Tussen productie en verkoop (Groen vmbo), les 1: Uitleg

Tomaten en andere groenten sorteren op een markt

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Tussen productie en verkoop

Examenstof groen vmbo · CSPE

1 / 30
suivant
Slide 1: Slide
newEditorGroenMiddelbare schoolvmbo b, k, g

Cette leçon contient 30 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

time-iconLa durée de la leçon est: 45 min
Signaler cette leçon

Introduction

Uitleg van module Tussen productie en verkoop (CSPE groen): hygiëne en conserveren, kwaliteit bewaken, recept en etiket, producten selecteren en verkopen, voorraad en orders. Voor BB, KB en GL; KB- en GL-stof staat in de dia's en notities.

Éléments de cette leçon

Tomaten en andere groenten sorteren op een markt

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Tussen productie en verkoop

Examenstof groen vmbo · CSPE

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/GR/2 (2.1 tot en met 2.3). Image credit: SharonDawn / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Wat ga je kunnen?

Ik kan voedsel veilig verwerken en bewaren, producten selecteren en verkoopkanalen kiezen, en voorraad en orders verwerken.

Cet élément n'a pas d'instructions

Wat gebeurt er met een aardbei tussen de kas en de winkel?

Verwachte woorden: sorteren, wassen, jam, vriezen, verpakken, veiling, markt, voorraad, bestelling, pakbon, etiket. Groepeer ze in de drie deeltaken: voedsel verwerken (P/GR/2.1), producten selecteren en verkopen (2.2), voorraad en orders (2.3). Dit is de module Tussen productie en verkoop van het CSPE. BB, KB en GL doen deze les samen; KB-stof en GL-stof staan op een eigen dia of in de notes.

Potten zelfgemaakte jam op een aanrecht

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Van grondstof tot product

  • Voorbereiding: ontvangen, sorteren, wassen.

  • Bewerking: snijden, kneden, mengen, conserveren.

  • Nabewerking: verpakken, bewaren, transporteren.

Syllabus P/GR/2.1.1.1 (BB en KB: processtappen benoemen en uitvoeren). Alleen GL: de stappen ook toelichten (2.1.1.2). Voorbeeld: aardbeien ontvangen en sorteren, wassen, tot jam koken, in potten doen en bewaren. Veelgemaakte fout: conserveren bij de nabewerking zetten; conserveren is een bewerking, bewaren is nabewerking. Image credit: Franz van Duns / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Handen wassen met zeep onder stromend water

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Hygiëne in de werkruimte

  • Persoonlijke hygiëne: handen wassen, schone werkkleding.

  • Bedrijfshygiëne: schone ruimte, werkblad en gereedschap.

  • Reinigen: vuil weg. Desinfecteren: bacteriën doden of minder maken.

Syllabus P/GR/2.1.1.3 (BB, KB en GL). Eerst reinigen, dan desinfecteren: op vuil en vet werkt een desinfectiemiddel slecht. Een reinigings- en desinfectieplan uitvoeren en visueel controleren (is het schoon, zijn er geen resten of vlekken?): 2.1.1.4, alleen BB. Een plan opstellen en het resultaat beoordelen met een visuele controle of een microbiologisch onderzoek (laboratoriumtest op bacteriën): 2.1.1.5, alleen KB en GL. Veelgemaakte fout: denken dat schoon zien genoeg is, zonder te desinfecteren. Image credit: Justmee3001 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Kruisbesmetting en voedsel

  • Besmettingsbron: waar bacteriën vandaan komen, zoals rauwe grondstoffen en handen.

  • Kruisbesmetting: bacteriën gaan van rauw naar klaar eten, via handen of mes.

  • Voedselinfectie: je wordt ziek van levende bacteriën in het eten.

  • Voedselvergiftiging: je wordt ziek van gifstoffen die bacteriën maakten.

Syllabus P/GR/2.1.1.3 (BB, KB en GL): besmettingsbronnen herkennen, voedselvergiftiging en voedselinfectie en kruisbesmetting voorkomen. Voorkomen: rauw en klaar gescheiden houden, aparte snijplanken en messen, tussendoor handen wassen. Bron voor kruisbesmetting: RIVM (bacteriën komen via een product, hand of gereedschap op een ander product). Veelgemaakte fout: voedselinfectie en voedselvergiftiging door elkaar halen.

