6
Moleculen
Paragraaf 6.3
Oplossen
Een suikerklontje verdwijnt in je thee. Weegt de thee daarna meer, minder of evenveel?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
6
Moleculen
Paragraaf 6.3
Oplossen
Een suikerklontje verdwijnt in je thee. Weegt de thee daarna meer, minder of evenveel?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.3 Oplossen. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
6.3 Oplossen
Leerdoelen
6.3.1
Je kunt met het deeltjesmodel uitleggen wat er bij oplossen gebeurt.
6.3.2
Je kunt het verschil tussen oplossen en smelten uitleggen.
6.3.3
Je kunt uitleggen wat oplosbaarheid en een verzadigde oplossing zijn.
6.3.4
Je kunt rekenen met de massa van een oplossing en met oplosbaarheid.
Practica en vaardigheden
P R A C T I C U M
Een verzadigde zoutoplossing maken
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Foto: Dietmar Rabich (CC BY-SA 4.0)
Startvraag
Suiker in je thee
Je lost 2 suikerklontjes van 5 g op in 200 g thee.
Hoeveel weegt de thee daarna?
200 g
205 g
210 g
minder dan 200 g
Laat eerst stemmen. 2 x 5 = 10 g suiker, dus 200 + 10 = 210 g. De suikermoleculen zijn er nog, ze zitten alleen verdeeld tussen de watermoleculen. A hoort bij de misvatting dat opgeloste suiker niets meer weegt. B vergeet het tweede klontje. Image credit: Dietmar Rabich, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Oplossen in het deeltjesmodel
Bij oplossen laten de moleculen van de opgeloste stof elkaar los. Ze worden door de bewegende watermoleculen meegenomen en raken overal tussen de watermoleculen verdeeld.
Een oplossing is helder, maar kan wel gekleurd zijn.
Er gaan geen moleculen verloren: de massa blijft gelijk.
Oplossen is geen smelten. Bij smelten wordt één stof vloeibaar door warmte. Bij oplossen mengt een stof met een oplosmiddel, ook als het koud is.
Suiker smelt pas bij een veel hogere temperatuur dan heet water; in thee lost hij op. Laat leerlingen de zin 'de suiker smelt in de thee' verbeteren. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Begrippen bij oplossen
Oplosmiddel
De stof waarin iets oplost. Water is het bekendste. Aceton in nagellakremover lost nagellak op.
Opgeloste stof
De stof die zich verdeelt tussen de moleculen van het oplosmiddel.
Oplossing
Het heldere mengsel van oplosmiddel en opgeloste stof. Ook een gas kan oplossen, zoals koolzuur in frisdrank.
Koolzuur in frisdrank is opgeloste koolstofdioxide. Als je de fles opendraait, komt een deel als gasbellen vrij. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Kennis
1
Iemand zegt: de suiker smelt in de thee. Waarom is dat fout?
Suiker lost alleen op in koud water
Thee is geen oplosmiddel
Suiker verdampt in hete thee
Bij smelten wordt één stof vloeibaar
Smelten is een faseovergang van één stof door warmte. Bij oplossen verdelen de suikermoleculen zich tussen de watermoleculen: dat zijn twee stoffen.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Oplosbaarheid
Hoeveel van een stof maximaal oplost, heet de oplosbaarheid. In 100 g water van 20 °C lost ongeveer 36 g keukenzout op. Doe je er meer bij, dan blijft het zout op de bodem liggen: de oplossing is verzadigd. Van suiker lost in dezelfde hoeveelheid water ongeveer 200 g op.
In warmer water lossen de meeste vaste stoffen beter op. Bij suiker is dat verschil groot, bij zout klein. Roeren en fijnmaken zorgen dat het oplossen sneller gaat, maar er lost niet meer op.
Oplosbaarheid hangt af van de stof, het oplosmiddel en de temperatuur. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Voorbeeldopdracht 1
In 100 g water van 20 °C lost maximaal 36 g zout op. Hoeveel zout lost maximaal op in 250 g water van 20 °C?
gegeven
oplosbaarheid = 36 g zout per 100 g water
massa water = 250 g
gevraagd
maximale massa zout in g
uitwerking
250 : 100 = 2,5 keer zoveel water
2,5 x 36 = 90
antwoord
Er lost maximaal 90 g zout op.
Laat leerlingen eerst bepalen hoeveel keer zoveel water het is. Dan vermenigvuldigen ze de oplosbaarheid met dat getal. Image credit: LessonUp
Gebruik: in 100 g water lost maximaal 36 g zout op. Vul in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Toepassing
2
In 50 g water lost maximaal 18 g zout op.
In 300 g water lost maximaal 108 g zout op.
36 g zout in 100 g water geeft 136 g oplossing.
50 : 100 = 0,5 en 0,5 x 36 = 18. 300 : 100 = 3 en 3 x 36 = 108. 100 + 36 = 136 g. 72 en 12 ontstaan als je de verkeerde kant op rekent.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Practicum
Een verzadigde zoutoplossing
Doel: Je bepaalt hoeveel gram zout maximaal oplost in 50 g water.
Je hebt nodig
bekerglas
weegschaal
keukenzout
spatel of theelepel
roerstaafje
water
Zo doe je het
Weeg 50 g water af in het bekerglas.
Weeg 2 g zout af, doe het erbij en roer tot alles is opgelost.
Herhaal stap 2 tot er zout op de bodem blijft liggen, ook na lang roeren.
Tel op hoeveel gram zout er is opgelost.
Vergelijk met de oplosbaarheid: ongeveer 36 g per 100 g water.
Verwachting: ongeveer 18 g. Bespreek waarom de uitkomst afwijkt: niet lang genoeg geroerd, afleesfouten op de weegschaal, temperatuur van het water. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Toepassing
3
Je mengt 50 mL water met 50 mL alcohol. Alcohol lost op in water. Hoeveel mL vloeistof krijg je?
iets minder dan 100 mL
precies 100 mL
iets meer dan 100 mL
50 mL
Je krijgt iets minder dan 100 mL. De moleculen passen deels in de lege ruimte tussen elkaar. De massa blijft wel gelijk: volumes mag je bij oplossen niet zomaar optellen, massa's wel.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Toepassing
★ 4
Je doet 60 g zout in 150 g water van 20 °C (36 g per 100 g water). Hoeveel gram zout blijft er op de bodem liggen?
Steropdracht. 1. 150 : 100 = 1,5. 2. Er lost maximaal 1,5 x 36 = 54 g zout op. 3. Er blijft 60 - 54 = 6 g liggen. Doorvragen: hoe zwaar is de oplossing zelf? 150 + 54 = 204 g.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
V E R D E R K I J K E R
Zout winnen met zon en wind
Foto: Ibex73 (CC BY-SA 4.0)
Bij Guérande in Frankrijk stroomt zeewater door een reeks ondiepe bassins. Zon en wind laten het water verdampen, het zout blijft achter. Zo wordt de oplossing steeds sterker, tot hij verzadigd is. Dan vormen zich zoutkristallen die de zoutboeren afscheppen. Dit heet indampen.
Koppel terug naar oplosbaarheid: zodra er meer zout is dan het overgebleven water kan oplossen, ontstaan er kristallen. Image credit: Ibex73, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.3.1 Oplossen in het deeltjesmodel
6.3.2 Oplossen is geen smelten
6.3.3 Oplosbaarheid en verzadigd
6.3.4 Rekenen met massa en oplosbaarheid
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp