5
De stelling van Pythagoras
Paragraaf 5.4
De stelling van Pythagoras
In een rechthoekige driehoek zijn twee zijden 3 cm en 4 cm. Hoe lang is de derde? De stelling van Pythagoras vertelt het.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
5
De stelling van Pythagoras
Paragraaf 5.4
De stelling van Pythagoras
In een rechthoekige driehoek zijn twee zijden 3 cm en 4 cm. Hoe lang is de derde? De stelling van Pythagoras vertelt het.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, hoofdstuk 5 De stelling van Pythagoras, paragraaf 5.4 De stelling van Pythagoras. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
5.4 De stelling van Pythagoras
Leerdoelen
5.4.1
Je kunt de stelling van Pythagoras opschrijven voor een rechthoekige driehoek.
5.4.2
Je kunt de schuine zijde berekenen als je de rechthoekszijden weet.
5.4.3
Je kunt het antwoord afronden op 1 decimaal.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Startvraag
Hoe lang is de schuine zijde?
Een rechthoekige driehoek heeft rechthoekszijden van 4 cm en 3 cm. Hoe lang is de schuine zijde?
5 cm
7 cm
12 cm
6 cm
Laat leerlingen gokken en eventueel meten met een liniaal. De schuine zijde is 5 cm. Wie 7 kiest, telt de rechthoekszijden op (4 + 3); 12 is 4 · 3 en 6 komt van een gok. Deze les leren ze waarom het 5 is. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Vierkanten op de zijden
Teken op elke zijde een vierkant. Op de rechthoekszijden: 3² = 9 en 4² = 16. Op de schuine zijde: 5² = 25. En 9 + 16 = 25! In elke rechthoekige driehoek zijn de twee kleine vierkanten samen zo groot als het grote vierkant.
Dit is de stelling van Pythagoras in beeld. Laat leerlingen de oppervlakten tellen: de vierkanten bestaan uit 9, 16 en 25 hokjes. Benadruk dat het alleen geldt in een driehoek met een rechte hoek. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
De stelling van Pythagoras
a² + b² = kwadraat van de schuine zijde
a² + b² = c²
grootheid
symbool
eenheid
rechthoekszijde
a
cm
rechthoekszijde
b
cm
schuine zijde
c
cm
Reken eerst a² + b² uit en neem dan de wortel: c = √(a² + b²).
Laat leerlingen de letters in de figuur terugzoeken. De c is altijd de schuine zijde, ook als de driehoek anders is genoemd (bijvoorbeeld p, q en r). Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Voorbeeldopdracht 1
De rechthoekszijden zijn 6 cm en 8 cm. Bereken de schuine zijde c.
gegeven
a = 8 cm en b = 6 cm
c is de schuine zijde
uitwerking
c² = 8² + 6²
c² = 64 + 36 = 100
c = √100 = 10
antwoord
c = 10 cm
Let op de stappen: eerst kwadrateren, dan optellen, dan de wortel. Wie 14 antwoordt, telt 8 + 6; wie 100 antwoordt, vergeet de wortel. Een rechthoekige driehoek met zijden 6, 8 en 10 is een vergroting van de 3-4-5-driehoek. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Kennis
1
De rechthoekszijden zijn 5 cm en 12 cm. Hoe lang is de schuine zijde?
17 cm
13 cm
7 cm
60 cm
c² = 25 + 144 = 169, dus c = 13 cm. Wie 17 kiest, telt 5 + 12; 60 is 5 · 12 en 7 is 12 − 5. Dit is een bekend drietal: 5, 12, 13.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Voorbeeldopdracht 2
De rechthoekszijden zijn 5 cm en 7 cm. Bereken de schuine zijde, afgerond op 1 decimaal.
gegeven
a = 5 cm en b = 7 cm
uitwerking
c² = 5² + 7²
c² = 25 + 49 = 74
c = √74 ≈ 8,6023
antwoord
c ≈ 8,6 cm
74 is geen kwadraatgetal, dus de wortel pak je met de rekenmachine: 8,602... Afronden op 1 decimaal geeft 8,6. Controle: 8,6² ≈ 73,96, dat komt dicht bij 74. Wie 12 antwoordt, telt 5 + 7. Image credit: LessonUp
Vul de berekening in voor rechthoekszijden 8 en 15.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
2
8² + 15² = 64 + 225 = 289
c = √289 = 17 cm
De afleiders zijn leerlingfouten: 23 is 8 + 15, 120 is 8 · 15 en 161 is 15² − 8² (min in plaats van plus). Dit is het drietal 8, 15, 17.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
3
Zet de stappen in de goede volgorde.
Deze vaste volgorde voorkomt de meeste fouten: formule, invullen, uitrekenen, wortel. Vraag welke stap vergeten wordt: vaak de laatste, de wortel.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
4
De rechthoekszijden zijn 4 cm en 6 cm. Hoe lang is de schuine zijde (afgerond op 1 decimaal)?
52 cm
10 cm
4,5 cm
7,2 cm
c² = 16 + 36 = 52 en c = √52 ≈ 7,2 cm. Wie 52 kiest, vergeet de wortel; 10 is 4 + 6; 4,5 komt van 6² − 4² = 20 en √20 ≈ 4,5 (aftrekken in plaats van optellen).
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
★ 5
Hoe lang is het touw? Rond af op 1 decimaal.
c² = 10² + 7² = 100 + 49 = 149 en c = √149 ≈ 12,2 m. Wie 17 antwoordt, telt 10 + 7; wie 149 antwoordt, vergeet de wortel. Doorvraag: klopt het touw als het scheef hangt? (In het echt zakt het touw door; het gaat hier om een strak touw.) Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
V E R D E R K I J K E R
Pythagoras-drietallen
Sommige rechthoekige driehoeken hebben drie hele getallen als zijden, zoals 3, 4, 5 en 5, 12, 13. Zulke drietallen heten Pythagoras-drietallen. Verdubbel je 3, 4, 5, dan krijg je 6, 8, 10: ook een drietal.
Laat leerlingen zelf het drietal 9, 12, 15 maken door 3, 4, 5 te verdrievoudigen en controleren met a² + b² = c². Alleen verdubbelen of verdrievoudigen levert steeds een nieuw drietal op. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
5.4.1 Stelling van Pythagoras opschrijven
5.4.2 Schuine zijde berekenen
5.4.3 Afronden op 1 decimaal
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp