§3.3 Massaverhoudingen (Chemie Overal 3 havo)

3

Chemische reacties

Paragraaf 3.3

Massaverhoudingen

Staalwol wordt zwaarder als je hem verbrandt, hout lijkt lichter te worden. Waar blijft de massa?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Foto: Anubis85 KH (CC BY-SA 4.0)

1 / 15
suivant
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

Cette leçon contient 15 diapositives, avec quiz interactifs et diapositives de texte.

Signaler cette leçon

Introduction

Leerlingen leren de wet van behoud van massa en rekenen met een vaste massaverhouding, bijvoorbeeld bij de reactie van magnesium met zuurstof. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 3 Chemische reacties, paragraaf 3.3. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Éléments de cette leçon

3

Chemische reacties

Paragraaf 3.3

Massaverhoudingen

Staalwol wordt zwaarder als je hem verbrandt, hout lijkt lichter te worden. Waar blijft de massa?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Foto: Anubis85 KH (CC BY-SA 4.0)

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 3 Chemische reacties, paragraaf 3.3 Massaverhoudingen. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Anubis85 KH, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

3.3  Massaverhoudingen

Leerdoelen

3.3.1

Je kunt de wet van behoud van massa uitleggen en toepassen.

3.3.2

Je kunt uitleggen waarom de massa soms lijkt toe of af te nemen bij een reactie.

3.3.3

Je kunt rekenen met een vaste massaverhouding bij een reactie.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Rekenen met massa's en een verhouding

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Foto: tom david (CC BY 2.5)

Startvraag

Staalwol verbranden

Je weegt een pluk staalwol, laat hem helemaal verbranden en weegt de as opnieuw. Wat gebeurt er met de massa?

A

hij wordt lager

B

hij blijft precies gelijk

C

hij wordt hoger

D

hij wordt nul

Laat eerst stemmen. Veel leerlingen verwachten dat de massa afneemt, omdat vuur dingen 'opmaakt'. Bij het verbranden van ijzer verbindt het ijzer zich met zuurstof uit de lucht: ijzer + zuurstof → ijzeroxide. Het product bevat dus ook de massa van de zuurstof en is zwaarder dan de staalwol. Alleen onder toezicht van de docent laten verbranden: de staalwol wordt gloeiend heet. Image credit: tom david, Wikimedia Commons (CC BY 2.5)

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Wet van behoud van massa

Bij een chemische reactie in een gesloten ruimte is de totale massa van de beginstoffen gelijk aan de totale massa van de reactieproducten.

Dat komt doordat er geen atomen verdwijnen: ze zijn alleen anders gegroepeerd.

Is de ruimte open, dan kan een gas ontsnappen of juist uit de lucht worden opgenomen. Dan lijkt de massa te veranderen.

Verbind met de vorige paragraaf: omdat er links en rechts evenveel atomen staan, blijft de massa gelijk. Het aantal moleculen hoeft niet gelijk te blijven. In 2 H₂ + O₂ → 2 H₂O gaan 3 moleculen over in 2. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Kennis

1

Wat geldt bij een reactie in een gesloten ruimte altijd?

A

de massa blijft gelijk

B

het aantal moleculen blijft gelijk

C

de massa neemt toe

D

de massa neemt af

De totale massa blijft gelijk. Het aantal moleculen kan veranderen, want atomen worden anders gegroepeerd. Een gesloten ruimte is nodig omdat anders een gas kan ontsnappen of juist worden opgenomen.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Behoud van massa in een som

massa begin = massa eind

m begin = m eind

grootheid

symbool

eenheid

massa beginstoffen

m begin

g of kg

massa reactieproducten

m eind

g of kg

Met deze gelijkheid reken je een onbekende massa uit: tel de bekende massa's op en trek ze van elkaar af.

Eventueel schrijven leerlingen het ook als 'm(A) + m(B) = m(C)'. Het zijn allemaal dezelfde som. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Voorbeeldopdracht 1

12 g magnesium verbrandt met zuurstof tot 20 g magnesiumoxide. Hoeveel gram zuurstof heeft gereageerd?

gegeven

m(Mg) = 12 g

m(MgO) = 20 g

gevraagd

m(O₂) in g

uitwerking

m(Mg) + m(O₂) = m(MgO)

12 + m(O₂) = 20

m(O₂) = 20 - 12 = 8

antwoord

Er heeft 8 g zuurstof gereageerd.

