§7.2 Chemische energie (kgt)
7
Energie
Paragraaf 7.2
Chemische energie
Een kampvuur geeft warmte en licht. Maar waar zat die energie voordat het hout ging branden?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Introduction
Éléments de cette leçon
7
Energie
Paragraaf 7.2
Chemische energie
Een kampvuur geeft warmte en licht. Maar waar zat die energie voordat het hout ging branden?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.2 Chemische energie. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 vmbo-kgt. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B vmbo-kgt, Malmberg
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
7.2 Chemische energie
Leerdoelen
7.2.1
Je kunt voorbeelden noemen van stoffen met chemische energie.
7.2.2
Je kunt de drie dingen noemen die nodig zijn voor een verbranding.
7.2.3
Je kunt op een etiket aflezen en uitrekenen hoeveel energie in voedsel zit.
Practica en vaardigheden
P R A C T I C U M
Een kaars onder een glas
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Foto: Leon Bovenkerk (CC BY-SA 2.0)
Startvraag
Warm bij het vuur
Brandend hout geeft veel warmte en licht. Waar zat die energie voordat het hout ging branden?
in de lucifer
in de lucht om het vuur
in de grond onder het vuur
in het hout zelf
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De energie zat opgeslagen in het hout: chemische energie. De lucifer zorgt alleen dat het hout heet genoeg wordt om te gaan branden. Wie B kiest, heeft een punt: zonder zuurstof uit de lucht lukt het niet. Maar de energie zelf zat in het hout. Image credit: Leon Bovenkerk, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Energie in stoffen
Sommige stoffen hebben energie opgeslagen. Dat heet chemische energie. Je merkt die energie pas als de stof verandert, bijvoorbeeld als hij verbrandt.
Stoffen met chemische energie:
brandstoffen: hout, aardgas, benzine, steenkool
voedsel: brood, pasta, kaas
een batterij of accu
Laat leerlingen opnoemen waar thuis chemische energie wordt gebruikt: de cv-ketel op gas, het fornuis, de auto, hun eigen lichaam. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Opdrachten Kennis
1
Welke stof is een brandstof?
aardgas
water
zand
Aardgas kan branden en heeft dus chemische energie die vrijkomt bij verbranden. Water en zand branden niet.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Wat is nodig voor vuur?
Een verbranding lukt alleen als er drie dingen tegelijk zijn.
Brandstof
Een stof die kan branden, zoals hout, papier of gas.
Zuurstof
Zuurstof zit in de lucht. Zonder zuurstof gaat het vuur uit.
Ontbrandingstemperatuur
De brandstof moet heet genoeg zijn om te gaan branden. Een lucifer zorgt daarvoor.
Haal je één van de drie weg, dan stopt het vuur. Zo werkt blussen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Practicum
Een kaars onder een glas
Doel: Je onderzoekt wat er met een vlam gebeurt als er geen nieuwe lucht bij kan.
Je hebt nodig
waxinelichtje
lucifers
glazen pot
tegel
Zo doe je het
Zet het waxinelichtje op de tegel en steek het aan.
Voorspel: wat gebeurt er als je de pot erover zet?
Zet de pot voorzichtig over het lichtje.
Kijk wat er met de vlam gebeurt en schrijf het op.
Welke van de drie dingen voor verbranding ontbreekt nu?
Haren vast, niets brandbaars in de buurt. Na korte tijd gaat de vlam uit: de zuurstof in de pot raakt op en er komt geen nieuwe lucht bij. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Opdrachten Toepassing
2
In een pan vliegt olie in brand. Je doet snel het deksel erop. Waarom gaat het vuur dan uit?
De brandstof is meteen op.
Er komt geen zuurstof meer bij.
Het deksel koelt het vuur af.
Het deksel sluit de lucht af, dus er komt geen zuurstof meer bij. Belangrijk om te noemen: gooi nooit water op brandende olie. Het water verdampt explosief en spat de brandende olie in het rond.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Energie in je eten
Ook jij gebruikt chemische energie. Die haal je uit je eten. Je lichaam zet die energie om in bewegingsenergie en warmte. Daarom blijf je warm, ook als je stilzit.
Op het etiket van een verpakking staat hoeveel energie in het voedsel zit. Dat staat in kilojoule (kJ) per 100 gram. Vaak staat er ook kcal. Dat is een andere eenheid voor energie.
Neem een paar lege verpakkingen mee en laat leerlingen de regel 'energie' op het etiket zoeken. Image credit: LessonUp
Op een etiket staat: 1500 kJ per 100 gram. Hoeveel energie zit erin?
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Opdrachten Toepassing
3
In 200 gram zit 3000 kJ.
In 50 gram zit 750 kJ.
In 10 gram zit 150 kJ.
200 gram is 2 x 100 gram, dus 2 x 1500 = 3000 kJ. 50 gram is de helft: 750 kJ. 10 gram is een tiende: 150 kJ.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Opdrachten Toepassing
★ 4
Een speelgoedauto rijdt op een batterij. Schrijf de energieomzettingen op: van de batterij tot het rijdende autootje.
Steropdracht. Chemische energie (batterij) wordt elektrische energie, en het motortje zet die om in bewegingsenergie. Er komt ook wat warmte vrij: die is niet nuttig.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
V E R D E R K I J K E R
Aardgas in de keuken
Op een gasfornuis verbrandt aardgas. Aardgas is een fossiele brandstof. Het is miljoenen jaren geleden ontstaan uit resten van planten en dieren. Het groeit niet bij, dus het raakt een keer op. Bij het verbranden komt koolstofdioxide vrij. Dat gas versterkt het broeikaseffect.
Vraag door: welke andere fossiele brandstoffen ken je? Aardolie (benzine en diesel worden daarvan gemaakt) en steenkool. Image credit: George Shuklin, Wikimedia Commons (publiek domein) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
7.2.1 Stoffen met chemische energie
7.2.2 Wat nodig is voor verbranding
7.2.3 Energie in voedsel
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp
