5
Mengsels
Paragraaf 5.4
Oplossingen
Suiker verdwijnt in je thee, maar is toch niet weg. Wat gebeurt er met een stof die oplost?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Foto: Slywire (CC BY-SA 4.0)
5
Mengsels
Paragraaf 5.4
Oplossingen
Suiker verdwijnt in je thee, maar is toch niet weg. Wat gebeurt er met een stof die oplost?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Foto: Slywire (CC BY-SA 4.0)
Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 5 Mengsels, paragraaf 5.4 Oplossingen. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Slywire, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
5.4 Oplossingen
Leerdoelen
5.4.1
Je kunt uitleggen wat een oplossing is en een oplossing herkennen.
5.4.2
Je kunt de begrippen oplosmiddel, opgeloste stof en verzadigd gebruiken.
5.4.3
Je kunt de concentratie van een oplossing in g/L berekenen.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Rekenen met concentratie in g/L
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Foto: Par3aemami (CC BY-SA 4.0)
Startvraag
Suiker in de thee
Je roert suiker door je thee en de klontjes verdwijnen. Wat is er met de suiker gebeurd?
De suiker is verdampt
De suiker is gesmolten
De suiker is opgelost, maar nog aanwezig
De suiker is verdwenen
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De suiker is opgelost en nog steeds in de thee aanwezig. Dat merk je aan de smaak, en als je de thee indampt blijft suiker over. Wie D kiest, denkt dat stof verdwijnt. Wie A of B kiest, verwart oplossen met een verandering van fase. Image credit: Par3aemami, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Wat is een oplossing?
Een oplossing is een mengsel waarin je de stoffen niet meer los van elkaar ziet. De stof die oplost heet de opgeloste stof. De vloeistof waarin ze oplost heet het oplosmiddel.
Is water het oplosmiddel, dan spreek je van een waterige oplossing.
Suiker in thee: suiker is de opgeloste stof, water het oplosmiddel. Een oplossing kan gekleurd zijn (thee, kopersulfaat), maar is altijd helder, dus doorzichtig. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Oplossing of niet?
Kijk naar het mengsel om te zien of het een oplossing is.
Wel een oplossing
Helder en doorzichtig, ook als het gekleurd is. Er zakt niets naar de bodem en het gaat door een filter.
Geen oplossing
Troebel, zoals zand of krijt in water. De vaste stof bezinkt en blijft als residu op het filter achter.
Zout in water is helder en dus een oplossing. Zand in water is troebel: dat is geen oplossing. Een melkachtige vloeistof, zoals krijt in water, is ook geen oplossing. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Kennis
1
In welk mengsel is een stof opgelost?
zand in water
zout in water
olie in water
krijt in water
Zout verdwijnt in water en het mengsel blijft helder: een oplossing. Zand en krijt blijven als losse korreltjes zweven en zakken naar de bodem. Olie en water mengen niet en vormen aparte lagen.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Oplosbaarheid en verzadigd
Er is een grens aan wat je in een vloeistof kunt oplossen. De oplosbaarheid is het aantal gram dat maximaal oplost in 1 liter, bij een bepaalde temperatuur.
Zit de maximale hoeveelheid erin, dan is de oplossing verzadigd. Extra stof blijft dan als vaste stof liggen.
Meestal lost een vaste stof beter op bij hogere temperatuur.
Warme thee lost meer suiker op dan ijsthee. Bij een verzadigde oplossing zie je de extra stof op de bodem liggen. Gassen gedragen zich omgekeerd: die lossen beter op bij lage temperatuur. Dat komt terug in de verdieping. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Concentratie berekenen
concentratie = massa : volume
c = m : V
grootheid
symbool
eenheid
concentratie
c
g/L
massa opgeloste stof
m
g
volume oplossing
V
L
De concentratie vertelt hoeveel gram opgeloste stof er in 1 liter oplossing zit.
Let op: reken het volume om naar liter. 250 mL is 0,250 L.
Een hogere concentratie betekent meer opgeloste stof per liter. Met extra water maak je een oplossing minder geconcentreerd: dat heet verdunnen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Voorbeeldopdracht 1
In 0,50 L thee is 20 g suiker opgelost. Bereken de concentratie suiker in g/L.
gegeven
m = 20 g
V = 0,50 L
gevraagd
c in g/L
uitwerking
c = m : V
c = 20 : 0,50 = 40
antwoord
De concentratie is 40 g/L.
Laat leerlingen de vier stappen ook bij de volgende opgaven opschrijven. Controle op de eenheid: gram gedeeld door liter geeft g/L. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
2
In 250 mL limonade is 27,5 g suiker opgelost. Bereken de concentratie in g/L.
Gegeven: m = 27,5 g, V = 250 mL = 0,250 L. Uitwerking: c = 27,5 : 0,250 = 110 g/L. Wie 27,5 : 250 doet, krijgt 0,11 en is vergeten om te rekenen naar liter.
Vul de juiste woorden in.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Kennis
3
De stof die oplost, heet de opgeloste stof.
De vloeistof waarin ze oplost, heet het oplosmiddel.
Zit er niet meer stof in op te lossen, dan is de oplossing verzadigd.
Controleer dat leerlingen opgeloste stof en oplosmiddel niet door elkaar halen: het oplosmiddel is meestal de grootste hoeveelheid.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
★ 4
Je lost 30 g zout op tot 0,40 L. Je wilt 50 g/L. Hoeveel water moet je toevoegen?
0,20 L
0,10 L
0,60 L
0,40 L
Het volume van de oplossing moet worden: V = m : c = 30 : 50 = 0,60 L. Er is al 0,40 L, dus je voegt 0,20 L water toe. Wie C kiest, vergeet dat de 0,40 L er al is. Bij B is de concentratie 60 g/L, bij D 37,5 g/L.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
V E R D I E P I N G
Waarom cola warm geen prik heeft
Foto: PattayaPatrol (CC BY-SA 4.0)
Ook gassen kunnen oplossen. In frisdrank is koolstofdioxide opgelost. Een gas lost bij hogere temperatuur slechter op dan bij lage. Daarom verdwijnt de prik snel als de fles warm wordt en blijft hij langer in koude frisdrank.
Dit is het omgekeerde van wat leerlingen voor vaste stoffen leerden: een warme oplossing houdt minder gas vast. Dezelfde regel speelt in een meer: warm water bevat minder opgelost zuurstof dan koud water. Image credit: PattayaPatrol, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
5.4.1 Een oplossing herkennen
5.4.2 Begrippen rond oplossen
5.4.3 Concentratie berekenen in g/L
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
5.4
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp