LUIDER 27 · Dansen op de vulkaan (De Dijk)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
27
DANSEN OP DE VULKAAN
DE DIJK · 1987
Feesten terwijl de grond onder je voeten rommelt.
La durée de la leçon est: 40 minIntroduction
Éléments de cette leçon
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
27
DANSEN OP DE VULKAAN
DE DIJK · 1987
Feesten terwijl de grond onder je voeten rommelt.
Dansen op de vulkaan van De Dijk gaat over twee geliefden die nog plezier willen maken voordat alles misgaat, tegen de achtergrond van een somber Nederland in de jaren tachtig: werkloosheid, kernwapens, Tsjernobyl en wantrouwen in de politiek. De les draait om de vraag of dansen dan onverschillig is of juist een manier om met machteloosheid om te gaan. Het past goed na De bom van Doe Maar. Geen grof taalgebruik of geweld in het nummer. Image credit: Fotopersbureau De Boer / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
DE VRAAG VAN DEZE LES
Waarom zou je gaan dansen als de wereld op ontploffen staat?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen wat de uitdrukking dansen op de vulkaan betekent
beschrijven welk gevoel van machteloosheid er in Nederland rond 1987 was
uitleggen hoe een dansbaar nummer toch maatschappijkritiek kan geven
Begin met de titel: laat leerlingen raden wat dansen op een vulkaan betekent, nog voordat ze iets horen. Schrijf de antwoorden op. Wie de les over De bom van Doe Maar heeft gehad: vijf jaar later zingt een andere Amsterdamse band opnieuw over feesten onder dreiging.
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
KIJK EN LUISTER
De Dijk, Dansen op de vulkaan (Countdown, 1990)
Wat wil je doen als je deze muziek hoort? En welk gevoel geeft de titel je? Past dat bij elkaar?
Optreden van De Dijk in het muziekprogramma Countdown van Veronica (1990), op het officiële Countdown-kanaal. De single kwam uit in 1987; dit is een tv-optreden van drie jaar later. Laat leerlingen merken dat de muziek uitnodigt tot bewegen terwijl de titel over gevaar gaat. De albumversie op Wakker in een vreemde wereld duurt 4:29.
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
DE TIJD
Nederland in de jaren tachtig: no future
Midden jaren tachtig zaten honderdduizenden Nederlanders zonder werk, vooral jongeren. De regering bezuinigde flink. In 1985 besloot het kabinet toch tot kruisraketten, na de grootste demonstraties ooit.
In 1986 ontplofte in Tsjernobyl een kerncentrale. Veel jongeren hadden het gevoel: de toekomst is somber en wij hebben er niets over te zeggen.
Stil protest op het Binnenhof tijdens het Kamerdebat over de ramp in Tsjernobyl, 1986.
Punk had eind jaren zeventig de leus no future gemaakt; in Nederland werd het een gevoel van een hele generatie werkloze jongeren. Het kabinet-Lubbers voerde een no-nonsensebeleid met grote bezuinigingen. Op 1 november 1985 besloot het kabinet tot plaatsing van 48 kruisraketten in Woensdrecht, ondanks een petitie met ongeveer 3,75 miljoen handtekeningen. Op 26 april 1986 ontplofte een reactor in Tsjernobyl (Oekraïne, toen Sovjet-Unie); ook in Nederland mocht vee een tijd niet naar buiten en werd gewaarschuwd voor bladgroente. De foto toont een stil protest op het Binnenhof tijdens het Kamerdebat over de ramp. Doorvraag: welke dreigingen voelen jongeren nu, en voelen ze zich gehoord? Image credit: Rob Bogaerts for Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
DE TITEL
Wat is dansen op de vulkaan?
Dansen op de vulkaan is een oude uitdrukking. Het betekent: zorgeloos feesten terwijl er een ramp aankomt. Je weet dat het mis kan gaan, maar je doet alsof je neus bloedt.
De uitdrukking komt uit Frankrijk. Op een deftig feest zei een politicus dat ze op een vulkaan dansten. Een paar weken later brak er een revolutie uit.
1830
EEN FRANSE POLITICUS WAARSCHUWT OP EEN FEEST: WE DANSEN OP EEN VULKAAN
De uitspraak wordt toegeschreven aan de Franse politicus Narcisse-Achille de Salvandy, op een bal van de hertog van Orléans in 1830, kort voor de Julirevolutie waarin koning Karel X werd afgezet. Kranten zagen het achteraf als een voorspelling. Doorvraag: is dansen op een vulkaan dom (je ziet het gevaar niet) of dapper (je ziet het wel, en danst toch)? Daar draait het nummer om.
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
DE MAKER
De Dijk: een band uit Amsterdam
De Dijk begon in 1981 in Amsterdam. Zanger Huub van der Lubbe schreef de teksten; hij maakte het nummer samen met zijn broer, bassist Hans van der Lubbe, en drummer Antonie Broek.
Dansen op de vulkaan was in 1987 de eerste single van het album Wakker in een vreemde wereld. Datzelfde jaar won De Dijk de Zilveren Harp.
De Dijk op het podium in IJmuiden, 1989.
De Dijk ontstond uit de funkband Stampei en speelde het eerste optreden op 1 oktober 1981 in Paradiso. Het album Wakker in een vreemde wereld verscheen in 1987 en werd opgenomen in de Wisseloord Studio's in Hilversum. De Zilveren Harp is een prijs voor veelbelovende Nederlandse artiesten. Over zijn teksten zei Van der Lubbe in 1997 in De Groene Amsterdammer dat ze van de straat moeten komen en dat iedereen ze moet kunnen snappen. Een uitspraak van de band over dit specifieke nummer is niet gevonden: laat leerlingen de betekenis zelf uit tekst en tijd halen. Image credit: Fotopersbureau De Boer / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
DE TWEE GELIEFDEN
Twee mensen die van elkaar houden willen nog één keer echt plezier maken. Ze voelen dat het einde van hun wereld eraan komt, en kiezen voor elkaar en voor plezier.
DE WERELD EROMHEEN
Het lied somt op wat er mis is in het land: de bewapening, de macht van geld, werk dat nergens heen leidt en politici die hun eigen gang gaan. Wie protesteert, wordt niet gehoord.
DE KEUZE
Omdat ze er toch niets aan kunnen veranderen, gaan ze dansen. Is dat onverschillig, of juist de enige manier om niet gek te worden?
Lees de volledige tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Het nummer is geen oproep tot actie, zoals veel protestsongs, maar een beschrijving van een gevoel: machteloosheid. Wijs op het perspectief: een stel dat zich terugtrekt in het eigen plezier. De kritiek op de wereld zit in de opsomming, het antwoord van het stel is de dans. Laat leerlingen zoeken naar tegenstellingen in de tekst. Doorvraag: is dit nummer somber of hoopvol?
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
VRAAG
Het stel in het lied gaat dansen. Welke houding zit daar vooral achter?
Machteloosheid: ze kunnen de wereld toch niet veranderen
Hoop: ze geloven dat alles vanzelf goed komt
Actie: ze willen met hun dans de politiek veranderen
Onwetendheid: ze hebben niet door wat er speelt
Goed: machteloosheid. Het stel ziet heel goed wat er mis is (de opsomming in het lied), maar denkt er niets aan te kunnen doen, en kiest dan voor plezier. Wie onwetendheid kiest, mist dat de tekst juist vol kritiek zit. Wie actie kiest, denkt dat elke protestsong tot actie oproept; dit stel trekt zich juist terug. Wie hoop kiest: bespreek of er in het dansen toch iets van hoop zit. Doorvraag: waar is de vulkaan in het Nederland van 1987?
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
DE MUZIEK
Een feestnummer met een zwarte rand
Dansbaar
De muziek is opgewekt en nodigt uit om te bewegen. De tekst is somber. Dat contrast is het hele idee: je danst letterlijk op de vulkaan.
Soul en rock
De Dijk haalde de mosterd bij Amerikaanse soul, rhythm-and-blues en rock-'n-roll, en zong daar Nederlands overheen. Denk aan een strakke band met een rauwe zanger.
Meezingen
Live voegde Huub van der Lubbe een kreet toe na een regel over wapens. Het publiek nam die over: bij elk concert roept de zaal hem nu mee.
Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Bezetting rond 1987: Huub van der Lubbe (zang), Nico Arzbach (gitaar), Hans van der Lubbe (bas), Antonie Broek (drums) en Pim Kops (toetsen, sinds 1983 in de band; op het album speelt hij ook viool). De blazerssectie Hot Haarlemmerdijk Horns speelde pas vanaf 1991 mee. De meezingkreet ontstond op het album De Dijk Live (1990). Laat leerlingen zelf beschrijven wat ze horen: hoe de band het lichaam in beweging zet, hoe de rauwe stem van Van der Lubbe klinkt en hoe het refrein uitnodigt om mee te brullen. Vergelijk met De bom van Doe Maar: ook daar een dansbare sound onder een tekst over de ondergang. Later werkte De Dijk samen met soulzanger Solomon Burke, een van hun grote voorbeelden.
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
DE NAWERKING
Van radiohit naar klassieker
1981
De Dijk speelt het eerste concert in Paradiso.
1987
Dansen op de vulkaan komt uit en wordt een radiohit.
1990
Op De Dijk Live zingt het publiek mee.
2000
Het nummer staat voor het eerst in de Top 2000.
2022
Hoogste plek in de Top 2000 en laatste concert in Paradiso.
De single werd veel gedraaid op de radio, maar haalde de Top 40 niet: hij bleef steken op plek 6 in de Tipparade en kwam op 55 in de Nationale Hitparade. Live groeide het nummer uit tot een van de bekendste van De Dijk. In de Top 2000 staat het sinds 2000 bijna elk jaar (niet in 2001), met als hoogste plek 158 in 2022. De Dijk stopte in 2022 na 41 jaar; het laatste concert was op 17 december 2022 in Paradiso. Van der Lubbe noemde oorsuizen en zijn leeftijd als reden. Doorvraag: waarom wordt een nummer dat geen grote hit was toch een klassieker?
Eens
Oneens
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
STELLING
Feesten terwijl de wereld in de problemen zit, is egoïstisch.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: het stel in het lied kan de wereld niet veranderen. Is dansen dan wegkijken, of juist een manier om overeind te blijven? Doorvraag 2: vergelijk met De bom van Doe Maar of met een protestsong die oproept tot actie. Moet een protestsong een oplossing bieden?
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
TERUG NAAR DE VRAAG
Waarom zou je gaan dansen als de wereld op ontploffen staat?
WAT BLIJFT
Dansen op de vulkaan betekent feesten terwijl je weet dat er een ramp dreigt.
Rond 1987 voelden veel jongeren zich machteloos: werkloosheid, kernwapens, Tsjernobyl en een politiek die niet luisterde.
Het nummer protesteert niet met een oproep, maar laat met een vrolijke sound en een somber verhaal voelen hoe uitzichtloos dat was.
Cet élément n'a pas d'instructions
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
Wat is voor jouw generatie de vulkaan? En hoe dans jij erop?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concrete dreiging van nu (klimaat, oorlog, woningnood, geld) en beschrijft eerlijk hoe jongeren ermee omgaan: wegkijken, feesten, actievoeren of een mix. Veelgemaakte fout: alleen de dreiging noemen en het tweede deel van de vraag vergeten, of het dansen alleen letterlijk opvatten.
LUIDER
27 · DANSEN OP DE VULKAAN · DE DIJK
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
