Topografie Europa 2: hoofdsteden van Europa
N
T O P O G R A F I E E U R O P A
Hoofdsteden van Europa
van Oslo tot Madrid
LES 2
Lesduur is: 50 minIntroductie
Onderdelen in deze les
N
T O P O G R A F I E E U R O P A
Hoofdsteden van Europa
van Oslo tot Madrid
LES 2
Over deze les: dit is de tweede les van de reeks Topografie Europa. De leerlingen kennen uit les 1 vijftien landen: Nederland, België, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Denemarken, Noorwegen, Zweden, Polen, Zwitserland, Italië, Spanje en Portugal. Vandaag leren ze de hoofdsteden van die landen. Daarna volgen de regio-uitdagingen, te beginnen met Noord-Europa.
Kerndoel: de les sluit aan bij SLO-kerndoel 50: de leerlingen leren omgaan met kaart en atlas en kennen de topografie van Nederland, Europa en de wereld.
Tip: leg een atlas of een wandkaart klaar. Leerlingen die vastlopen, kunnen daarop meekijken. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
drie doelen
Wat leer je vandaag?
Je kan de hoofdsteden van vijftien landen van Europa noemen.
1
Je kan die hoofdsteden aanwijzen op de kaart.
2
Je kan met een windrichting zeggen in welk deel van het land een hoofdstad ligt.
3
Leerdoelen: lees de drie doelen samen voor. Doel 1 wordt geoefend met de hoofdstedenrace en getoetst met de exit-check (open vraag en koppelen), doel 2 met de drie sleepvragen en de kijkplaat aan het eind, doel 3 met de invuloefening en de exit-vraag over Londen. Het gaat om de hoofdsteden van de vijftien landen uit les 1.
Na de les: vraag welk doel het best gelukt is. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
kijkplaat
Hoeveel hoofdsteden ken jij al?
In welk land ligt de stip? Hoe heet de stad?
Schrijf op hoeveel je er al kent.
hoofdstad
Kijkplaat, kennismaken: elke stip is de hoofdstad van een van de vijftien landen uit les 1. Laat de leerlingen eerst het land noemen waarin de stip ligt. Weten ze ook de hoofdstad?
Voorspelling: laat elke leerling op een blaadje een getal schrijven: van hoeveel stippen weet ik nu al de naam? Bewaar het blaadje. Aan het eind van de les komt deze kaart terug en tellen ze opnieuw.
Raden: laat een leerling een stip kiezen en eerst hardop zeggen welke stad het is. Klik daarna op de stip: dan verschijnt de naam. Vraag erbij in welke hoofdstad iemand weleens is geweest.
Let op: Den Haag heeft geen stip. Op de volgende slide lees je waarom. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
de hoofdstad
Wat is een hoofdstad?
De hoofdstad is de belangrijkste stad van een land. Vaak werkt daar de regering.
Nederland is bijzonder. Amsterdam is de hoofdstad. Maar de regering en de koning werken in Den Haag.
Amsterdam
Den Haag
Noordzee
Uitleg: vraag eerst wat de klas denkt. Wat maakt een stad tot hoofdstad? Is het de grootste stad, of de stad waar de regering zit? Vaak is het allebei, maar niet altijd.
Nederland is bijzonder: in de Grondwet staat dat Amsterdam de hoofdstad is. De regering, de Tweede Kamer en de koning werken in Den Haag. Wijs beide steden aan op de kaart. Amsterdam ligt in het westen van Nederland, Den Haag ligt aan zee.
Hulp: een ezelsbruggetje voor wie het door elkaar haalt: de koning werkt in Den Haag, maar wordt in Amsterdam ingehuldigd. Zo kreeg Nederland in 2013 in de Nieuwe Kerk in Amsterdam een nieuwe koning. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
dichtbij
Hoofdsteden rond Nederland
Schrijf eerst op: welke zes steden zijn het? Klik dan op het cijfer en op de groene ster.
Uitleg: zes hoofdsteden rond Nederland. Laat iedereen eerst op een blaadje opschrijven welke zes steden het zijn. Bespreek daarna per cijfer: in welk land ligt de stip, en welke stad is het? Klik dan op het cijfer: de naam van de stad verschijnt, met links een foto van iets bekends uit die stad en naast de stip een kleine groene ster.
Foto: het bekende gebouw helpt om de stad te onthouden. Vraag wie het herkent of er weleens is geweest. Klik de cijfers op volgorde, dan ligt de foto van de laatste stad bovenop.
Groene ster: klik op de ster voor meer informatie: van welk land het de hoofdstad is en in welk deel van het land de stad ligt. Laat leerlingen eerst zelf de windrichting bedenken voordat je de ster opent.
Volgorde: 1 Brussel, 2 Luxemburg, 3 Parijs, 4 Londen, 5 Berlijn, 6 Amsterdam.
Hulp: de hoofdstad van Luxemburg heet ook Luxemburg. Dat maakt hem makkelijk te onthouden. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0 Image credit: Horst J. Meuter, CC BY-SA 4.0 Image credit: Tunegravity, CC0 Image credit: Getfunky Paris, CC BY 2.0 Image credit: Colin, CC BY-SA 4.0 Image credit: Thomas Wolf, CC BY-SA 3.0 Image credit: Jorge Láscar, CC BY 2.0
Sleep elke hoofdstad naar zijn stip
Amsterdam
Berlijn
Brussel
Luxemburg
Parijs
Sleepvraag dichtbij: de vijf hoofdsteden rond Nederland uit het eerste rondje. Kijk goed naar de stip, niet naar het vak: het lijntje wijst naar de stad.
Hulp: zoek eerst Nederland. Amsterdam ligt in het westen ervan. Welke stip ligt in België, en welke in het kleine Luxemburg?
Extra uitdaging: noem bij elke stad het land en de windrichting vanaf Amsterdam. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
verder weg
Een rondje langs de hoofdsteden
Welke stad is het? Klik op het cijfer en de ster. Na stad 5 overhoor je elkaar.
Amsterdam
Uitleg: nu negen hoofdsteden verder weg. Laat bij elk cijfer eerst een leerling het land noemen en raden welke stad het is. Klik daarna op het cijfer: de naam van de stad verschijnt, met links een foto van iets bekends uit die stad en naast de stip een kleine groene ster.
Foto: vraag wie het gebouw herkent. Een plaatje bij een stad helpt om de naam te onthouden. Klik de cijfers op volgorde, dan ligt de foto van de laatste stad bovenop.
Groene ster: klik op de ster voor meer informatie: in welk deel van het land de stad ligt en wat er bijzonder aan is.
Volgorde: 1 Dublin, 2 Oslo, 3 Stockholm, 4 Kopenhagen, 5 Warschau, 6 Bern, 7 Rome, 8 Madrid, 9 Lissabon.
Tussendoor overhoren: stop na stad 5. In tweetallen noemt de een een land, de ander zegt de hoofdstad en wijst hem aan op de kaart of in een atlas. Na een minuut wisselen. Doe daarna stad 6 tot en met 9. Die komen terug in de sleepvragen.
Ezelsbruggetje: heb je tijd over, laat dan tweetallen na stad 9 voor één lastige stad (Bern, Warschau of Dublin) zelf een ezelsbruggetje bedenken. Laat er een paar delen.
Hulp: laat leerlingen die vastlopen eerst Amsterdam zoeken (de zwarte stip) en van daaruit redeneren: ligt de stad boven, onder, links of rechts? Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0 Image credit: Zairon, CC BY 4.0 Image credit: kallerna, CC BY-SA 4.0 Image credit: Richard Maack, CC BY 4.0 Image credit: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0 Image credit: Igor123121, CC BY 4.0 Image credit: Dmitry A. Mottl, CC BY-SA 4.0 Image credit: Acediscovery, CC BY 4.0 Image credit: kallerna, CC BY-SA 4.0 Image credit: Berthold Werner, CC BY-SA 4.0
Sleep elke hoofdstad naar zijn stip
Dublin
Kopenhagen
Londen
Oslo
Stockholm
Warschau
Sleepvraag noorden en oosten: zes hoofdsteden uit de rondjes door Europa. Londen kwam al in het eerste rondje voorbij.
Hulp: zoek eerst de landen. Dublin ligt op het eiland Ierland. Oslo en Stockholm liggen op het grote schiereiland in het noorden.
Extra uitdaging: welke van deze hoofdsteden ligt het verst naar het oosten? Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
Sleep elke hoofdstad naar zijn stip
Bern
Lissabon
Madrid
Rome
Sleepvraag zuiden: vier hoofdsteden in het zuiden van Europa. Madrid en Lissabon liggen op hetzelfde schiereiland.
Hulp: Lissabon ligt aan de oceaan, Madrid in het midden van Spanje. Bern ligt in de bergen, ten noorden van Italië.
Extra uitdaging: in welke van deze hoofdsteden ligt een heel klein land? Rome: midden in de stad ligt Vaticaanstad. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
In welk deel van het land ligt de hoofdstad?
Parijs ligt in het noorden van Frankrijk. Dublin ligt in het oosten van Ierland. Oslo ligt in het zuidoosten van Noorwegen. Amsterdam ligt in het westen van Nederland.
Antwoord: noorden, oosten, zuidoosten, westen. Noordoosten en zuidwesten blijven over.
Hulp: laat leerlingen de groene sterren van de rondjes terughalen, of zoek de stad op in een atlas. Ligt de stad boven in het land, dan ligt hij in het noorden.
Extra uitdaging: bedenk zelf een zin over Berlijn of Londen. Berlijn ligt in het oosten van Duitsland, Londen in het zuidoosten van het Verenigd Koninkrijk.
H O O F D S T E D E N R A C E
Wie is het snelst?
Twee teams, elk in een rij. Het rad kiest een land.
Wie het eerst de hoofdstad noemt, sluit achteraan aan. Welk team is als eerste rond?
3
minute
00
second
Hoofdstedenrace: verdeel de klas in twee teams. Elk team staat in een rij, achter elkaar. De twee voorsten spelen tegen elkaar. Draai aan het rad: dat kiest een land. Wie als eerste de goede hoofdstad noemt, mag achteraan in de eigen rij gaan staan. De ander blijft voorin staan en speelt de volgende ronde. Welk team is als eerste helemaal rond, dus staat de eerste speler weer vooraan? Dat team wint. Start de klok: is na 3 minuten nog geen team rond, dan wint het team dat het verst is.
Tip: een land mag vaker op het rad komen. Dat is extra oefening. Zeggen beide spelers tegelijk het goede antwoord, draai dan opnieuw.
Hulp: wie vastloopt, mag één keer per race een teamgenoot om hulp vragen.
Extra uitdaging: draai het om. Noem een hoofdstad en laat de teams het land en de windrichting vanaf Nederland zeggen.
kijkplaat
Hoeveel hoofdsteden ken jij nu?
Tel de stippen waarvan je de stad weet.
Is dit meer dan je getal van het begin?
hoofdstad
Terug naar de kijkplaat: dezelfde kaart als aan het begin van de les. Laat elke leerling in stilte tellen van hoeveel stippen hij of zij nu de stad weet. Neem er twee minuten voor. Klik op een stip als de klas twijfelt.
Vergelijk met de voorspelling: pak het blaadje van het begin. Hoeveel hoofdsteden dacht je te kennen, en hoeveel lukten er nu? Zo zien ze hun eigen vooruitgang.
Extra uitdaging: wie weet waar Den Haag ligt? En wie kent een hoofdstad van een land dat nog niet in de les is behandeld? Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
Exit-check: wat is de hoofdstad van Zweden?
Exit-check 1 van 3: elke leerling typt zelf de naam. Zo zie je of doel 1 gelukt is: de hoofdstad noemen, niet alleen herkennen. Kleine spelfouten mag je goed rekenen.
Antwoord: Stockholm.
In welk deel van het Verenigd Koninkrijk ligt Londen?
In het noordwesten
In het midden
In het noordoosten
In het zuidoosten
Exit-check 2 van 3: dit gaat over doel 3. Londen ligt in het zuidoosten van het Verenigd Koninkrijk, aan de rivier de Theems. Dat stond bij de groene ster in het eerste rondje.
Hulp: wie twijfelt, denkt aan de kaart. Londen ligt onderaan rechts op het grote eiland, dicht bij Nederland en Frankrijk.
Koppel elk land aan zijn hoofdstad
Noorwegen
Nederland
Polen
Zwitserland
Portugal
Amsterdam
Bern
Den Haag
Lissabon
Oslo
Warschau
Exit-check 3 van 3: elke leerling sleept zelf. Zo zie je per leerling of doel 1 gelukt is: de hoofdstad bij het land noemen. Er zit één sleepwoord bij dat nergens hoort: Den Haag.
Nabespreken: welke hoofdstad ging het vaakst mis? Neem die stad in de volgende les mee.
Welk doel is jou het best gelukt?
De hoofdsteden noemen
De hoofdsteden aanwijzen op de kaart
Met een windrichting zeggen waar de hoofdstad ligt
Terugblik op de doelen: elke leerling kiest het doel dat het best gelukt is. Vraag daarna een paar leerlingen welk doel nog lastig is, en waarom. Leg het naast de uitslag van de exit-check.
V O L G E N D E L E S
Scandinavië en de Baltische staten
van IJsland tot Litouwen
Welke landen liggen rond de Oostzee en in het hoge noorden? Je leert onder andere Finland, IJsland en Estland aanwijzen en gaat de uitdaging aan op een lege kaart.
Volgende les: in Uitdaging Noord-Europa zoomen de leerlingen in op het noorden van Europa. Ze leren de landen rond de Oostzee, met IJsland, Finland, Estland, Letland en Litouwen erbij.
Afsluiting: wil je verder oefenen? Via de link vind je meer lessen over topografie.