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Conserveren met warmte

  • Blancheren: kort in heet water, daarna koud. Dat stopt de rijping.

  • Pasteuriseren: kort verhitten, de meeste bacteriën gaan dood.

  • Steriliseren: sterker en langer verhitten, in een gesloten verpakking.

Syllabus P/GR/2.1.1.6 (BB, KB en GL): blancheren, pasteuriseren, steriliseren. Blancheren doe je vaak voor het vriezen: de enzymen in groente werken dan niet meer door. Pasteuriseren: bijvoorbeeld melk of sap. Steriliseren: producten in blik of pot die lang goed blijven. Veelgemaakte fout: pasteuriseren en steriliseren verwisselen; steriliseren is de zwaarste verhitting.

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Andere methoden en verpakking

  • Vriezen en drogen: bacteriën kunnen zich niet meer vermenigvuldigen.

  • Verzuren: azijn of zuur erbij. Versuikeren: veel suiker erbij, zoals in jam.

  • Kies een verpakking die past bij het product en de houdbaarheid.

  • Alleen KB en GL: leg uit waarom je die verpakking kiest.

Syllabus P/GR/2.1.1.6 (vriezen, drogen, verzuren, versuikeren: BB, KB en GL) en 2.1.1.7 (verpakking kiezen en de keuze toelichten: alleen KB en GL). Een gesloten pot houdt lucht en bacteriën buiten; een dichte verpakking voorkomt dat een droog product vocht trekt. Veelgemaakte fout: denken dat vriezen bacteriën doodt; ze groeien dan niet, maar leven vaak nog.

Je snijdt rauwe kip en daarna sla met hetzelfde mes. Wat gebeurt er?

A

Voedselvergiftiging door de kip zelf

B

Bedrijfshygiëne

C

Desinfecteren van de sla

D

Kruisbesmetting

Syllabus P/GR/2.1.1.3. Goed: kruisbesmetting, bacteriën gaan van de rauwe kip naar de sla via het mes. Verwachte fout: voedselvergiftiging kiezen; dat is het gevolg als iemand ziek wordt, niet het overbrengen zelf.

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Micro-organismen

  • Micro-organismen zijn gisten, schimmels en bacteriën.

  • Nuttig: gist in brood, melkzuurbacteriën in yoghurt.

  • Risicovormend: ze bederven eten of maken je ziek, zoals salmonella.

  • Ze groeien bij voedsel, vocht, warmte, de juiste zuurgraad en tijd.

Syllabus P/GR/2.1.2.2 (BB, op instructie) en 2.1.2.3 (KB en GL): levensvoorwaarden en groeikansen van gisten, schimmels en bacteriën beïnvloeden, nuttige en risicovormende. Beïnvloeden: koelen of vriezen remt groei, drogen onttrekt vocht, verzuren verlaagt de pH, verhitten doodt. Het Voedingscentrum noemt 4 graden als goede temperatuur voor de koelkast, de hygiënecodes voor levensmiddelen noemen 7 graden als bovengrens voor gekoelde producten. Veelgemaakte fout: denken dat alle micro-organismen schadelijk zijn.

Groeicurve van bacteriën, eigen figuur

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Groeicurve en controles

  • Alleen KB en GL: groeicurve: A wennen, B groei, C evenwicht, D afsterven.

  • Ingangscontrole: bij ontvangst, bijvoorbeeld datum en temperatuur.

  • Tussencontrole: tijdens het werk. Eindcontrole: het klare product.

Syllabus P/GR/2.1.2.4 (groeicurve interpreteren: alleen KB en GL) en 2.1.2.1 (ingangs-, tussen- en eindcontrole uitvoeren aan de hand van instructies: BB, KB en GL). Fasen: aanpassing (lag), snelle groei (exponentieel), evenwicht (stationair) en afsterving. Veelgemaakte fout: denken dat bacteriën in fase A al snel groeien; ze passen zich dan nog aan. Image credit: Examenstof groen, eigen figuur, CC0

Een refractometer meet het suikergehalte (°Brix)

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Meten, HACCP en NVWA

  • pH: zuurgraad. °Brix: suikergehalte. Meet ook de temperatuur.

  • HACCP: je zoekt gevaren in het werk, beheerst ze en schrijft het op.

  • NVWA: de overheidsdienst die controleert of voedsel veilig is.

Syllabus P/GR/2.1.2.5 (BB: pH-, temperatuurmeting en refractiebepaling in °Brix uitvoeren en beoordelen), 2.1.2.6 (KB en GL: ook verklaren en voedingsstoffen aantonen met indicatoren, bijvoorbeeld jodium voor zetmeel: blauwzwarte kleur), 2.1.2.7 (functies van de NVWA benoemen, bijvoorbeeld inspecteren, waarschuwen, een boete geven of een bedrijf sluiten) en 2.1.2.8 (HACCP-procedures uitvoeren: BB, KB en GL). Een refractometer meet het suikergehalte in °Brix. Veelgemaakte fout: °Brix en pH verwisselen. Image credit: Fernando G. (FGM) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Bij welke letter groeien de bacteriën het snelst?

A

Letter B

B

Letter A

C

Letter C

D

Letter D

Syllabus P/GR/2.1.2.4 (alleen KB en GL). B is de snelle groeifase: de lijn gaat steil omhoog. A is wennen, C evenwicht, D afsterven. Verwachte fout: Letter C kiezen omdat daar de meeste bacteriën zijn, maar dat is geen groei meer. Image credit: Examenstof groen, eigen figuur, CC0

Welke meting geeft het suikergehalte van jam?

A

pH-meting

B

Temperatuurmeting

C

Refractiebepaling in °Brix

D

Microbiologisch onderzoek

Syllabus P/GR/2.1.2.5 en 2.1.2.6. Een refractometer meet het suikergehalte. Verwachte fout: pH kiezen omdat jam zuur is.

Een balans met twee schalen om af te wegen

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Recept volgen en bewaren

  • Receptuur omrekenen: factor = nieuw aantal gedeeld door oud aantal.

  • Weeg af en maak grondstoffen schoon en klaar voor gebruik.

  • Bewaar tussen- en eindproducten afgedekt, met datum, op de juiste temperatuur.

Syllabus P/GR/2.1.3.1 (BB, KB en GL): receptuur omrekenen, grondstoffen afwegen en schoonmaken, ingrediënten afwegen, tussen- en eindproducten op de juiste wijze bewaren. Voorbeeld: recept voor 4 personen, jij maakt voor 10: factor 10 gedeeld door 4 is 2,5. Elke hoeveelheid keer 2,5. Veelgemaakte fout: de hoeveelheid met het aantal personen vermenigvuldigen in plaats van met de factor. Image credit: EgorovaSvetlana / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Organoleptische keuring

  • Organoleptisch: je keurt met je zintuigen.

  • Kijk (uiterlijk, kleur), ruik (geur), proef (smaak) en voel (structuur).

  • Schrijf op wat je merkt en vergelijk met de eisen van het product.

Syllabus P/GR/2.1.3.2 (BB, KB en GL). Proef alleen producten waarvan je zeker weet dat ze veilig zijn. Veelgemaakte fout: 'lekker' opschrijven zonder aan te geven wat je precies waarneemt.

Voorbeeld van een etiket, eigen figuur

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Maaltijd en etiket

  • Stel een maaltijd samen voor een doelgroep met de schijf van vijf.

  • Ingrediënten staan van veel naar weinig. Allergenen vallen op.

  • Verplicht: naam, ingrediëntenlijst en voedingswaarde per 100 gram.

Syllabus P/GR/2.1.4.1 en 2.1.4.2 (maaltijd samenstellen voor een doelgroep en verantwoorden met voedingsmiddelen, voedingsstoffen, energiewaarde en schijf van vijf; etiketten gebruiken: aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, voedingswaarde, inhoud, ingrediënten, additieven, allergenen, logo's en keurmerken) en 2.1.5.1 (een product voorzien van informatie: naam, ingrediënten, voedingswaardedeclaratie). Bronnen: Voedingscentrum (schijf van vijf, houdbaarheidsdata); EU-regels voor etikettering op europa.eu (ingrediënten in dalende volgorde van gewicht, allergenen opvallend). 'Ten minste houdbaar tot' is een kwaliteitsdatum, 'te gebruiken tot' staat op snel bederfelijke producten. Veelgemaakte fout: denken dat het eerste ingrediënt het minst aanwezig is. Het etiket op de foto is een eigen voorbeeld. Image credit: Examenstof groen, eigen figuur, CC0

In welke volgorde staan de ingrediënten op een etiket?

A

Van weinig naar veel gewicht

B

In alfabetische volgorde

C

Van veel naar weinig gewicht

D

In de volgorde van het recept

Syllabus P/GR/2.1.4.2 en 2.1.5.1. Volgens de EU-regels (europa.eu) staat het ingrediënt met het meeste gewicht vooraan. Verwachte fout: van weinig naar veel, of de receptvolgorde.

Tomaten en andere groenten sorteren op een markt

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Producten selecteren

  • Let op de ontwikkelingsfase: is het product rijp of nog niet?

  • Let op uiterlijk, afwijkingen (beschadiging, rot), grootte en gewicht.

  • Alleen GL: leg uit waarom je een product wel of niet kiest.

Syllabus P/GR/2.2.1.1 (handmatig producten selecteren aan de hand van kwaliteitskenmerken: BB en KB) en 2.2.2.1 (selecteren en de werkwijze toelichten: alleen GL). Volg altijd de kwaliteitsvoorschriften van het bedrijf of de afnemer. Veelgemaakte fout: een product met een kleine rotte plek toch meeleggen. Image credit: SharonDawn / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Verpakken voor transport

  • Pak op een professionele manier in, afgestemd op het product.

  • Breekbaar of gevoelig? Dan opvulling of een stevige kist.

  • Let op het verkoopkanaal: een webwinkel verstuurt anders dan een veiling.

Syllabus P/GR/2.2.3.1 (BB, KB en GL): producten op professionele wijze verpakken, afgestemd op product en verkoopkanaal. Voorbeeld: potten jam apart verpakt met opvulling voor de webwinkel, stevige kisten voor de groothandel. Veelgemaakte fout: te veel product in een doos, waardoor de onderste lagen beschadigen.

Een groentekraam op een markt met kistjes groente

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Verkoopkanalen

  • Veiling en groothandel: grote partijen voor winkels en horeca.

  • Winkelketen: vaste afname, maar hoge eisen aan de kwaliteit.

  • Boerderijwinkel, markt, webwinkel: rechtstreeks aan de klant.

Syllabus P/GR/2.2.4.1 (afzet- en verkoopkanalen benoemen: alleen BB) en 2.2.4.2 (op basis van argumenten een kanaal kiezen: KB en GL). Argumenten: hoeveelheid, houdbaarheid, prijs, afstand, contact met de klant. Veelgemaakte fout: een kleine hoeveelheid vers product naar een veiling sturen terwijl een boerderijwinkel of markt beter past. Image credit: David Wright / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Mevrouw Smit verkoopt eieren uit eigen stal aan mensen uit het dorp. Welk kanaal past?

A

Boerderijwinkel

B

Veiling

C

Groothandel

D

Winkelketen

Syllabus P/GR/2.2.4.2. Een kleine hoeveelheid rechtstreeks aan de klant: boerderijwinkel. Veiling, groothandel en winkelketen vragen grote partijen. Verwachte fout: veiling.

Een barcodescanner leest de code van een artikel

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Voorraadbeheersysteem

  • Lees af wat er op voorraad is en of het product beschikbaar is.

  • Alleen KB en GL: onder de minimumvoorraad bestel je bij, tot het maximum.

  • Alleen KB en GL: levering binnen? Bijboeken. Verkocht? Afboeken.

Syllabus P/GR/2.3.2.1 (BB: gegevens aflezen, opslagmoment, beschikbaarheid, bewaartermijn, invloed van voorraad op prijs), 2.3.2.2 (KB en GL: interpreteren, beschikbaarheid op korte en lange termijn, invloed van voorraad op prijs en van prijs op voorraad), 2.3.3.1 (KB en GL: mutaties doorvoeren, minimum- en maximumvoorraad, levertijd, productgroep, artikelgroep, artikelnummer, EAN-code, assortimentswijzigingen). Prijs en voorraad: veel voorraad of bijna over de datum kan een aanbieding rechtvaardigen; een aanbieding verkoopt de voorraad sneller. Veelgemaakte fout: een mutatie vergeten door te voeren. Let op: minimum- en maximumvoorraad en mutaties doorvoeren (2.3.3.1) zijn alleen KB en GL; BB leest het systeem af volgens instructie (2.3.2.1). Image credit: Network.nt / Wikimedia Commons, publiek domein

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Begrippen bij voorraad

  • Alleen KB en GL. Track and trace: je volgt een zending van herkomst tot klant.

  • Besteleenheid: de hoeveelheid per bestelling, zoals een doos van 12.

  • Barcode en EAN-code: een code waarmee je het artikel herkent.

  • Bestelkosten en afleveringskosten tellen mee in de prijs.

Syllabus P/GR/2.3.2.3 (begrippen voorraad en voorraadbeheer: track and trace, inkoop, bestelkosten, afleveringskosten, besteleenheid, barcode: KB en GL) en 2.3.3.1 (EAN-code, Europees Artikel Nummer). Inkoop is het kopen van producten bij de leverancier. Bestelformulier voor een leverancier invullen: 2.3.3.2 (KB en GL). Veelgemaakte fout: besteleenheid en minimumvoorraad door elkaar halen.

Pakbon van een levering, eigen figuur

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Order opnemen en klaarzetten

  • Neem de order op, bevestig hem en zet de producten klaar.

  • Controleer documenten, bestel- en pakbon, veiligheid en verpakking.

  • Alleen KB en GL: vul de pakbon (inhoud) en vrachtbrief (vervoer) in.

Syllabus P/GR/2.3.1.1 en 2.3.1.2 (BB, KB en GL): een order opnemen, digitaal verwerken, bevestigen (artikel, aantal, prijs, leverdatum) en de klant zo nodig van aanvullende informatie voorzien, bijvoorbeeld over de levertijd. 2.3.4.1 (goederen klaarzetten voor transport, adresseren en transportmiddelen: BB en KB), 2.3.4.2 (controles voor het transport: BB, KB en GL) en 2.3.4.3 (pakbonnen en vrachtbrief invullen: alleen KB en GL; in versie 2 is BB hier geschrapt). Veelgemaakte fout: de pakbon niet vergelijken met de bestelling, of de bevestiging vergeten. Image credit: Examenstof groen, eigen figuur, CC0

Welk artikel zit onder de minimumvoorraad?

A

Appelsap

B

Honing

C

Kruidenthee

D

Aardbeienjam

Syllabus P/GR/2.3.2.2 en 2.3.3.1. Jam: voorraad 18, minimum 20, dus bijbestellen. Appelsap 44 (min 30), honing 12 (min 10) en thee 35 (min 15) zitten erboven. Verwachte fout: honing kiezen omdat die na jam de laagste voorraad heeft. Minimumvoorraad is KB- en GL-stof (2.3.3.1); BB leest de tabel af. Image credit: Examenstof groen, eigen figuur, CC0

Welk deel vond je het lastigst?

1

Hygiëne en conserveren

2

Kwaliteit en meten

3

Recept en etiket

4

Verkoop en voorraad

Gebruik de uitkomst om te kiezen welk deel je nog een keer oefent met de examentraining.

Wat ga jij nog herhalen voor het examen?

Verwacht: een onderdeel plus een reden. Vraag door naar hoe de leerling dat gaat doen.

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Begrippen (1/2)

  • Kruisbesmetting: Bacteriën gaan van rauw naar klaar voedsel.

  • Pasteuriseren: Kort verhitten, de meeste bacteriën gaan dood.

  • Steriliseren: Sterk en lang verhitten in een gesloten verpakking.

  • HACCP: Een systeem om gevaren in het werk te vinden en te beheersen.

  • Organoleptisch: Keuren met je zintuigen.

Cet élément n'a pas d'instructions

TUSSEN · ETEN EN VOORRAAD

Begrippen (2/2)

  • °Brix: De maat voor het suikergehalte, gemeten met een refractometer.

  • Verkoopkanaal: De weg waarlangs je een product verkoopt, zoals markt of webwinkel.

  • Minimumvoorraad: Onder dit aantal bestel je bij.

  • Besteleenheid: De hoeveelheid die je per keer bestelt, zoals een doos.

  • Pakbon: Het document dat laat zien wat er in de zending zit.

Cet élément n'a pas d'instructions