§4.1 Verbrandingen (Chemie Overal 3 havo)

4

Reacties en energie

Paragraaf 4.1

Verbrandingen

Een kampvuur, een kaars, een gasfornuis. Wat gebeurt er eigenlijk als iets brandt, en hoe krijg je het weer uit?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Foto: IP from former Va Región (CC BY 4.0)

1 / 15
suivant
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

Cette leçon contient 15 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

Signaler cette leçon

Introduction

Leerlingen leren dat een verbranding een reactie met zuurstof is, kennen de branddriehoek en schrijven reactievergelijkingen van volledige verbrandingen op. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 4 Reacties en energie, paragraaf 4.1. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Éléments de cette leçon

4

Reacties en energie

Paragraaf 4.1

Verbrandingen

Een kampvuur, een kaars, een gasfornuis. Wat gebeurt er eigenlijk als iets brandt, en hoe krijg je het weer uit?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Foto: IP from former Va Región (CC BY 4.0)

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 4 Reacties en energie, paragraaf 4.1 Verbrandingen. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: IP from former Va Región, Wikimedia Commons (CC BY 4.0)

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

4.1  Verbrandingen

Leerdoelen

4.1.1

Je kunt uitleggen dat een verbranding een reactie met zuurstof is.

4.1.2

Je kunt de branddriehoek gebruiken om te verklaren hoe je een brand blust.

4.1.3

Je kunt de reactievergelijking van een volledige verbranding opstellen.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Reactievergelijkingen van verbranding opstellen

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Foto: domdomegg (CC BY 4.0)

Startvraag

Wat heeft vuur nodig?

Een kaars blijft branden zolang er aan drie dingen voldaan is. Welke drie zijn dat?

A

brandstof, zuurstof en een hoge temperatuur

B

brandstof, stikstof en water

C

brandstof, koolstofdioxide en een vonk

D

zuurstof, water en warmte

Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Dit zijn de zijden van de branddriehoek: brandstof, zuurstof en een temperatuur die hoog genoeg is om te ontbranden. Water heeft een vuur juist niet nodig: dat is een blusmiddel. Stikstof en koolstofdioxide houden een vuur niet in stand. Image credit: domdomegg, Wikimedia Commons (CC BY 4.0)

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Wat is een verbranding?

Een verbranding is een reactie van een stof met zuurstof. Er komt veel energie vrij als warmte en vaak ook als licht.

  • brandstof + zuurstof → oxiden

  • bij koolwaterstoffen en alcoholen zijn dat koolstofdioxide en water

  • een metaal geeft een metaaloxide, bijvoorbeeld magnesiumoxide

Een oxide is een verbinding van een element met zuurstof. Een volledige verbranding heeft genoeg zuurstof. Wat er bij te weinig zuurstof gebeurt, komt in paragraaf 4.4 aan bod. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Opdrachten Kennis

1

Welke stoffen ontstaan bij de volledige verbranding van aardgas (methaan)?

A

koolstof en waterstof

B

zuurstof en koolstofmono-oxide

C

koolstofdioxide en water

D

alleen koolstofdioxide

Methaan bevat koolstof en waterstof. Bij volledige verbranding worden die oxiden: koolstofdioxide (van C) en water (van H). Wie D kiest, vergeet de waterstof. Zuurstof is juist een beginstof.

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

De branddriehoek

Haal je één van de drie weg, dan dooft het vuur.

Brandstof

Een stof die kan branden, zoals hout, gas of benzine.

Zuurstof

Lucht bevat ongeveer 21 procent zuurstof.

Temperatuur

Je hebt een warmtebron nodig om te ontbranden.

De driehoek is een handig model. Vraag leerlingen voorbeelden te noemen van de drie hoeken uit het dagelijks leven, bijvoorbeeld bij een barbecue: kolen, lucht en een aansteker. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Zo blus je een brand

Foto: kallerna (CC BY-SA 3.0)

Je blust door één zijde van de branddriehoek weg te halen.

  • brandstof afsluiten, zoals de gaskraan dichtdraaien

  • zuurstof afsluiten met een deksel, deken of schuim

  • afkoelen met water

Gebruik nooit water bij een brandende pan olie: sluit hem af met een deksel.

Water bij een olie- of vetbrand is gevaarlijk, omdat het onder de olie kookt en brandende olie wegspat. Praat met de klas over de plek van de dichtstbijzijnde blusser en de vluchtroute in het lokaal. Image credit: kallerna, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Voorbeeldopdracht 1

Stel de reactievergelijking op voor de volledige verbranding van methaan (CH₄).

gegeven

CH₄ + O₂ → CO₂ + H₂O

gevraagd

de kloppende vergelijking

uitwerking

H: links 4, rechts 2, dus 2 H₂O

O: rechts 2 + 2 = 4, dus 2 O₂

antwoord

CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O

C 1 = 1, H 4 = 4, O 4 = 4

Handige volgorde: eerst de atomen die maar in één stof voorkomen (C en H), daarna de zuurstof, die in meer dan één stof rechts staat. Image credit: LessonUp

Vul de woorden in.

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Opdrachten Kennis

2

Een verbranding is een reactie met zuurstof.

Bij volledige verbranding van methaan ontstaan koolstofdioxide en water.

Haal je de brandstof weg, dan dooft het vuur.

zuurstof
koolstofdioxide
water
brandstof
stikstof
waterstof
koolstofmono-oxide

Controleer of leerlingen de begrippen koppelen aan de branddriehoek. Afleiders zijn plausibel: stikstof zit ook in lucht en waterstof zit in methaan.

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Opdrachten Toepassing

3

Waarom blust een deksel een brandende pan met olie?

A

het koelt de olie sterk af

B

het sluit de zuurstof af

C

het haalt de brandstof weg

D

het verlaagt de ontbrandingstemperatuur

Een deksel sluit de aanvoer van zuurstof af: er is geen verse lucht meer. Koelen doet het deksel nauwelijks. De olie, de brandstof, blijft aanwezig.

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Opdrachten Toepassing

★ 4

Een kaars dooft in een afgesloten pot waar nog zuurstof in zit. Wat is de beste verklaring?

A

de stikstof is opgebruikt

B

de kaars heeft geen brandstof meer

C

er ontstaat te veel water in de pot

D

het zuurstofgehalte is te laag geworden

Dit is de steropdracht. De kaars dooft al voordat alle zuurstof op is: bij een te laag zuurstofgehalte kan de verbranding niet doorgaan. De rest van de lucht, zoals stikstof en het gevormde koolstofdioxide, brandt niet mee. Wie A kiest, denkt dat stikstof meedoet, maar stikstof is geen beginstof bij een kaarsvlam.

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Opdrachten Toepassing

5

Wat is de formule van het gas dat ontstaat als koolstof volledig verbrandt?

C + O₂ → CO₂. Als er te weinig zuurstof is, kan ook koolstofmono-oxide (CO) ontstaan: dat is in paragraaf 4.4 aan de orde.

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

V E R D I E P I N G

Waarom begin je met klein hout?

Foto: Leon Bovenkerk (CC BY-SA 2.0)

Dunne takjes vatten sneller vlam dan een dikke boomstam. Er is meer oppervlak waar zuurstof bij kan en ze warmen sneller op tot de ontbrandingstemperatuur.

Dit is het verschil tussen oppervlak en hoeveelheid brandstof. Deze context loopt door naar poeders en stof in fabrieken: heel fijn verdeelde brandstof kan explosief verbranden. Alleen onder toezicht van de docent laten demonstreren. Image credit: Leon Bovenkerk, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 4

Paragraaf 4.1

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

4.1.1 Verbranding is reageren met zuurstof

2

4.1.2 Branddriehoek en blussen

3

4.1.3 Volledige verbranding opschrijven

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

4.1

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp