Cellen en weefsels
Cellen en weefsels
Cel
Kleinste eenheid, bouwsteen van het lichaam
Weefsel
Groep cellen die naar bouw en functie bij elkaar horen
Orgaan
Verschillende samenwerkende weefsels met bepaalde functie
Orgaanstelsel
Groep samenwerkende organen
Organisme
Hele menselijke lichaam
Opbouw menselijk lichaam
Orgaanstelsels
Regelsystemen:
Zenuwstelsel en hormoonstelsel
Homeostase
Zoeken naar evenwicht (o.a. in de longen en de nieren)
Vochtbalans
60% water, 70% intracellulair, 30% rond de cellen
Nuttige stoffen
Mineralen:
Bouwstof, onderdeel hormoon, stolling, prikkelgeleiding, spierfuncties)
samenwerking
Zouten die opgelost zijn in het lichaamsvocht
Functie:
Bouwstof ( calcium, magnesium)
Bestanddeel van hormonen en enzymen ( jodium, Fe)
Bloedstolling ( oa calcium)
Prikkelgeleiding( Na, K, Ca)
Spiersamentrekking ( Ca)
Mineralen ( elektrolyten)
Elk levend organisme is opgebouwd uit celen
Cellen zijn de kleinste bouwstenen van organisme.
Buitenkant omgeven door celmembraan
Binnen celmembraan zit waterige substantie cytoplasma.
Zijn verschillende structuren in cel de celorganellen.
De cel
Soorten cellen
Rode bloedcel
zenuwcel
huidcel
spiercel
zaadcel
slijmcel
Benoem bij de volgende organellen waar ze zitten en wat de functie ervan is:
Nucleus
Nucleolus
Centriolen
Golgi-apparaat
Mitochondria
Ribosomen
Endoplasmatisch reticulum
Lysomen
Peroxisomen
Cel
Benoem bij de volgende organellen waar ze zitten en wat de functie ervan is:
Nucleus (2)
Nucleolus (1)
Centriolen (13)
Golgi-apparaat (6)
Mitochondria (9)
Ribosomen (3)
Endoplasmatisch reticulum (5)
Lysomen (12)
Peroxisomen (10)
Cel
Nucleus (nr; 2): stuurt de organellen aan oftewel onderdelen van de cel
Nucleolus (nr; 1): opslag en verwerking genetische informatie (DNA)
Centriolen (nr; 13): spelen een rol voor de beweging van de chromosomen tijdens de celdeling
Golgi-apparaat (nr; 6): wijzigen, gebruiksklaar maken en opslag van eiwitten
Mitochondria (nr; 9); wordt de energie uit de voeding omgezet in een vorm die de cel (en dus het lichaam) kan gebruiken voor alle functies (bijv. bewegen en groeien)
Ribosomen (nr; 3): rol bij de proteïne synthese (eiwitsynthese d.m.v. enzymen)
Endoplasmatisch reticulum (nr; 5): intercellulaire opslag en transport van eiwitten
Lysomen (nr; 12): intercellulaire verwijdering van beschadigde moleculen in cellen en micro-organismen
Peroxisomen (nr; 10): voor katabolisme (afbraak) van vetzuren
Cel
Celmembraam (halfdoorlaatbaar)
Celplasma ( cytoplasma, 75% water met daarin opgelost eiwit, zout, Kh en vet )
Cel organellen ( werkplaatsen van de cel)
Celkern (Begrenst door het kernmembraam)
Stuurt de celorganellen aan zodat er … plaats vindt
Eiwitopbouw
Vertering
Celdeling
Verbranding
slijmproductie
Bouw en functie van cellen
Alle levende cellen hebben celmembraan
Is half doorlaatbare (semipermeabele) barrière.
Fungeert als grens, die bestanddelen in de cel bijeen houdt en andere stoffen vrij doorlaat.
De ruimte in de cel noemen we ook wel intracellulaire ruimte.
De omgeving buiten de cel, is extracellulaire ruimte.
Celmembraam
Kleine moleculen zoals zuurstof, koolstofdioxide en water kunnen relatief makkelijk het membraan passeren.
De passage van grotere moleculen, zoals eiwitten en suikers, wordt via complexere mechanismen gereguleerd.
Transport door celmembraan
Vormen van een barrière
Transport van diverse stoffen;
Bescherming tegen beschadiging en ziektekiemen;
Stevigheid en onderhouden van vorm van de cel
Functie van het celmembraam
Kernmembraam, poreus
Kernplasma
Kernlichaampjes en 23 paar chromosomen
Dragers van de erfelijke eigenschappen
DNA
Bevatten genen
Celkern
Opslag DNA (erfelijk materiaal);
Uitwisseling RNA (andere vorm van erfelijk materiaal) tussen de celkern en de rest van de cel;
Regelen welke genen (stukken DNA die coderen voor eiwitten) tot uiting komen;
Verdelen van genetisch materiaal tijdens de celdeling (replicatie);
Opslag van eiwitten en RNA in de celkern;
Transcriptie: dit betekent dat een soort kopie wordt gemaakt van een stukje DNA. Kopie noem je mRNA. mRNA wordt in celkern gemaakt om eiwitten te kunnen aanmaken;
Aanmaak eiwitten die nodig zijn voor groei van cel;
Regelen van stofwisseling in cellen.
Belangrijke functies van de kern
Diffusie (longen)
Spontaan vermengen van vloeistof, gas met hun omgeving
Osmose (nieren)
Vermenging van een oplosmiddel met een halfdoorlatend membraam
Filtratie (nieren)
Water met opgeloste stoffen gaan door weefselwand heen
Moeilijke woorden
De aanzuigende kracht op water door eiwitten (colloïden) wordt de colloïd-osmotische druk genoemd.
Gewone celdeling ( Mitose)
Deling van de celkern
Eerst verdubbeling van chromosomen ( 2x46), daarna
Worden uit elkaar getrokken en ontstaan er
Twee cellen met 23 paar chromosomen
Celdeling
Reductiedeling ( Meiose)
Geslachtsklieren
Halvering chromosomen, 2 nieuwe kernen ( 2x23)
Twee voortplantingscellen met ieder 23 chromosomen
Delen nog een keer: 4 cellen met ieder 23 chromosomen
Celdeling
Kanker
Verstoring in cel afbraak en cel aanmaak
Doorgroei / ingroei in andere weefsels
Uitzaaiingen via bloedbaan en lymfe
Syndroom van Down
Trisomie 21, chromosoom 21 3 aanwezig i.p.v. 2
Meiose levert dan 1 cel met 24 chromosomen+1 cel met 23 chromosomen = 47 chromosomen
Afwijkingen in celdeling
Groep cellen met dezelfde vorm en functie
4 typen weefsel
a. Dekweefsel ( epitheelweefsel)
b. Steunweefsel
c. Spierweefsel
d. Zenuwweefsel
Bloed wordt soms ook als weefsel gezien
Weefsels
Bekleedt buitenkant lichaam en binnenkant holle organen
Dekweefsel heeft een beschermende functie
Cellen liggen aaneengesloten, voeding komt uit onderliggende weefsels
Begrenzende functie
Uitscheiden en opnemen
Slijmvlies produceert slijm, bescherming en glijmiddel
Resorptie van voedsel
Ad. A. Dekweefsel
Type epitheel
Type dekweefsel
Enkel lagig en meer lagig
Voorbeelden van dekweefsels
Epitheelweefsel,
binnenbekleding organen met buitenlucht contact
Mesotheel weefsel,
eenlagig, veel zenuwvezels vb longen, buikorganen
Endotheel,
eenlagig binnenzijde bloedvaten
Dek weefsel
Slijm(beker)cellen
Vagina, baarmoeder luchtwegen, maagdarmkanaal
Trilhaarcellen
Bovenste luchtwegen
eileiders
Kliercellen
Exocrien ( met afvoerbuis) spijsvertering
en endocrien ( zonder afvoerbuis) vb schildklier
Alvleesklier zowel exo als endo
Epitheel
Verbinding van lichaamsdelen, geven steun en stevigheid
Bevatten bloedvaten, zenuwen en lymfebanen
3 soorten steunweefsel
Bindweefsel
Kraakbeen
Beenweefsel
Evt ook bloed
Ad.b. Steunweefsels (veel tussenstof)
Losmazig,
onder huid en tussen organen
Stevig bindweefsel,
pezen, gewrichtskapsels
Elastisch bindweefsel,
wand bloedvaten
Reticulair bindweefsel,
beenmerg, milt
Vetweefsel,
onder huid, om organen, gele beenmerg
Bindweefsel soorten
Stevigheid, omhulling en verbinding van organen
Voeding voor bovengelegen epitheelweefsel
Overbrengen van beweging
Bescherming tegen buitenwereld…littekens
Vorming van bloedcellen en afweer
Isolatie door opslag vetweefsel
Bindweefsel functies
Glasachtig kraakbeen
vb borstbeen-ribben
Elastisch kraakbeen
Oorschelp, neusvleugels
Vezelig kraakbeen
tussenwervelschijven en symfyse
Kraakbeen, tussenstof vast en vervormbaar
Soepel verloop beweging
Vorming van botten
Vormgeving aan delen van het lichaam
Verbinding tussen botstukken
Functies kraakbeen
Vast en niet vervormbaar
Bloedvatrijk
Soorten
Pijpbeenderen
Platte beenderen
Onregelmatige beenderen
Beenweefsel
Stevigheid en beweging
Beschermende functie
3 typen spierweefsels
Dwarsgestreept … skeletspieren
Reageren en werken snel, snel moe
Glad spierweefsel
Maagdarmkanaal
Langzaam, trager in reactie, onvermoeibaar
Hartspierweefsel
onwillekeurig, snelle reactie, onvermoeibaar
Ad. c. Spierweefsel
Dwars- of glad gestreept spierweefsel
Cellichaam met uitlopers
Geleiding van prikkels
Zenuwcel
Cellichaam met celkern
Korte uitlopers…dendrieten naar cellichaam toe
Lange uitlopers … axon of neuriet… van cellichaam af
Zenuwweefsel in hersenen en ruggemerg
Ad. d. Zenuwweefsel
Uitlopers van zenuwcel omgeven door isolatielaag … mergschede
en voeding laag… schede van Schwann
3 soorten zenuwcellen
Gevoelszenuwcellen… prikkels naar hersenen toe
Bewegingscellen… van hersenen naar spieren
Schakelcellen … prikkel van een op andere zenuwcel
Zenuwcel ….. Neuron
Filmpje
https://www.youtube.com/watch?v=YFRouQNAn0g
https://www.youtube.com/watch?v=TmsmojqiACQ
Maken verwerkingsopdrachten Boek Anatomie ThiemeMeulenhoff
Module 2; paragraaf 1; 1,2,3,4 en 8;
Module 3; alle verwerkingsopdrachten;
Samenvatting maken mudule 2 en 3 wat is behandeld.
Nog vragen?