4
Brandstoffen
Paragraaf 4.4
Brandstoffen en milieu
Elke auto en cv-ketel stoot iets uit. Wat komt er uit de uitlaat, en wat doet dat met het klimaat en met onze gezondheid?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
4
Brandstoffen
Paragraaf 4.4
Brandstoffen en milieu
Elke auto en cv-ketel stoot iets uit. Wat komt er uit de uitlaat, en wat doet dat met het klimaat en met onze gezondheid?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 4 Brandstoffen, paragraaf 4.4 Brandstoffen en milieu. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Carol M Highsmith, rawpixel/Openverse (CC0)
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
4.4 Brandstoffen en milieu
Leerdoelen
4.4.1
Je kunt volledige en onvolledige verbranding met elkaar vergelijken.
4.4.2
Je kunt uitleggen hoe verbranding van brandstoffen het milieu belast.
4.4.3
Je kunt met een massaverhouding de CO₂-uitstoot van een brandstof berekenen.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Rekenen met massaverhoudingen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Foto: Matthew Paul Argall (CC BY 2.0)
Startvraag
Wat komt uit de uitlaat?
Bij elke volledige verbranding van een koolwaterstof ontstaat water en nog een gas.
Welk gas?
Zuurstof
Waterstof
Stikstof
Koolstofdioxide
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Koolwaterstoffen bestaan uit koolstof en waterstof. Bij volledige verbranding ontstaan koolstofdioxide (uit de koolstof) en water (uit de waterstof). Zuurstof is een beginstof, geen product. Stikstof zit wel in lucht, maar reageert bij gewone verbranding nauwelijks. Image credit: Matthew Paul Argall, Flickr/Openverse (CC BY 2.0)
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Volledig of onvolledig
Volledige verbranding
Genoeg zuurstof. Er ontstaan koolstofdioxide en water. De vlam is blauw.
Onvolledige verbranding
Te weinig zuurstof. Er ontstaan roet (C) en het giftige koolstofmonoxide (CO). De vlam is geel.
Gevaar van CO
Koolstofmonoxide is giftig en je ruikt het niet. Goede ventilatie is belangrijk.
Leg uit dat een gele kaarsvlam roet bevat: de gloeiende roetdeeltjes geven het gele licht. Een blauwe gasvlam heeft genoeg zuurstof. Bespreek een koolmonoxidemelder en het onderhoud van de cv-ketel als praktische toepassing. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Kennis
1
Welk giftig gas ontstaat bij onvolledige verbranding?
Koolstofdioxide
Koolstofmonoxide
Waterdamp
Stikstof
Koolstofmonoxide (CO) ontstaat als er te weinig zuurstof is. CO₂ is bij volledige verbranding het product en in kleine hoeveelheden niet giftig, al versterkt het het broeikaseffect.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Het broeikaseffect
Foto: Bsivko (CC BY-SA 4.0)
Koolstofdioxide in de lucht houdt warmte vast, net als het glas van een broeikas. Door het verbranden van fossiele brandstoffen komt er extra CO₂ in de lucht.
Meer CO₂ betekent dat er meer warmte vastgehouden wordt
De aarde warmt daardoor op: dat is de klimaatverandering
Ook methaan is een broeikasgas
Het natuurlijke broeikaseffect is nuttig: zonder zou de aarde veel kouder zijn. Het gaat om het versterkte broeikaseffect door extra uitstoot. Het verbranden van fossiele brandstoffen is niet de enige oorzaak, wel een belangrijke. Image credit: Bsivko, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Zure regen en katalysator
Brandstoffen bevatten vaak een beetje zwavel. Bij verbranding ontstaat zwaveldioxide, dat met regenwater zuur regenwater vormt. In hete motoren ontstaan ook stikstofoxiden.
Een katalysator in de uitlaat zet CO en stikstofoxiden om
Daarbij ontstaan koolstofdioxide en stikstof
Zwavel wordt tegenwoordig vooral uit brandstof gehaald
Zure regen tastte in de jaren tachtig bossen en gebouwen aan. Door zwavel uit brandstoffen te halen en rookgassen te reinigen is dat probleem in Nederland veel kleiner geworden. De katalysator is een stof die reacties versnelt zonder zelf te verbruiken (3.2). In de uitlaat zit hij als dunne laag edelmetaal. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Voorbeeldopdracht 1
Bij verbranding van methaan is de massaverhouding methaan : koolstofdioxide 16 : 44. Hoeveel kg CO₂ ontstaat uit 8,0 kg methaan?
gegeven
methaan : CO₂ = 16 : 44
methaan = 8,0 kg
gevraagd
massa CO₂ in kg
uitwerking
8,0 : 16 = 0,50
CO₂ = 0,50 x 44 = 22
antwoord
Er ontstaat 22 kg CO₂.
De uitkomst is groter dan de massa methaan, omdat er zuurstof uit de lucht bij komt: de koolstof uit het methaan gaat samen met zuurstof in het CO₂. Dat past bij behoud van massa. De verhouding komt uit de atoommassa's: CH₄ is 12 + 4 x 1 = 16 en CO₂ is 12 + 2 x 16 = 44. Image credit: LessonUp
Vul de ontbrekende woorden in.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Kennis
2
Bij onvolledige verbranding ontstaan roet en koolstofmonoxide.
Met genoeg zuurstof ontstaan koolstofdioxide en water.
De stof CO₂ versterkt het broeikaseffect.
Leerlingen verwarren het broeikaseffect nog wel eens met het gat in de ozonlaag. Dat zijn twee verschillende problemen.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Toepassing
3
Een geiser in een kleine badkamer zonder ventilatie wordt gevaarlijk. Waarom?
Er ontstaat te veel waterdamp
Er ontstaat te veel stikstof
Door te weinig zuurstof ontstaat CO
De vlam gaat uit en gas blijft stromen
Zonder ventilatie raakt de zuurstof op. De verbranding is onvolledig en er ontstaat het giftige, reukloze CO. Daarom hoort een geiser of ketel altijd een goede afvoer en een toevoer van lucht te hebben. De laatste optie is ook gevaarlijk, maar heeft een andere oorzaak: dan ruik je gas.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Opdrachten Toepassing
★ 4
Noem twee manieren om als gezin minder CO₂ uit te stoten.
Goede antwoorden: minder aardgas verbruiken (lager stoken, isoleren), minder rijden met een benzineauto, fietsen of openbaar vervoer, groene stroom, elektrisch koken. Geef alle redelijke antwoorden goed. Vraag door naar wat het meeste oplevert.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
V E R D I E P I N G
Energie zonder uitlaat
Een windmolen en een zonnepaneel verbranden niets. Tijdens het opwekken van stroom komt er dus geen CO₂ vrij. Het maken van de installaties kost wel energie en grondstoffen, maar over de hele levensduur stoten ze veel minder CO₂ uit dan een gascentrale.
Spreek ook over de keerzijde: de wind waait niet altijd en de zon schijnt niet 's nachts, dus opslag van energie is een uitdaging. Vraag leerlingen welke rol scheikunde hierbij speelt: accu's, waterstof en materialen voor zonnepanelen. Image credit: Carol M Highsmith, rawpixel/Openverse (CC0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
4.4.1 Volledige en onvolledige verbranding
4.4.2 Milieueffecten van verbranding
4.4.3 CO₂-uitstoot berekenen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
4.4
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp