

Een brandweerman spuit water op een brandende houtstapel. Welke voorwaarde voor verbranding haalt hij vooral weg?

A

de brandstof

B

de zuurstof

C

het licht

D

de ontbrandingstemperatuur

Water koelt het hout af tot onder de ontbrandingstemperatuur. Het hout (de brandstof) is er nog, en zuurstof blijft er ook bij komen.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Wat ontstaat er bij verbranden?

Bij een verbranding reageert de brandstof met zuurstof. Daarbij ontstaan nieuwe stoffen: de verbrandingsproducten.

Aardgas, benzine en hout bevatten de atoomsoorten koolstof en waterstof. Bij een volledige verbranding ontstaan daardoor koolstofdioxide en water.

Koolstofdioxide is een broeikasgas. Hoe meer fossiele brandstof we verbranden, hoe meer koolstofdioxide er in de lucht komt.

Koppel terug naar 6.4 Atomen: de atomen verdwijnen niet bij een verbranding, ze worden anders gegroepeerd. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Practicum

Wat ontstaat er als een kaars brandt?

Doel: Je toont aan dat bij het branden van een kaars water en koolstofdioxide ontstaan.

Je hebt nodig

  • kaars

  • lucifers

  • koud, droog bekerglas

  • erlenmeyer met stop

  • kalkwater

  • veiligheidsbril

Zo doe je het

  1. Steek de kaars aan.

  2. Houd het koude bekerglas even ondersteboven boven de vlam. Wat zie je aan de binnenkant?

  3. Houd de erlenmeyer ondersteboven boven de vlam, zodat de hete gassen erin komen.

  4. Giet er snel een laagje kalkwater in, doe de stop erop en schud.

  5. Wordt het kalkwater troebel? Dan is er koolstofdioxide.

Aan de binnenkant van het koude glas condenseert waterdamp: er ontstaat water. Kalkwater wordt troebel door koolstofdioxide. Veiligheidsbril op bij het werken met kalkwater. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Voorbeeldopdracht 1

Op een pak muesli staat: 1600 kJ per 100 g. Een portie is 45 g. Bereken hoeveel energie in een portie zit.

gegeven

100 g bevat 1600 kJ

portie = 45 g

gevraagd

energie in een portie in kJ

uitwerking

1 g bevat 1600 : 100 = 16 kJ

45 g bevat 45 x 16 = 720 kJ

antwoord

In een portie zit 720 kJ.

Je lichaam haalt chemische energie uit voedsel. Laat leerlingen opmerken dat de stap via 1 gram altijd werkt, ook bij lastige getallen. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Opdrachten Toepassing

2

Op een reep chocola van 75 g staat: 2200 kJ per 100 g. Hoeveel kJ zit er in de hele reep?

1 g bevat 2200 : 100 = 22 kJ. 75 g bevat 75 x 22 = 1650 kJ. Of: 75 g is 0,75 x 100 g, dus 0,75 x 2200 = 1650 kJ.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Opdrachten Toepassing

★ 3

Een accu wordt opgeladen en daarna gebruikt in een elektrische step. Welke reeks omzettingen klopt?

A

elektrisch → chemisch → elektrisch → beweging

B

chemisch → elektrisch → chemisch → beweging

C

elektrisch → beweging → chemisch → elektrisch

D

elektrisch → chemisch → beweging → elektrisch

Steropdracht: denk in twee fasen. Opladen: elektrische energie uit het stopcontact wordt chemische energie in de accu. Rijden: de accu levert weer elektrische energie, de motor maakt er bewegingsenergie van. Bij elke stap komt ook wat warmte vrij.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

V E R D E R K I J K E R

Zonne-energie in een houtblok

Foto: Leon Bovenkerk (CC BY-SA 2.0)

Een boom maakt met fotosynthese glucose uit koolstofdioxide en water. De energie daarvoor komt uit zonlicht. Zo wordt stralingsenergie opgeslagen als chemische energie in het hout. Brandt het hout, dan komt die energie weer vrij als warmte en licht.

Vraag door: het kampvuur geeft dus eigenlijk zonne-energie van jaren terug. Geldt dat ook voor aardgas en steenkool? Ja: die zijn ontstaan uit resten van planten en dieren, miljoenen jaren geleden. Image credit: Leon Bovenkerk, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.2

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

7.2.1 Chemische energie in stoffen

2

7.2.2 Branddriehoek en blussen

3

7.2.3 Verbrandingsproducten

4

7.2.4 Energie in voedsel berekenen

5

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

7.2

Klik hier

Image credit: LessonUp