Laat leerlingen steeds de vier stappen opschrijven: gegeven, gevraagd, uitwerking, antwoord. Controle: 12 + 8 = 20. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Vaste massaverhouding

Magnesium en zuurstof reageren altijd in dezelfde massaverhouding: Mg : O₂ : MgO = 3 : 2 : 5.

  • 3 g Mg + 2 g O₂ geeft 5 g MgO

  • 6 g Mg + 4 g O₂ geeft 10 g MgO

Dubbel zoveel magnesium vraagt dus ook dubbel zoveel zuurstof en geeft dubbel zoveel product.

Het voorbeeld 12 g + 8 g = 20 g past in deze verhouding: 3 : 2 : 5 maal 4. De verhouding is een gemeten, afgeronde waarde (24 : 16 : 40 gedeeld door 8). Dat de verhouding altijd gelijk is, is een belangrijke eigenschap van een zuivere stof. Image credit: LessonUp

Reken met de verhouding Mg : O₂ : MgO = 3 : 2 : 5.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Kennis

2

3 g Mg + 2 g O₂ → 5 g MgO

6 g Mg + 4 g O₂ → 10 g MgO

15 g Mg + 10 g O₂ → 25 g MgO

5
4
15
1
6
20

Eerste regel: 3 + 2 = 5. Tweede: 6 is 2 keer 3, dus 2 x 2 = 4. Derde: 25 is 5 keer 5, dus 5 x 3 = 15 (en 5 x 2 = 10 klopt met de zuurstof).

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Toepassing

3

Een bruistablet bruist in een open glas op een weegschaal. De massa daalt. Waarom?

A

de massa verdwijnt bij een reactie

B

het water neemt de massa op

C

de tablet lost volledig op

D

het gas dat ontstaat ontsnapt uit het glas

De massa verdwijnt niet: het gas (koolstofdioxide) ontsnapt uit het open glas en neemt zijn massa mee. In een afgesloten fles zou de weegschaal dezelfde massa blijven tonen. Wie B kiest, denkt aan oplossen, maar de massa van een opgeloste stof blijft in het glas. Image credit: US DEA, Wikimedia Commons (Public domain)

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Toepassing

★ 4

Bij het verbranden van 9 g magnesium ontstaat 15 g magnesiumoxide. Hoeveel g zuurstof is nodig?

A

3 g

B

6 g

C

9 g

D

24 g

Dit is de steropdracht. 15 - 9 = 6 g zuurstof. Dat past ook bij de verhouding 3 : 2 : 5, want 9 : 6 : 15 is 3 keer zo veel. Wie 24 kiest, telt op in plaats van af. Wie 9 kiest, neemt de massa van magnesium over.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Opdrachten Toepassing

5

Je wilt 40 g magnesiumoxide maken (Mg : MgO = 3 : 5). Hoeveel gram magnesium heb je nodig?

40 : 5 = 8 en 8 x 3 = 24 g magnesium. Controle: de zuurstof is 8 x 2 = 16 g en 24 + 16 = 40 g. Doorvragen: hoeveel zuurstof is er nodig? 16 g.

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

V E R D I E P I N G

Lavoisier woog alles na

In de 18e eeuw woog Antoine Lavoisier stoffen nauwkeurig voor en na een reactie. Zo liet hij zien dat de totale massa gelijk blijft en dat bij verbranden zuurstof wordt opgenomen.

Lavoisier wordt gezien als een van de grondleggers van de moderne scheikunde. Zijn metingen met de balans maakten de wet van behoud van massa bruikbaar. Zonder zijn nauwkeurig wegen was die ontdekking er niet gekomen. Image credit: Jacques-Louis David, Wikimedia Commons (Public domain) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 3

Paragraaf 3.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

3.3.1 Wet van behoud van massa

2

3.3.2 Massa lijkt te veranderen

3

3.3.3 Rekenen met massaverhouding

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

3.3

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp