Module 3 - keuze onderwerp 'Crypto'

• Burgerschap
• MBO
• Studiejaar 1-4

Instructies

• Start de les door op de button Start les te klikken
• De link Printen biedt mogelijkheid om de slides en notities van de les te printen

Crypto

Hype?

Crypto

Vorm: Woordwolk, poll, filmpje, opdracht, open vraag en quizvragen.

Duur: 20-25 minuten

Leerdoelen:

• De studenten kunnen in het kort omschrijven wat crypto is en hoe het werkt.
• De studenten kunnen minstens 2 risico’s van crypto benoemen.
• De studenten kunnen verdachte advertenties en coins herkennen.
• De studenten kunnen benoemen dat crypto geen “snel rijk worden” garantie is.

Wat is het eerste waar jij aan
denkt bij crypto?

Wat is het eerste waar jij aan denkt bij crypto?

Stel de vraag en laat studenten hun antwoord kort toelichten als het niet meteen duidelijk is. 

Dit haalt voorkennis en associaties (positief of negatief) naar boven zonder die nog te corrigeren.

Overgang: "En heeft iemand van jullie het ook echt weleens zelf gekocht?"

Heb jij zelf ooit crypto gekocht?

JA

Nee

Ik twijfel/weet niet

Heb jij zelf ooit crypto gekocht?

Kort bespreken: "Wie van jullie kent iemand met crypto?" Hier is geen goed of fout antwoord. Dit is alleenom te peilen hoeveel voorkennis en ervaring er in de klas is.

Overgang: "Voordat we verder gaan: hoe werkt crypto nou eigenlijk precies?"

Wat moet je weten over crypto?

💰 Crypto is digitaal geld.

📈 De waarde kan snel stijgen.

📉 Maar ook snel dalen.

⚠️ Je kunt geld verdienen, maar ook verliezen.

Vraag:

"Wat lijkt je hier het spannendste aan?"

Wat moet je weten over crypto?

Een crypto is een digitale munt. Je bewaart het in een digitale portemonnee. De meest bekende crypto is de bitcoin maar inmiddels zijn er duizenden anderen. 

Doel van deze slide is niet om blockchain uit te leggen maar om het financiële risico centraal te zetten.

Vraag door:

• Wie kent iemand die winst heeft gemaakt?
• Wie kent iemand die geld kwijt is geraakt?

Vertel dat veel mensen alleen succesverhalen delen op social media en minder vaak hun verliezen.

Overgang: "Voordat je geld in crypto stopt moet je eerst begrijpen hoe snel de waarde kan veranderen."

Filmpje: Wat is Bitcoin?

Het filmpje stopt automatisch bij 3:04.

Overgang: "Twee korte vragen over wat je net zag."

Vragen

• Wat vond jij opvallend in dit filmpje?
• Hoe zou jij “blockchain” uitleggen aan een vriend(in)?

Vragen?

Stel aan de studenten de bovenstaande vragen. De tweede vraag is een goede check: kunnen studenten het in eigen, simpele woorden navertellen.

Overgang: "Nu jullie weten hoe het werkt: is het ook een goed idee om erin te investeren?"

Ilse wil crypto kopen. Ze ziet op TikTok: "Mijn € 100 werd € 1000".
Ilse heeft € 250 spaargeld en een scooter die binnenkort
naar de garage moet voor onderhoud.
Wat adviseer jij?

Meteen investeren

€ 25 proberen

Eerst sparen

Iets anders

Ilse wil crypto kopen.

Laat eerst stemmen.

Vraag vervolgens:

• Waarom koos je hiervoor?
• Wat kan er misgaan?
• Heeft Ilse genoeg spaargeld?

Introduceer hier het begrip buffer.

Belangrijk leermoment:

Niet kijken naar mogelijke winst, maar naar risico.

Overgang: "Hoe schatten de studenten de risico's in van crypto"

Wat is volgens jou riskanter?
€ 150 op rood zetten in een casino of
€ 150 investeren in crypto?

Casino

Crypto

Evenveel risico

Wat is volgens jou riskanter? € 150 op rood zetten in een casino of € 150 investeren in crypto?

Laat eerst stemmen.

Hier ontstaan vaak interessante gesprekken.

Belangrijk:

Niet zeggen dat crypto gokken is.

Wel bespreken:

• beide hebben onzekerheid;
  
• bij beide kun je geld verliezen;
  
• bij beide kunnen emoties een grote rol spelen.
  

Overgang: "We gaan nu kijken wat nu echt de voor-en nadelen zijn"

Opdracht

Zoek in duo's één voordeel en één nadeel op van beleggen in crypto.

Schrijf kort op:

• Het voordeel
• Het nadeel
• Vind jij het nadeel groter dan het voordeel? Waarom?

Opdracht

1. Laat de studenten in tweetallen 1 voor- en nadeel opzoeken van beleggen in crypto.
2. Bespreek de uitkomsten. 

Overgang: "Op de volgende slide staan alle voor- en nadelen op een rij."

Voordelen

• Betalen met crypto gaat heel snel 
  
• Geen bank nodig
• Anoniem   
• Lagere kosten      
• Overal ter wereld verhandelbaar 
• Snellere internationale transacties 
  

                      

Nadelen

• Je kunt niet in winkels betalen
  
• De waarde schommelt sterk 
• Kost heel veel energie
  
• Fraude (nepmunten)
• Valt niet onder depositogarantiestelsel
• Geen toezicht van overheid

Voor -en nadelen Crypto

• Voor -en nadelen Crypto
  

Hier zien de studenten de voor-en nadelen op een rij.

Voordelen

• Betalen gaat heel snel maar je kunt in steeds minder online winkels ermee kopen.
• Anoniem is een voordeel voor diegene die de crypto munt gebruikt. Het kent ook een nadeel. Criminelen kunnen het gebruiken om geld wit te wassen of belasting te ontduiken.
  
• Het is veilig omdat je niet, zoals bij een bank, je persoonlijke gegevens hoeft af te geven. Hierdoor kunnen dit soort gegevens ook niet misbruikt worden. 
  

Nadelen

• Je kunt er niet mee in winkels betalen en ook steeds minder online.
• De waarde kan per dag enorm schommelen. In het algemeen veel meer dan bij aandelen.
• Het opslaan in de blockchain is enorm energie-intensief. Veel crypto’s zijn dus slecht voor het milieu.
  
• Er zijn veel digitale bankrovers. Hackers proberen je online portemonnee leeg te roven. Soms verdwijnt een platform die Bitcoins aanbiedt en dan ben je ineens je crypto’s kwijt. Je hebt ook Pump-and-dump groepen (via Telegram). Nepmunten (bijv. Squid Game coin → veel jongeren zijn hun geld kwijtgeraakt). Oplichting via nep-wallet apps.
• Voor spaargeld bij de bank is er het depositogarantiestelsel. Dit regelt dat als een bank failliet gaat, je van je spaargeld toch tot € 100.000 per rekening terugkrijgt. Dit heb je voor crypto niet. 
• Het toezicht op crypto’s is nog niet goed geregeld. Wel willen steeds meer mensen dat er regels komen voor crypto’s. Inmiddels overlegt Nederland met de Europese landen over een voorstel om consumenten in Europa beter te beschermen. 

Overgang: "Laten we een concreet voorbeeld bekijken van hoe extreem die waardeschommeling kan zijn."

Wat was de eerste aankoop ooit
met 10.000 stuks Bitcoin?

1. Ferrari
2. Twee pizza’s
3. Huis
4. Dure schoenen

Wat was de eerste aankoop ooit met 10.000 stuks Bitcoin?

Het juiste antwoord is B.

Vertel dat diezelfde 10.000 bitcoins nu (begin augustus 2026) ergens rond de € 550-580 miljoen waard zijn bij een koers van ongeveer € 55.000-58.000 per bitcoin. Check dit bedrag vlak vóór de les, want de koers kan in een paar dagen tientallen procenten schommelen.

Maak duidelijk: dit is een kracht (enorme waardestijging mogelijk) maar evengoed een risico. De waarde kan net zo hard weer naar beneden gaan.

Vraag: Zou jij een investering 10 jaar laten staan zonder eraan te komen?"

Overgang: "Wat laat dit voorbeeld nou eigenlijk zien over crypto?"

Wat laat dit voorbeeld
volgens jou zien over crypto?

Wat laat dit voorbeeld volgens jou zien over crypto?

Stel de open vraag wat het voorbeeld op de voorgaande slide laat zien.

Mogelijke antwoorden: de waarde kan enorm veranderen, je weet nooit hoe het loopt, het heeft trekken van gokken. 

Leg de link naar de eerdere les over gokken, als die al is behandeld.

Overgang: "Voordat je zelf een coin gaat opzoeken op internet: waar herken je een nep advertentie aan?"

Advertentie: nep of echt?

Waaraan kun je zien of deze advertentie nep of echt is?

• Beroemdheid als lokmiddel 
  
• Te mooi om waar te zijn 
  
• Verdachte link
  
• Dringende toon
  

Advertentie: nep of echt?

Onder de vraag is een vak met de antwoorden. Deze verschijnen een voor een op het moment dat je verder klikt.

• Beroemdheid als lokmiddel – Elon Musk (of soms een andere bekende) zou nooit via een advertentie geld weggeven.
• Te mooi om waar te zijn – belofte van gratis coins of hoge winsten zonder risico.
• Verdachte link – vaak een rare domeinnaam of site die niet echt van Tesla/SpaceX is.
• Dringende toon – “beperkte tijd, handel nu!” om lezers snel te laten klikken.

Overgang: "Met deze signalen in je hoofd: ga zelf een coin opzoeken die je nog niet kent."

Opdracht

Zoek in duo's een coin op die jij nog niet kent.

  

Beantwoord samen de vragen:

• Naam & afkorting: Hoe heet de coin en wat is de afkorting?
  
• Waar is de coin voor bedoeld?
• Hoeveel is 1 coin nu ongeveer waard in euro’s?
  
• Is de waarde de laatste maand vooral omhoog of omlaag gegaan of heel erg heen en weer?
• Zou jij hier zelf € 25 in stoppen? Waarom wel of niet?

Opdracht

1. Laat ze de opdracht opzoeken in duo's.
2. Stel de vragen aan enkele duo's.

Geef aan dat er nog veel andere coins zijn naast Bitcoin en dat er regelmatig nieuwe coins worden uitgegeven (bijvoorbeeld Donald Trump zelf). 

Veel van deze munten hebben géén stabiele waarde en zijn nog risicovoller.

Hiermee laat je zien dat de markt veel breder en riskanter is dan alleen Bitcoin.

Overgang: "Met alles wat je nu weet: hoe kijk je aan tegen deze stelling?"

Crypto is de toekomst van geld,
iedereen zou erin moeten investeren.

Eens

Oneens

Weet niet

Crypto is de toekomst van geld,

iedereen zou erin moeten investeren.

1. Vraag de studenten om op deze stelling te reageren.
2. Vraag waarom ze het antwoord hebben gegeven.

Doorvragen:

• Wanneer zou het misschien wel slim zijn om een beetje crypto te kopen?
• Wanneer juist absoluut niet?

Vertel dat 27% van de jongvolwassenen (18-30 jaar) cryptovaluta heeft. Hiervan geeft echter de helft  een verkeerd antwoord op een basis kennisvraag over beleggen, en belegt ongeveer 1 op de 10 zonder spaargeld. 

Nibud noemt crypto's waarde 'grotendeels gebaseerd op speculatie', vergelijkbaar met kunst, sneakers of wijn: er zit geen onderliggende waarde achter zoals rente bij sparen of dividend bij aandelen.

Overgang: "Laten we afsluiten met een aantal praktische tips."

Tips

• Investeer alleen geld dat je kunt missen.
  
• Crypto is geen snel-rijk-worden-plan, het lijkt op gokken.
  
• Trap niet in advertenties met beroemdheden en mooie praatjes.
  
• Raak je je wachtwoord kwijt? Dan ben je je geld kwijt.
  
• Stel vragen aan een volwassene / docent als je twijfelt.
  

Tips

Bespreek de punten.

Geef bij punt 1 aan dat het NIBUD minimaal een buffer van 3 maanden vaste kosten aanhoudt voordat je kan beleggen.

Overgang: "Sluit voor jezelf af met deze laatste vraag."

Noem 1 ding dat je belangrijk
vindt om te onthouden over
crypto na deze les

Noem 1 ding dat je belangrijk vindt om te onthouden over crypto na deze les

Stel de vraag. Eventueel kun je nog op een aantal antwoorden ingaan.

Vraag bijvoorbeeld: Wat zou je doen als je nu € 100 zou krijgen: Crypto, sparen, schuld aflossen of iets anders.

Overgang: "Dan gaan we nu verder naar het volgende keuzeonderwerp, of ronden we de lessenserie af."

Criminaliteit & fraude

Geld (uit)lenen:
Wat kost het?

Geld terug, zo werkt het!

Bijna 18: 

Wat nu?

Zelfstandig ondernemen

Keuzeonderwerpen

Door naar 'Gouden tips en afsluiting'

Beleggen

Keuzeonderwerpen

1. Klik op het keuzeonderwerp dat tijdens de vorige les veel stemmen kreeg.
2. Hebben jullie inmiddels 2 of 3 onderwerpen gehad en heb je nog ongeveer 10 minuten de tijd tot het einde van de les? Klik dan op 'Door naar Gouden tips en afsluiting'.