O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 4
Tijd, snelheid en samengestelde eenheden
Kilometer per uur, liter per 100 km, megabyte per seconde. Overal waar 'per' staat, reken je met twee eenheden tegelijk.
Les 2 · Grootheden en eenheden
O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 4
Tijd, snelheid en samengestelde eenheden
Kilometer per uur, liter per 100 km, megabyte per seconde. Overal waar 'per' staat, reken je met twee eenheden tegelijk.
Les 2 · Grootheden en eenheden
Over deze les: les 2 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 4, ongeveer 40 minuten. Studenten rekenen met afstand, snelheid en tijd, plannen een rit met pauze, zetten km per uur om in meter per seconde en rekenen met verbruik en downloadsnelheid.
Koppeling: de les hoort bij het domein Grootheden en eenheden uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 4: samengestelde eenheden gebruiken en ermee rekenen, rekenen met tijd, en (woord)formules gebruiken die het verband aangeven tussen twee of meer grootheden. Ook het domein Verhoudingen komt kort aan bod: de ene samengestelde grootheid omzetten in een andere. Een rekenmachine mag. Image credit: Veronica538, CC BY-SA 3.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 2
Na deze les:
1
Je kan rekenen met afstand, snelheid en tijd.
2
Je kan km per uur omrekenen naar meter per seconde.
3
Je kan rekenen met verbruik, zoals liter per 100 km.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 2
Hoe kom jij meestal naar school of stage?
Fiets of e-bike
Bus, tram of trein
Scooter of auto
Lopen
Startvraag: vraag een paar studenten hoe ver ze reizen en hoe lang ze erover doen. Schrijf twee voorbeelden op het bord. Daarmee reken je straks hun snelheid uit.
K E R N B E G R I P
LES 2
Samengestelde eenheid
Een samengestelde eenheid bestaat uit twee eenheden met 'per' ertussen: kilometer per uur, liter per 100 kilometer, euro per kilo. Hij zegt hoeveel van het ene hoort bij één of bij 100 van het andere.
Kernbegrip: laat studenten samengestelde eenheden uit hun beroep noemen. Voorbeelden: druppels per minuut bij een infuus, stuks per uur aan een productielijn, euro per uur op een loonstrook, kWh per 100 km bij een elektrische auto. Het woord 'per' is het signaal.
F O R M U L E S
LES 2
Afstand, snelheid en tijd
afstand = snelheid x tijd
snelheid = afstand : tijd
tijd = afstand : snelheid
Reken met de tijd in uren als je snelheid in km per uur hebt. 45 minuten is 0,75 uur. 40 minuten is 40 : 60 = ongeveer 0,67 uur.
Uitleg: gebruik de voorbeelden van de startvraag. Wie 6 km fietst in 20 minuten: 20 minuten is een derde uur, dus 6 x 3 = 18 km per uur. Laat zien dat je met handige breuken van een uur vaak sneller bent dan met decimalen.
Hulp voor wie vastloopt: maak een verhoudingstabel met km bovenaan en minuten onderaan, en reken door naar 60 minuten.
V R A A G
LES 2
Een maaltijdbezorger rijdt 18 km in 40 minuten. Wat is zijn gemiddelde snelheid?
45 km/u
24 km/u
27 km/u
36 km/u
Antwoord: C. 40 minuten is 2/3 uur. 18 : 2/3 = 18 x 1,5 = 27 km per uur. Of via een tabel: 18 km in 40 min, 9 km in 20 min, 27 km in 60 min. Wie 45 kiest, rekent 18 : 40 x 100. Wie 36 kiest, denkt dat 40 minuten een half uur is.
Z O R E K E N J E H E T U I T
LES 2
Hoe laat is de chauffeur er?
Een chauffeur rijdt 342 km naar een distributiecentrum. Haar gemiddelde snelheid is 76 km per uur. Ze vertrekt om 6:45 en houdt onderweg 45 minuten pauze. Hoe laat komt ze aan?
W E R K B O N
Rijtijd: 342 : 76 = 4,5 uur
4,5 uur = 4 uur en 30 min
Met pauze:
4:30 + 0:45 = 5:15
6:45 + 5:15 = 12:00
Ze komt om 12:00 uur aan
Uitwerking: drie stappen. Eerst de rijtijd met tijd = afstand : snelheid. Dan 0,5 uur omzetten naar 30 minuten (niet 50 minuten). Dan de pauze en de vertrektijd erbij.
Achtergrond: voor vrachtwagenchauffeurs gelden Europese rijtijdenregels (verordening 561/2006). Na 4,5 uur rijden is minstens 45 minuten pauze verplicht. Deze chauffeur zit daar precies op.
V R A A G
LES 2
Een bestelauto verbruikt 5,6 liter per 100 km. Hoeveel liter is nodig voor een rit van 350 km?
19,6 liter
62,5 liter
16,8 liter
35,6 liter
Antwoord: A. 350 km is 3,5 keer 100 km. 3,5 x 5,6 = 19,6 liter. Wie 62,5 kiest, deelt 350 door 5,6: dat zou kloppen bij 1 liter op 5,6 km, maar zo staat het er niet. Wie 16,8 kiest, rekent 3 x 5,6 en vergeet de laatste 50 km.
O M R E K E N E N
LES 2
Van km per uur naar meter per seconde
1 km per uur is 1000 meter in 3600 seconden. Daarom deel je door 3,6.
36 km/u = 36 : 3,6 = 10 m/s
90 km/u = 90 : 3,6 = 25 m/s
Andersom vermenigvuldig je met 3,6. Zo zie je hoeveel meter je aflegt in één seconde, bijvoorbeeld als je even niet oplet.
Uitleg: laat studenten zelf narekenen waarom het 3,6 is: 1000 m : 3600 s = 0,277... m/s, en 3600 : 1000 = 3,6. Vraag: hoeveel m/s loop je ongeveer bij 5 km/u? (5 : 3,6 = ongeveer 1,4 m/s)
V R A A G
LES 2
Je rijdt 25 km/u op een e-bike en kijkt 3 seconden op je telefoon. Hoeveel meter rijd je dan zonder te kijken?
75 meter
7 meter
8,3 meter
21 meter
Antwoord: D. 25 : 3,6 = 6,94 meter per seconde. In 3 seconden: 3 x 6,94 = 20,8, dus ongeveer 21 meter. Wie 75 kiest, rekent 25 x 3 zonder om te rekenen. Wie 7 kiest, stopt na 1 seconde. Wie 8,3 kiest, deelt 25 door 3.
Bespreek: 21 meter is ongeveer de lengte van vier auto's achter elkaar.
O P D R A C H T
LES 2
Plan de route van de thuiszorg
1
Amira werkt in de thuiszorg. Ze rijdt 6 km, 4,5 km, 9 km en 7,5 km naar vier cliënten, gemiddeld 36 km/u.
2
Bij elke cliënt is ze 25 minuten. Ze start om 8:30. Hoe laat is ze klaar bij de laatste cliënt?
3
Hoeveel minuten zit ze in de auto en hoeveel bij cliënten? Vergelijk met je buur.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: antwoorden. Totale afstand: 6 + 4,5 + 9 + 7,5 = 27 km. Rijtijd: 27 : 36 = 0,75 uur = 45 minuten. Bij cliënten: 4 x 25 = 100 minuten. Samen 145 minuten = 2 uur en 25 minuten. 8:30 + 2:25 = 10:55. In de auto 45 minuten, bij cliënten 100 minuten.
Extra voor snelle studenten: door een wegafsluiting wordt de rit van 9 km een rit van 13,5 km. Hoe laat is ze dan klaar? (4,5 km extra is 4,5 : 36 = 0,125 uur = 7,5 minuten, dus ongeveer 11:03)
V R A A G
LES 2
Je downloadt een bestand van 1,8 GB met 20 MB per seconde. Hoe lang duurt dat? (1 GB = 1000 MB)
9 seconden
1,5 minuut
90 minuten
15 minuten
Antwoord: B. 1,8 GB = 1800 MB. 1800 : 20 = 90 seconden = 1,5 minuut. Wie 9 seconden kiest, rekent met 180 MB. Wie 90 minuten kiest, vergeet dat de snelheid per seconde is. Let op: internetsnelheid wordt vaak in megabit per seconde (Mbit/s) gegeven, en 1 byte is 8 bits. Hier staat MB per seconde.
J O U W A N T W O O R D
LES 2
Je stage is 9 km verderop. Een scooter rijdt 45 km/u, een e-bike 25 km/u. Hoeveel minuten scheelt dat? Klopt dat ook in het echt?
Open vraag: scooter 9 : 45 = 0,2 uur = 12 minuten. E-bike 9 : 25 = 0,36 uur = 21,6 minuten, ongeveer 22 minuten. Verschil: ongeveer 10 minuten. In het echt is het verschil vaak kleiner: stoplichten, drukte, parkeren en lopen naar de ingang kosten bij allebei tijd, en je rijdt niet de hele tijd op topsnelheid. Een gemiddelde snelheid ligt dus lager.
Extra voor snelle studenten: wat kost de scooterrit per week als je 5 dagen heen en terug rijdt en de scooter 1 liter per 40 km verbruikt bij € 2,10 per liter? (90 km : 40 = 2,25 liter, 2,25 x € 2,10 = € 4,73)
S T E L L I N G
LES 2
Een routeplanner weet beter hoe lang je erover doet dan jij zelf.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: er is geen goed of fout antwoord. Een routeplanner rekent met gemiddelde snelheden en actuele drukte, maar weet niet dat jij eerst nog je fiets moet pakken of dat je langzaam fietst met een zware tas. Laat studenten uitleggen welke informatie zij hebben die de routeplanner niet heeft.
T E R U G B L I K
LES 2
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Afstand, snelheid, tijd
km/u en m/s
Verbruik
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Plattegrond, schaal en route
Op een bouwtekening is een muur 7 centimeter, in het echt 3,5 meter. Volgende les reken je met schaal, bepaal je zelf de schaal van een kaart en beschrijf je een route met windrichtingen en hoeken.
Je kan met een schaal rekenen van tekening naar werkelijkheid en terug.
Je kan een route beschrijven met windrichtingen, hoeken en afstanden.
Volgende les: Oriëntatie in 2D en 3D 1, les 3 van de serie.
Image credit: LessonUp