EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Examentraining
Evenredigheden: zo pak je examenvragen aan
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Examentraining
Evenredigheden: zo pak je examenvragen aan
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Wat ga je kunnen?
Ik kan examenvragen over evenredigheden herkennen en stap voor stap uitwerken.
Cet élément n'a pas d'instructions
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Zo pak je een examenvraag aan
1. Lees het verband: recht evenredig, omgekeerd evenredig of evenredig met een macht?
2. Stel op: schrijf y = c · x tot de macht n op met de juiste n.
3. Bepaal c met één gegeven punt, en n zo nodig door twee punten op elkaar te delen.
4. Los op en interpreteer: vul in, reken uit en zet er de eenheid bij.
Cet élément n'a pas d'instructions
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Vraagtype 1: verband herkennen en toepassen
Recht evenredig: y/x is constant. Omgekeerd evenredig: x · y is constant.
Gegeven een tabel? Reken het quotiënt y/x en het product x · y van de gegevens uit.
Zet de eenheid bij het antwoord.
Laat leerlingen bij elke tabel eerst y/x en x · y uitrekenen: precies één van de twee is constant bij een evenredigheid. Syllabus B3, vaardigheid 1.
Het aantal medewerkers n en de tijd t (in uren) voor een klus staan hiernaast. Welk verband past?
recht evenredig, t = 6n
omgekeerd evenredig, t = 12/n
lineair, t = 16 − 2n
omgekeerd evenredig, t = 24/n
Het product n · t is steeds 24, dus t = 24/n. Recht evenredig, t = 6n, past alleen bij n = 2 (12) en geeft bij n = 3 18 in plaats van 8. t = 12/n klopt bij geen enkel punt (12/3 = 4 en niet 8): dat is c verkeerd bepaald. t = 16 − 2n geeft bij n = 3 10 in plaats van 8.
Een bakker gebruikt 3,5 kg bloem voor 14 broden. Het bloemgebruik is recht evenredig met het aantal broden. Hoeveel kg bloem voor 60 broden?
c = 3,5/14 = 0,25 kg per brood, dus 60 · 0,25 = 15 kg. Controle met de factor: 60/14 · 3,5 = 15. Verwachte fout: de verhouding omdraaien: 14/3,5 · 60 = 240.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Vraagtype 2: exponent en constante bepalen
Twee punten van y = c · x tot de macht n? Deel de twee vergelijkingen: c valt weg.
Zo vind je n. Vul daarna één punt in voor c.
Controleer met het andere punt.
Syllabus B3, vaardigheid 3: in een machtsverband y = c · xⁿ de exponent n en de evenredigheidsconstante c bepalen. Laat de tussenstappen zien (aantonen/bereken).
Hieronder staat een machtsverband y = c · x tot de macht n. De punten (1, 4) en (2, 32) liggen op de grafiek. Wat is n?
n = 2
n = 3
n = 4
n = 8
32/4 = 8 en 2/1 = 2, dus 2ⁿ = 8 en n = 3. Dan c · 1³ = 4, dus c = 4. n = 4 is de waarde van c; n = 8 is de factor van y; n = 2 komt van gokken op een kwadraat. Image credit: Eigen figuur
Een machtsverband y = c · x tot de macht n gaat door de punten (2, 20) en (4, 80). Bereken c.
80/20 = 4 = (4/2)ⁿ = 2ⁿ geeft n = 2. Dan c · 2² = 20, dus c = 5. Controle: 5 · 4² = 80. Verwachte fouten: c = 10 (c · 2 = 20, vergeet het kwadraat) of c = 20 (y bij x = 2 zonder delen door 2²).
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Vraagtype 3: schaalvergroting
Wordt x k keer zo groot, dan wordt y k tot de macht n keer zo groot.
Oppervlakte: n = 2. Inhoud: n = 3. Bij een schaal 1 : 50 is k = 50.
Een toename van 50% betekent k = 1,5.
Syllabus B3: rekenen met en redeneren over verbanden van deze vorm en het effect van schaalvergroting. Laat leerlingen bij elke opgave k en n apart opschrijven.
Het volume V van een ballon is evenredig met de straal r tot de derde macht. De straal neemt met 50% toe. Wat gebeurt er met V?
V wordt 1,5 keer zo groot
V wordt 4,5 keer zo groot
V wordt 3,375 keer zo groot
V wordt 2,25 keer zo groot
k = 1,5 en n = 3, dus V wordt 1,5³ = 3,375 keer zo groot (een toename van 237,5%). 1,5 vergeet de macht; 4,5 is 1,5 · 3 (n als factor); 2,25 is 1,5² (de oppervlakte in plaats van de inhoud).
Een maquette op schaal 1 : 50 heeft 0,2 liter verf nodig. De hoeveelheid verf is evenredig met de oppervlakte. Hoeveel liter voor het echte gebouw?
Het gebouw is 50 keer zo groot, dus de oppervlakte 50² = 2500 keer zo groot: 2500 · 0,2 = 500 liter. Verwachte fout: 10 liter (50 · 0,2): de verhouding van de lengtes gebruiken voor een oppervlakte.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Vraagtype 4: vergelijking opstellen en oplossen
Stel het verband op: y = c · x tot de macht n (omgekeerd evenredig: n = −1).
Bepaal c uit het gegeven punt en vul de gevraagde waarde in.
Los de vergelijking exact op en controleer of de oplossing in de context past.
Syllabus B3, vaardigheid 4: in een probleemsituatie een vergelijking opstellen met het machtsverband, oplossen en de oplossingen interpreteren. Negatieve oplossingen bij een afstand of een aantal vallen af.
De tijd t (uur) om een kelder leeg te pompen is omgekeerd evenredig met het aantal pompen p. Voor welke p is t = 3?
p = 12
p = 3
p = 9
p = 33
Het product p · t is steeds 36 (3 · 12 en 6 · 6), dus t = 36/p. Dan 36/p = 3 geeft p = 12. p = 3 verwisselt p en t; p = 9 hoort bij t = 4; p = 33 is 36 − 3. Image credit: Eigen figuur
De vultijd t (min) van een zwembad is omgekeerd evenredig met d², met d de slangdiameter (cm). Bij d = 3 is t = 80. Bij welke d is t = 20?
t = c/d² met 80 = c/9, dus c = 720. Dan 720/d² = 20 geeft d² = 36 en d = 6 (een diameter is positief, −6 valt af). Verwachte fouten: d = 36 (de wortel vergeten) of d = 12 (t = c/d gebruikt: dan is c = 240 en 240/20 = 12).
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Verband herkennen en toepassen
Exponent en constante bepalen
Schaalvergroting
Vergelijking opstellen en oplossen
Cet élément n'a pas d'instructions
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · VERBANDEN · EVENREDIGHEID
Tips voor op het examen
Bereken bij een tabel altijd y/x en x · y: de constante laat zien welk verband het is.
Twee punten van y = c · x tot de macht n: deel de vergelijkingen, dan valt c weg.
Schaalvergroting met factor k. Gebruik k = 1,5 bij 50% toename.
Bij oppervlakte is n = 2 en bij inhoud n = 3: een lengte-schaal van 1 : 50 is een oppervlakte-schaal van 1 : 2500.
Cet élément n'a pas d'instructions