2
Chemische reacties
Paragraaf 2.3
Verbrandingsreacties
Een kaars onder een glas gaat na even uit. Wat heeft vuur nodig, en wat blijft er over?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Foto: Petar Milošević (CC BY-SA 4.0)
2
Chemische reacties
Paragraaf 2.3
Verbrandingsreacties
Een kaars onder een glas gaat na even uit. Wat heeft vuur nodig, en wat blijft er over?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Foto: Petar Milošević (CC BY-SA 4.0)
Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 2 Chemische reacties, paragraaf 2.3 Verbrandingsreacties. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Petar Milošević, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
2.3 Verbrandingsreacties
Leerdoelen
2.3.1
Je kunt uitleggen wat een verbranding is en wat er voor nodig is met de vuurdriehoek.
2.3.2
Je kunt de reactieproducten van een verbranding noemen en opschrijven als reactieschema.
2.3.3
Je kunt het verschil uitleggen tussen volledige en onvolledige verbranding.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Een reactieschema opstellen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Foto: W.carter (CC BY-SA 4.0)
Startvraag
Kaars onder een glas
Een brandende kaars staat onder een omgekeerd glas. Na een tijdje gaat de vlam uit. Waarom?
De kaars was bijna op
Het glas werd te warm
De zuurstof in het glas raakt op
Er is te veel lucht in het glas
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Een vlam heeft zuurstof nodig. Onder het glas verbruikt de vlam de zuurstof en komt er geen verse lucht bij, dus de vlam dooft. De kaars zelf is nog lang niet op en het glas is niet het probleem. Terugkomen bij de vuurdriehoek. Image credit: W.carter, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
De vuurdriehoek
Voor vuur zijn drie dingen tegelijk nodig. Mist er één, dan gaat het vuur uit.
Brandstof
Iets dat kan branden, zoals hout, gas of kaarsvet.
Zuurstof
Uit de lucht, die voor ongeveer een vijfde uit zuurstof bestaat.
Temperatuur
De stof moet heet genoeg zijn: de ontbrandingstemperatuur.
De lucht bestaat uit ongeveer 21 procent zuurstof en 78 procent stikstof. Teken de driehoek en laat leerlingen een zijde weghalen. Dit is de basis voor het blussen verderop. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Kennis
1
Welk gas uit de lucht is nodig om iets te laten branden?
Stikstof
Zuurstof
Koolstofdioxide
Waterstof
Zuurstof is nodig voor een verbranding. Stikstof, het grootste deel van de lucht, doet niet mee. Koolstofdioxide is juist een reactieproduct en blust vlammen. Waterstof is zelf een brandstof.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Wat is een verbranding?
Foto: Petar Milošević (CC BY-SA 4.0)
Bij een verbranding reageert een brandstof met zuurstof. Er komt warmte en vaak licht vrij. De reactieproducten zijn oxiden: stoffen met zuurstof erin.
methaan + zuurstof → koolstofdioxide + water
magnesium + zuurstof → magnesiumoxide
Een verbranding is een chemische reactie: er ontstaan nieuwe stoffen. In tegenstelling tot een ontleding reageren hier twee beginstoffen tot nieuwe stoffen. Vraag leerlingen dat verschil zelf te noemen. Image credit: Petar Milošević, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Toepassing
2
Foto: Capt. John Yossarian (CC BY-SA 3.0)
Magnesium verbrandt met een felle witte vlam. Wat ontstaat er?
Koolstofdioxide en water
Alleen warmte en licht
Magnesiumgas
Magnesiumoxide
Magnesium reageert met zuurstof tot een wit poeder: magnesiumoxide. Er ontstaat dus een nieuwe stof, niet alleen warmte en licht. Koolstofdioxide en water ontstaan alleen bij verbranding van stoffen met koolstof en waterstof. Kijk niet recht in de felle vlam: laat dit als demonstratie zien. Image credit: Capt. John Yossarian, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Voorbeeldopdracht 1
Aardgas bestaat vooral uit methaan. Welke stoffen ontstaan bij volledige verbranding van methaan?
gegeven
beginstoffen: methaan en zuurstof
gevraagd
reactieproducten bij volledige verbranding
uitwerking
koolstof wordt koolstofdioxide
waterstof wordt water
antwoord
methaan + zuurstof → koolstofdioxide + water
Bij volledige verbranding van een stof met koolstof en waterstof ontstaan altijd koolstofdioxide en water. Dat is een patroon dat je bij brandstoffen steeds terugziet. Doorvragen: hoe toon je beide producten aan? Kalkwater voor CO₂, een koude spiegel of kobaltchloridepapier voor water. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Onvolledige verbranding
Is er te weinig zuurstof, dan verbrandt de brandstof onvolledig. Er ontstaan dan roet (koolstof) en koolstofmonoxide (CO), naast koolstofdioxide en water.
Koolstofmonoxide is giftig. Je ziet of ruikt het niet. Daarom is een goede ventilatie en een CO-melder bij een gaskachel zo belangrijk.
Dit raakt aan de veiligheid thuis: elk jaar vallen er slachtoffers door koolstofmonoxide uit slecht onderhouden verwarmingstoestellen. Een gele, roetende vlam wijst op onvolledige verbranding, een blauwe vlam op volledige. Image credit: LessonUp
Vul de ontbrekende woorden in.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Kennis
3
Een verbranding is een reactie met zuurstof.
Bij volledige verbranding van methaan ontstaan koolstofdioxide en water.
Bij te weinig zuurstof ontstaat ook het giftige koolstofmonoxide.
Koolstofmonoxide en koolstofdioxide lijken op elkaar, maar CO is giftig. Stikstof speelt geen rol bij de verbranding. Chloor en waterstof zijn geen gassen die bij onvolledige verbranding van koolwaterstoffen vrijkomen.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Toepassing
4
Een pan met olie vat vlam. Waarom helpt een deksel erop? Gebruik de vuurdriehoek.
Het deksel sluit de zuurstof af. Zonder zuurstof ontbreekt een zijde van de driehoek en gaat de vlam uit. Laat de pan met deksel staan tot hij is afgekoeld. Goede aanvulling: nooit water op een vetbrand gooien.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een bol staalwol wordt gewogen, verbrand en opnieuw gewogen: hij is zwaarder geworden. Waarom?
IJzer neemt zuurstof op, het oxide weegt meer
Warmte voegt massa toe
IJzer verandert in koolstof
Er ontstaat massa uit niets
Dit is de steropdracht. IJzer reageert met zuurstof tot ijzeroxide. De zuurstof komt uit de lucht, dus de massa lijkt toe te nemen, maar de totale massa van alle stoffen blijft gelijk. Dat is de wet van behoud van massa, die in de volgende paragraaf terugkomt. Warmte heeft geen massa die meetbaar is.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
V E R D I E P I N G
Brand blussen
Blussen is minstens één zijde van de vuurdriehoek weghalen. Zuurstof: deken of schuim. Brandstof: de gaskraan dicht. Temperatuur: water. Gooi nooit water op een vetbrand: het water zakt, kookt en spat de brandende olie in het rond.
Bij elektrische apparaten werkt water niet goed, omdat het stroom geleidt. Een koolstofdioxideblusser verdringt de zuurstof. Laat leerlingen de blusmiddelen aan de goede zijde van de driehoek koppelen. Image credit: Airman 1st Class Kathrine McDowell, U.S. Air Force, Wikimedia Commons (publiek domein) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
2.3.1 Verbranding en vuurdriehoek
2.3.2 Reactieproducten van verbranding
2.3.3 Volledig en onvolledig verbranden
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
2.3
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp