LUIDER 26 · (Something Inside) So Strong (Labi Siffre)

• newEditor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introduction

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 26: (Something Inside) So Strong van Labi Siffre (1987). Een lied over apartheid dat een lied werd voor iedereen die wordt buitengesloten. Vraag van de les: Hoe wordt een lied over Zuid-Afrika een lied voor iedereen die wordt buitengesloten? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 3: Muren en grenzen (1984-1987).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

26

(SOMETHING INSIDE) SO STRONG

LABI SIFFRE · 1987

Een lied over apartheid dat een lied werd voor iedereen die wordt buitengesloten.

Labi Siffre schreef So Strong na tv-beelden van geweld tegen zwarte burgers in Zuid-Afrika, en koppelde het later ook aan zijn eigen ervaring als zwarte homoseksuele man in Engeland. De les noemt dat geweld zonder details. Zorg voor een veilige sfeer als het over homoseksualiteit gaat: sommige leerlingen herkennen zich in het verhaal. Deze les vult de les over Biko van Peter Gabriel aan: Biko is een rouwlied, So Strong een lied van hoop. Image credit: rahuldlucca / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

DE VRAAG VAN DEZE LES

Hoe wordt een lied over Zuid-Afrika een lied voor iedereen die wordt buitengesloten?

NA DEZE LES KUN JE

• vertellen hoe Labi Siffre op het idee voor So Strong kwam

• uitleggen waarom het lied bij zoveel verschillende groepen past

• vergelijken hoe So Strong en Biko op apartheid reageren

Vraag eerst: ken je een lied dat je zelf opzet als je je sterk wilt voelen? So Strong werkt op die manier, voor heel veel verschillende mensen. Heeft de klas de les over Biko gehad, vraag dan kort wat ze nog weten over apartheid en Steve Biko. De vraag van de les komt aan het eind terug.

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

KIJK EN LUISTER

Labi Siffre, (Something Inside) So Strong (tv, 1987)

Tegen wie praat de zanger in de coupletten, en tegen wie in het refrein? Is dit lied boos, verdrietig of hoopvol?

Siffre in het Nederlandse tv-programma Popformule van de TROS, uitgezonden op 29 mei 1987, van het officiële TopPop-kanaal. Het lied stond toen hoog in de Nederlandse hitlijsten; het haalde de derde plaats. Laat leerlingen na afloop een woord noemen voor de stemming: veel van hen zeggen hoopvol of krachtig, wat een mooi contrast is met Biko. Alleen de plaat: officiële audio (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=Tpm-b7WCUkc). Verder kijken: Siffre zingt het veel later live bij Later... with Jools Holland van de BBC (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=xenWEbokhQo).

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

DE TIJD

Zuid-Afrika in de jaren tachtig

De apartheid bestaat nog steeds. Stranden, bankjes en bussen zijn apart voor wit en zwart. Nelson Mandela zit al meer dan twintig jaar gevangen.

Vanaf 1984 is er in de zwarte woonwijken veel onrust. De regering roept de noodtoestand uit. Tv-beelden van het geweld gaan de wereld over, en steeds meer landen stoppen met handel.

Bord op het strand van Durban: alleen voor witte mensen, 1989.

Het bord op de foto hing in 1989 aan het strand van Durban: het strand was alleen voor witte mensen. In de les over Biko zag je Zuid-Afrika in de jaren zeventig; daarna werd het verzet groter. De noodtoestand gold vanaf 1985 in een deel van het land en vanaf 1986 in het hele land. In november 1985 verbood de regering tv-ploegen om in de onrustgebieden te filmen. Mandela zat van 1962 tot 1990 gevangen. Veel landen voerden sancties in, en in Nederland riepen actiegroepen op om geen Zuid-Afrikaanse producten te kopen. Noodtoestand: de regering geeft zichzelf extra macht, zoals mensen zonder proces vastzetten. Image credit: Guinnog / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

DE MAKER

Zwart en homo in Engeland

Labi Siffre (1945) groeit op in Londen, met een Nigeriaanse vader. In de jaren zeventig schrijft hij hits als It Must Be Love.

Hij is homo en verbergt dat niet. Tot 1967 was seks tussen mannen in Engeland strafbaar. Hij zei later dat hij meer last had van vooroordelen over zijn geaardheid dan van racisme.

Labi Siffre (links) met zanger Tom Robinson, 2017.

Siffres moeder had Barbadiaanse wortels. It Must Be Love (1971) werd in 1981 een grote hit voor Madness. Siffre was vanaf 1964 samen met Peter Lloyd; ze gingen in 2005 een geregistreerd partnerschap aan. In 1967 werd seks tussen mannen boven de 21 in Engeland en Wales niet langer strafbaar. In 1988 kwam Section 28, een wet die gemeenten en scholen verbood homoseksualiteit te promoten. Siffre vertelde aan The Big Issue dat hij meer moeilijkheden had door zijn homoseksualiteit dan door zijn huidskleur, en dat hij als kind van zes een bordje zag met een verhuuradvertentie die zwarte mensen uitsloot. Op de foto staat hij in 2017 met zanger Tom Robinson, bekend van het homo-protestlied Glad to Be Gay (1978). Doorvraag: waarom kon Siffre zich zo goed inleven in mensen ver weg? Image credit: Fresh On The Net / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

HET ONTSTAAN

Een lied dat niemand wilde zingen

In 1984 ziet Siffre een tv-documentaire over apartheid, met beelden van soldaten die geweld gebruiken tegen zwarte burgers. Hij schrijft er een lied over.

Hij wil het door een andere zanger laten zingen, maar niemand durft: te politiek. Zijn platenbaas haalt hem over om het zelf op te nemen. Pas in 1987 komt het uit.

1984

SIFFRE SCHRIJFT HET LIED NA EEN TV-DOCUMENTAIRE OVER APARTHEID

De documentaire liet witte soldaten zien die op straat op zwarte burgers schoten; noem geen details. Siffre vertelde dat het anderhalf jaar duurde voordat het lied werd opgenomen, omdat niemand eraan wilde beginnen: het was te politiek. Hij wilde het eerst door een zwarte artiest laten zingen. Derek Green van zijn platenlabel China Records haalde hem over. Pas in 2014, in het BBC Radio 4-programma Soul Music, vertelde Siffre dat de tekst ook ging over wat hij als homoseksueel kind, tiener en volwassene had meegemaakt. Doorvraag: waarom zou hij dat pas zo laat hebben verteld?

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

COUPLET 1

De ik praat tegen wie de macht heeft. Wat die ook doet om hem tegen te houden of het zwijgen op te leggen, hij wordt er alleen maar vastberadener van.

REFREIN

Er zit een kracht in hem die niemand kan afpakken. Hij weet zeker dat hij en de mensen naast hem het gaan redden, hoe zwaar en hoe lang het ook duurt.

COUPLET 2

Nu praat hij tegen de mensen die net als hij worden buitengesloten of vernederd. Als anderen zeggen dat je minder waard bent, hoef je dat niet te geloven.

Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: in de coupletten spreekt een ik de onderdrukker aan en daarna de lotgenoten; in het refrein wordt het een wij. De tekst blijft algemeen: hij gaat over onderdrukking en kracht, niet over één land of één groep. Siffre zei zelf dat hij tijdens het schrijven merkte dat hij tegelijk schreef over apartheid, over zichzelf als homo, over mensen met een beperking en over vrouwen. Daardoor kan iedereen die zich buitengesloten voelt zich erin herkennen. Vergelijk met Biko, dat juist een naam, een plaats en een datum noemt.

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

VRAAG

Siffre schreef het lied na beelden uit Zuid-Afrika. Waarom zingen zoveel verschillende groepen het als hun eigen lied?

A

Het noemt alle groepen die in die tijd werden onderdrukt

B

Het werd geschreven als lied voor een campagne van Amnesty

C

Het werd in veel talen vertaald en zo overal een grote hit

D

Het blijft algemeen en past bij elke vorm van onderdrukking

Het goede antwoord: de tekst blijft algemeen. Hij gaat over iemand die wordt tegengehouden en een kracht die niemand kan afpakken, niet over één land of één groep. Siffre zei zelf dat hij tegelijk schreef over apartheid, over zijn leven als homo, over mensen met een beperking en over vrouwen. Amnesty International gebruikte het lied wel in campagnes, maar pas later; het is er niet voor geschreven. Doorvraag: is het een nadeel dat het lied zo algemeen is? Wie het niet weet, hoort de aanleiding in Zuid-Afrika er niet in terug.

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

DE MUZIEK

Een lied om samen te zingen

Vorm

Coupletten waarin de ik vertelt, en een refrein dat groot en eenvoudig is: weinig woorden, lang uitgezongen. Makkelijk te onthouden, ook voor een zaal vol mensen.

Soul en gospel

Het nummer staat in de traditie van soul en gospel, net als A Change Is Gonna Come van Sam Cooke. Het is een lied van hoop en kracht, niet van rouw.

Van ik naar wij

Een ballade van één stem die groeit tot een lied voor een groep. Koren over de hele wereld zingen het, en gospelzangers namen het op.

Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Producer was Glyn Johns; het genre is R&B en gospel. De single kwam in februari 1987 uit bij China Records; het album So Strong volgde in 1988. Er bestaan veel koorbewerkingen: het lied wordt op scholen, in kerken en bij herdenkingen gezongen, juist omdat een groep het samen kan dragen. Luisteropdracht: laat studenten de opbouw van de opname volgen: waar komen er instrumenten en stemmen bij, en wat doet dat met het gevoel van één stem die een groep wordt? Vergelijk met Biko: daar een muziek die bijna stilstaat en een rouwtrommel, hier een ballade die opbouwt naar een refrein als een hymne. Doorvraag: welke muziek past beter bij protest, rouw of hoop?

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

DE NAWERKING

Een lied van steeds nieuwe mensen

1984

Siffre schrijft het lied na een docu op tv.

1987

So Strong haalt nummer 4 in de Britse hitlijst.

1988

Siffre wint er de Ivor Novello Award mee.

1990

Nelson Mandela komt vrij na 27 jaar.

1994

Zuid-Afrika houdt de eerste vrije verkiezingen.

2025

Siffre verbiedt een extreemrechtse groep het lied te gebruiken.

De Ivor Novello Award is een Britse prijs voor songschrijvers; Siffre won die voor het beste nummer, muzikaal en tekstueel. Amnesty International gebruikte het lied in campagnes. Covers: Kenny Rogers (1989), gospelzangers Fred Hammond en Yolanda Adams (1995), en Rik Waller (2002, nummer 25 in Engeland). Het was het lievelingslied van Mandela in zijn gevangenistijd; de Zuid-Afrikaanse zangeres Lira zong het in 2010 met de Soweto Spiritual Singers voor zijn 92e verjaardag. In september 2025 liet Siffre de Britse activist Tommy Robinson weten dat die het lied niet meer mocht gebruiken op zijn bijeenkomsten en online; Siffre zei dat het lied voor andere waarden staat (NME, The Guardian).

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

STELLING

Wie een protestlied schrijft, mag bepalen wie het gebruikt.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: Siffre verbood in 2025 een extreemrechtse beweging om zijn lied te gebruiken. Heeft hij daar het recht toe, of is een lied van iedereen zodra het uit is? (Juridisch mag een maker het gebruik vaak tegenhouden; tegelijk leeft een lied juist doordat anderen het overnemen.) Doorvraag 2: wat als je het niet eens bent met de groep die jouw lied zingt, maar die groep zich wel onderdrukt voelt? Houd het gesprek bij het principe, niet bij één politieke partij.

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

TERUG NAAR DE VRAAG

Hoe wordt een lied over Zuid-Afrika een lied voor iedereen die wordt buitengesloten?

WAT BLIJFT

• Siffre schreef So Strong na tv-beelden van apartheid, en stopte er ook zijn eigen ervaring als zwarte homoseksuele man in.

• De tekst blijft algemeen: hij gaat over onderdrukking en een kracht die niemand kan afpakken, niet over één land of groep.

• Daardoor zingen steeds nieuwe groepen het als hun eigen lied: waar Biko rouwt, geeft So Strong hoop.

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

Voor welke groep van nu zou So Strong een goed lied zijn? Leg uit waarom.

Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concrete groep die nu wordt buitengesloten of tegengewerkt, en verbindt die met de kern van het lied: je laten tegenhouden hoeft niet, er is een kracht die niemand afpakt. Veelgemaakte fout: alleen de groep noemen zonder uit te leggen wat het lied voor hen zou betekenen.

LUIDER

26 · (SOMETHING INSIDE) SO STRONG · LABI SIFFRE

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.