Betogende en activerende teksten

Betogende en activerende teksten

1 / 33
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolmavoLeerjaar 4

In deze les zitten 33 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Betogende en activerende teksten

Open vanuit herkenbare voorbeelden zoals een reclame, vlog of ingezonden brief. De centrale lijn van de les is: hoe herken je wat een schrijver met een tekst wil bereiken?

Lesdoel

Ik kan uitleggen of een tekst betogend, activerend of een combinatie daarvan is, en ik kan meningen, argumenten, feiten en signaalwoorden herkennen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen voor jou bij een tekst die iets van je wil?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen over overtuigen, reclame, mening, actie en gevoelens.

Tekstsoorten met een doel

Betogende en activerende teksten zijn tekstsoorten.


De schrijver heeft daarbij een tekstdoel: hij wil iets bereiken bij de lezer, kijker of luisteraar.


Dat doel helpt je om de tekst beter te begrijpen.

Benadruk dat leerlingen niet alleen naar de inhoud kijken, maar vooral naar het doel van de schrijver.

Wat is een betogende tekst?

In een betogende tekst wil de schrijver de lezer ergens van overtuigen.


De hoofdgedachte is dan een mening of een standpunt.

Noem dat 'overtuigen' het kernwoord is. De schrijver wil dat de lezer zijn mening overneemt.

Betogend kan op meerdere manieren

Een tekst kan betogend zijn als de schrijver:

  • zijn mening duidelijk maakt

  • laat merken wat hij voelt

  • de lezer wil overtuigen


Daarom zijn niet alleen betogen, maar ook andere teksten soms betogend.

Leg uit dat een persoonlijke post of bespreking ook betogende trekken kan hebben, als daarin duidelijk een mening centraal staat.

Voorbeelden van betogende teksten

Voorbeelden zijn:

  • een bespreking van een boek of film

  • een ingezonden brief

  • een betoog

  • een vlog of post met een duidelijke mening

Maak onderscheid tussen 'een mening geven' en 'overtuigen': beide horen bij betogende teksten, maar overtuigen is sterker gericht op instemming van de lezer.

Wat wil een schrijver vooral met een betogende tekst?

A

iets uitleggen

B

laten lachen

C

overtuigen

D

informatie geven

Controleert het kernwoord van dit blok: bij betogend staat overtuigen centraal.

Maak de tekst compleet

In een betogende tekst wil de schrijver je ergens van overtuigen. De hoofdgedachte is dan vaak een mening of een standpunt. Ook een vlog kan betogend zijn als daarin duidelijk staat wat iemand vindt.

betogende tekst
overtuigen
mening
betogend
activerende tekst
handelen
feit
activerend
signaalwoord

Laat leerlingen letten op het verschil tussen mening en feit, en tussen betogend en activerend.

Wat is een activerende tekst?

In een activerende tekst probeert de schrijver de lezer tot handelen aan te zetten.


De schrijver wil dat je iets wel of niet gaat doen.

Gebruik herkenbare voorbeelden: iets kopen, ergens aan meedoen, je aanmelden, of juist ergens mee stoppen.

Voorbeelden van activerende teksten

Voorbeelden zijn:

  • een advertentie

  • een reclametekst

  • een oproep om iets te kopen, bezoeken of steunen

Deze slide heeft geen instructies

Tekstdoelen bij activeren

Bij activerende teksten past vooral dit tekstdoel:


tot handelen aanzetten


De tekst richt zich dus op jouw gedrag, niet alleen op jouw mening.

Contrast met betogend: bij betogend wil de schrijver vooral dat je iets vindt; bij activerend wil de schrijver vooral dat je iets doet.

Kijken en luisteren kan ook

Niet alleen leesteksten kunnen betogend of activerend zijn.


Ook kijk- en luisterfragmenten kunnen een mening geven, overtuigen of tot handelen aanzetten.

Voorbeelden: reclamevideo, vlog, campagnefilmpje, gesproken oproep.

Eén doel of een combinatie

Een tekst kan heel duidelijk één tekstdoel hebben.


Maar vaak is er een mix van tekstdoelen.


Een advertentie kan je bijvoorbeeld iets laten voelen, je overtuigen én je aansporen om iets te doen.

Dit is een belangrijk nuancepunt: tekstdoelen sluiten elkaar niet uit. Leerlingen hoeven dus niet altijd maar één label te kiezen.

Wat past het best bij een activerende tekst?

A

tot handelen aanzetten

B

een feit controleren

C

een verhaal navertellen

D

een mening verbergen

De kern van activeren is gedrag sturen: iets doen of juist niet doen.

Welke tekst kan goed een mix van tekstdoelen hebben?

A

advertentie

B

woordenboek

C

rooster

D

plattegrond

Sluit aan bij de slide over combinatie van doelen: een advertentie kan voelen, overtuigen en aanzetten tot doen.

Noem één actie uit een activerende tekst.

Goede antwoorden noemen dat een activerende tekst je iets wil laten doen of laten kiezen, bijvoorbeeld kopen, aanmelden, bezoeken of steunen.

Mening of standpunt

Een mening of standpunt is een uitspraak over wat iemand vindt van iets of hoe iemand ergens over denkt.


Met een mening kun je het eens of oneens zijn.

Gebruik eenvoudige voorbeelden zoals: 'Schooluniformen zijn handig' of 'Huiswerk is niet eerlijk verdeeld'.

Zo herken je een mening

Een mening herken je soms aan woorden als:

  • ik vind

  • volgens mij

  • naar mijn mening

  • ik denk

Benadruk 'soms': niet elke mening bevat deze woorden, maar ze zijn wel sterke aanwijzingen.

Wat is een argument?

Een argument legt uit waarom iemand een mening heeft.


Met een argument verdedigt de schrijver zijn mening of standpunt.

Koppel steeds terug: mening = wat iemand vindt, argument = waarom iemand dat vindt.

Zo herken je een argument

Een argument herken je vaak aan signaalwoorden als:

  • want

  • omdat

  • namelijk

  • immers

Laat zien dat deze woorden vaak een reden inleiden. Niet elk signaalwoord is automatisch een goed argument, maar het helpt wel bij het herkennen.

Feiten maken een tekst sterker

Een feit is een uitspraak over iets wat echt zo is.


Je kunt een feit controleren.


Als een schrijver feiten als argument gebruikt, wordt een betogende tekst vaak sterker.

Noem dat een feit controleerbaar is, terwijl een mening daar niet op dezelfde manier controleerbaar is.

Mening, argument en feit

Wat iemand vindt.


Je kunt het ermee eens of oneens zijn.

Argument: de reden bij een mening.


Feit: informatie die controleerbaar is en als sterk argument kan dienen.

Argument en feit

Mening

Deze slide brengt de begrippen naast elkaar om verwarring te voorkomen.

Wat is een argument?

A

een controleerbaar gegeven

B

de reden bij een mening

C

de titel van een tekst

D

een woord uit een opsomming

Veel leerlingen verwarren argument en feit. Een feit kán een argument zijn, maar is niet hetzelfde.

Vul de juiste woorden in

Een mening zegt wat iemand vindt. Een argument legt uit waarom iemand dat vindt. Een feit kun je controleren en maakt een betogende tekst vaak sterker.

mening
argument
feit
sterker
standpunt
gevoel
tegenstelling
langer
opsomming

Alle blanks zijn kernbegrippen uit dit subtopic.

Welk signaalwoord past vaak bij een argument?

A

omdat

B

daarna

C

misschien

D

vroeger

Signaalwoorden als want, omdat, namelijk en immers leiden vaak een reden in.

Tekstverbanden in deze teksten

In betogende en activerende teksten komen onder andere deze tekstverbanden voor:

  • opsomming

  • tegenstelling

  • voorbeeld of uitleg


Die tekstverbanden helpen om de tekst duidelijk op te bouwen.

Leg uit dat tekstverbanden laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar samenhangen.

Signaalwoorden helpen herkennen

Tekstverbanden herken je aan signaalwoorden.


Signaalwoorden laten zien of een schrijver iets opsomt, tegenover elkaar zet of een voorbeeld geeft.

Je hoeft hier geen volledig overzicht te geven; verwijs eventueel naar het schema of overzichtsmateriaal van de methode.

Waarom dit belangrijk is

Als je let op tekstdoel, mening, argument, feit en signaalwoorden, kun je sneller zien:

  • wat de schrijver wil bereiken

  • hoe de tekst is opgebouwd

  • of de tekst betogend, activerend of allebei is

Dit is de landingsslide van de les: alle onderdelen komen samen in één leesstrategie.

Waarmee herken je een tekstverband vaak?

A

met signaalwoorden

B

met plaatjes

C

met moeilijke woorden

D

met leestekens

Koppelt tekstverbanden direct aan signaalwoorden.

Maak de samenvatting af

In betogende en activerende teksten let je op het tekstdoel van de schrijver. Ook herken je een mening, een argument en een feit. Signaalwoorden helpen je zien hoe de tekst is opgebouwd, bijvoorbeeld bij een tegenstelling of een voorbeeld.

tekstdoel
mening
Signaalwoorden
tegenstelling
onderwerp
gevoel
alinea's
bespreking
actie

Deze oefening verbindt de laatste slides met de samenvattende landingsslide.

Begrippen

tekstdoel - wat de schrijver met een tekst wil bereiken

betogende tekst - tekst waarin de schrijver een mening geeft of de lezer wil overtuigen

activerende tekst - tekst die de lezer tot handelen wil aanzetten

hoofdgedachte - de belangrijkste gedachte van een tekst

mening - wat iemand vindt van iets

standpunt - duidelijke mening over een onderwerp

argument - reden waarmee iemand een mening uitlegt of verdedigt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

feit - uitspraak die controleerbaar is en echt zo is

signaalwoord - woord dat laat zien hoe delen van een tekst samenhangen

tekstverband - verband tussen zinnen of alinea's in een tekst

opsomming - meerdere punten die bij elkaar horen

tegenstelling - twee dingen die tegenover elkaar staan

voorbeeld of uitleg - extra toelichting die iets duidelijker maakt

kijk- en luisterfragment - beeld- of geluidsmateriaal met een tekstdoel

Deze slide heeft geen instructies