§5.4 Oplossingen (Chemie Overal 3 havo)

5

Mengsels

Paragraaf 5.4

Oplossingen

Suiker verdwijnt in je thee, maar is toch niet weg. Wat gebeurt er met een stof die oplost?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Foto: Slywire (CC BY-SA 4.0)

1 / 15
suivant
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

Cette leçon contient 15 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

Signaler cette leçon

Introduction

Leerlingen leren wat een oplossing is, gebruiken de begrippen oplosmiddel, opgeloste stof en verzadigd, en berekenen een concentratie in gram per liter. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 5 Mengsels, paragraaf 5.4. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Éléments de cette leçon

5

Mengsels

Paragraaf 5.4

Oplossingen

Suiker verdwijnt in je thee, maar is toch niet weg. Wat gebeurt er met een stof die oplost?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Foto: Slywire (CC BY-SA 4.0)

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 5 Mengsels, paragraaf 5.4 Oplossingen. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Slywire, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

5.4  Oplossingen

Leerdoelen

5.4.1

Je kunt uitleggen wat een oplossing is en een oplossing herkennen.

5.4.2

Je kunt de begrippen oplosmiddel, opgeloste stof en verzadigd gebruiken.

5.4.3

Je kunt de concentratie van een oplossing in g/L berekenen.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Rekenen met concentratie in g/L

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Foto: Par3aemami (CC BY-SA 4.0)

Startvraag

Suiker in de thee

Je roert suiker door je thee en de klontjes verdwijnen. Wat is er met de suiker gebeurd?

A

De suiker is verdampt

B

De suiker is gesmolten

C

De suiker is opgelost, maar nog aanwezig

D

De suiker is verdwenen

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De suiker is opgelost en nog steeds in de thee aanwezig. Dat merk je aan de smaak, en als je de thee indampt blijft suiker over. Wie D kiest, denkt dat stof verdwijnt. Wie A of B kiest, verwart oplossen met een verandering van fase. Image credit: Par3aemami, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Wat is een oplossing?

Een oplossing is een mengsel waarin je de stoffen niet meer los van elkaar ziet. De stof die oplost heet de opgeloste stof. De vloeistof waarin ze oplost heet het oplosmiddel.

Is water het oplosmiddel, dan spreek je van een waterige oplossing.

Suiker in thee: suiker is de opgeloste stof, water het oplosmiddel. Een oplossing kan gekleurd zijn (thee, kopersulfaat), maar is altijd helder, dus doorzichtig. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Oplossing of niet?

Kijk naar het mengsel om te zien of het een oplossing is.

Wel een oplossing

Helder en doorzichtig, ook als het gekleurd is. Er zakt niets naar de bodem en het gaat door een filter.

Geen oplossing

Troebel, zoals zand of krijt in water. De vaste stof bezinkt en blijft als residu op het filter achter.

Zout in water is helder en dus een oplossing. Zand in water is troebel: dat is geen oplossing. Een melkachtige vloeistof, zoals krijt in water, is ook geen oplossing. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Opdrachten Kennis

1

In welk mengsel is een stof opgelost?

A

zand in water

B

zout in water

C

olie in water

D

krijt in water

Zout verdwijnt in water en het mengsel blijft helder: een oplossing. Zand en krijt blijven als losse korreltjes zweven en zakken naar de bodem. Olie en water mengen niet en vormen aparte lagen.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Oplosbaarheid en verzadigd

Er is een grens aan wat je in een vloeistof kunt oplossen. De oplosbaarheid is het aantal gram dat maximaal oplost in 1 liter, bij een bepaalde temperatuur.

Zit de maximale hoeveelheid erin, dan is de oplossing verzadigd. Extra stof blijft dan als vaste stof liggen.

Meestal lost een vaste stof beter op bij hogere temperatuur.

Warme thee lost meer suiker op dan ijsthee. Bij een verzadigde oplossing zie je de extra stof op de bodem liggen. Gassen gedragen zich omgekeerd: die lossen beter op bij lage temperatuur. Dat komt terug in de verdieping. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Concentratie berekenen

concentratie = massa : volume

c = m : V

grootheid

symbool

eenheid

concentratie

c

g/L

massa opgeloste stof

m

g

volume oplossing

V

L

De concentratie vertelt hoeveel gram opgeloste stof er in 1 liter oplossing zit.

Let op: reken het volume om naar liter. 250 mL is 0,250 L.

Een hogere concentratie betekent meer opgeloste stof per liter. Met extra water maak je een oplossing minder geconcentreerd: dat heet verdunnen. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Voorbeeldopdracht 1

In 0,50 L thee is 20 g suiker opgelost. Bereken de concentratie suiker in g/L.

gegeven

m = 20 g

V = 0,50 L

gevraagd

c in g/L

uitwerking

c = m : V

c = 20 : 0,50 = 40

antwoord

De concentratie is 40 g/L.

Laat leerlingen de vier stappen ook bij de volgende opgaven opschrijven. Controle op de eenheid: gram gedeeld door liter geeft g/L. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Opdrachten Toepassing

2

In 250 mL limonade is 27,5 g suiker opgelost. Bereken de concentratie in g/L.

Gegeven: m = 27,5 g, V = 250 mL = 0,250 L. Uitwerking: c = 27,5 : 0,250 = 110 g/L. Wie 27,5 : 250 doet, krijgt 0,11 en is vergeten om te rekenen naar liter.

Vul de juiste woorden in.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Opdrachten Kennis

3

De stof die oplost, heet de opgeloste stof.

De vloeistof waarin ze oplost, heet het oplosmiddel.

Zit er niet meer stof in op te lossen, dan is de oplossing verzadigd.

opgeloste stof
oplosmiddel
verzadigd
filtraat
residu
verdund

Controleer dat leerlingen opgeloste stof en oplosmiddel niet door elkaar halen: het oplosmiddel is meestal de grootste hoeveelheid.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Opdrachten Toepassing

★ 4

Je lost 30 g zout op tot 0,40 L. Je wilt 50 g/L. Hoeveel water moet je toevoegen?

A

0,20 L

B

0,10 L

C

0,60 L

D

0,40 L

Het volume van de oplossing moet worden: V = m : c = 30 : 50 = 0,60 L. Er is al 0,40 L, dus je voegt 0,20 L water toe. Wie C kiest, vergeet dat de 0,40 L er al is. Bij B is de concentratie 60 g/L, bij D 37,5 g/L.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

V E R D I E P I N G

Waarom cola warm geen prik heeft

Foto: PattayaPatrol (CC BY-SA 4.0)

Ook gassen kunnen oplossen. In frisdrank is koolstofdioxide opgelost. Een gas lost bij hogere temperatuur slechter op dan bij lage. Daarom verdwijnt de prik snel als de fles warm wordt en blijft hij langer in koude frisdrank.

Dit is het omgekeerde van wat leerlingen voor vaste stoffen leerden: een warme oplossing houdt minder gas vast. Dezelfde regel speelt in een meer: warm water bevat minder opgelost zuurstof dan koud water. Image credit: PattayaPatrol, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.4

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

5.4.1 Een oplossing herkennen

2

5.4.2 Begrippen rond oplossen

3

5.4.3 Concentratie berekenen in g/L

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

5.4

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp