Betogende en activerende teksten
Betogende en activerende teksten
Open vanuit herkenbare voorbeelden zoals een reclame, vlog of ingezonden brief. De centrale lijn van de les is: hoe herken je wat een schrijver met een tekst wil bereiken?
Lesdoel
Ik kan uitleggen of een tekst betogend, activerend of een combinatie daarvan is, en ik kan meningen, argumenten, feiten en signaalwoorden herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen voor jou bij een tekst die iets van je wil?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen over overtuigen, reclame, mening, actie en gevoelens.
Tekstsoorten met een doel
Betogende en activerende teksten zijn tekstsoorten.
De schrijver heeft daarbij een tekstdoel: hij wil iets bereiken bij de lezer, kijker of luisteraar.
Dat doel helpt je om de tekst beter te begrijpen.
Benadruk dat leerlingen niet alleen naar de inhoud kijken, maar vooral naar het doel van de schrijver.
Wat is een betogende tekst?
In een betogende tekst wil de schrijver de lezer ergens van overtuigen.
De hoofdgedachte is dan een mening of een standpunt.
Noem dat 'overtuigen' het kernwoord is. De schrijver wil dat de lezer zijn mening overneemt.
Betogend kan op meerdere manieren
Een tekst kan betogend zijn als de schrijver:
zijn mening duidelijk maakt
laat merken wat hij voelt
de lezer wil overtuigen
Daarom zijn niet alleen betogen, maar ook andere teksten soms betogend.
Leg uit dat een persoonlijke post of bespreking ook betogende trekken kan hebben, als daarin duidelijk een mening centraal staat.
Voorbeelden van betogende teksten
Voorbeelden zijn:
een bespreking van een boek of film
een ingezonden brief
een betoog
een vlog of post met een duidelijke mening
Maak onderscheid tussen 'een mening geven' en 'overtuigen': beide horen bij betogende teksten, maar overtuigen is sterker gericht op instemming van de lezer.
Wat wil een schrijver vooral met een betogende tekst?
iets uitleggen
laten lachen
overtuigen
informatie geven
Controleert het kernwoord van dit blok: bij betogend staat overtuigen centraal.
Maak de tekst compleet
In een betogende tekst wil de schrijver je ergens van overtuigen. De hoofdgedachte is dan vaak een mening of een standpunt. Ook een vlog kan betogend zijn als daarin duidelijk staat wat iemand vindt.
Laat leerlingen letten op het verschil tussen mening en feit, en tussen betogend en activerend.
Wat is een activerende tekst?
In een activerende tekst probeert de schrijver de lezer tot handelen aan te zetten.
De schrijver wil dat je iets wel of niet gaat doen.
Gebruik herkenbare voorbeelden: iets kopen, ergens aan meedoen, je aanmelden, of juist ergens mee stoppen.
Voorbeelden van activerende teksten
Voorbeelden zijn:
een advertentie
een reclametekst
een oproep om iets te kopen, bezoeken of steunen
Deze slide heeft geen instructies
Tekstdoelen bij activeren
Bij activerende teksten past vooral dit tekstdoel:
tot handelen aanzetten
De tekst richt zich dus op jouw gedrag, niet alleen op jouw mening.
Contrast met betogend: bij betogend wil de schrijver vooral dat je iets vindt; bij activerend wil de schrijver vooral dat je iets doet.
Kijken en luisteren kan ook
Niet alleen leesteksten kunnen betogend of activerend zijn.
Ook kijk- en luisterfragmenten kunnen een mening geven, overtuigen of tot handelen aanzetten.
Voorbeelden: reclamevideo, vlog, campagnefilmpje, gesproken oproep.
Eén doel of een combinatie
Een tekst kan heel duidelijk één tekstdoel hebben.
Maar vaak is er een mix van tekstdoelen.
Een advertentie kan je bijvoorbeeld iets laten voelen, je overtuigen én je aansporen om iets te doen.
Dit is een belangrijk nuancepunt: tekstdoelen sluiten elkaar niet uit. Leerlingen hoeven dus niet altijd maar één label te kiezen.
Wat past het best bij een activerende tekst?
tot handelen aanzetten
een feit controleren
een verhaal navertellen
een mening verbergen
De kern van activeren is gedrag sturen: iets doen of juist niet doen.
Welke tekst kan goed een mix van tekstdoelen hebben?
advertentie
woordenboek
rooster
plattegrond
Sluit aan bij de slide over combinatie van doelen: een advertentie kan voelen, overtuigen en aanzetten tot doen.
Noem één actie uit een activerende tekst.
Goede antwoorden noemen dat een activerende tekst je iets wil laten doen of laten kiezen, bijvoorbeeld kopen, aanmelden, bezoeken of steunen.
Mening of standpunt
Een mening of standpunt is een uitspraak over wat iemand vindt van iets of hoe iemand ergens over denkt.
Met een mening kun je het eens of oneens zijn.
Gebruik eenvoudige voorbeelden zoals: 'Schooluniformen zijn handig' of 'Huiswerk is niet eerlijk verdeeld'.
Zo herken je een mening
Een mening herken je soms aan woorden als:
ik vind
volgens mij
naar mijn mening
ik denk
Benadruk 'soms': niet elke mening bevat deze woorden, maar ze zijn wel sterke aanwijzingen.
Wat is een argument?
Een argument legt uit waarom iemand een mening heeft.
Met een argument verdedigt de schrijver zijn mening of standpunt.
Koppel steeds terug: mening = wat iemand vindt, argument = waarom iemand dat vindt.
Zo herken je een argument
Een argument herken je vaak aan signaalwoorden als:
want
omdat
namelijk
immers
Laat zien dat deze woorden vaak een reden inleiden. Niet elk signaalwoord is automatisch een goed argument, maar het helpt wel bij het herkennen.
Feiten maken een tekst sterker
Een feit is een uitspraak over iets wat echt zo is.
Je kunt een feit controleren.
Als een schrijver feiten als argument gebruikt, wordt een betogende tekst vaak sterker.
Noem dat een feit controleerbaar is, terwijl een mening daar niet op dezelfde manier controleerbaar is.
Mening, argument en feit
Wat iemand vindt.
Je kunt het ermee eens of oneens zijn.
Argument: de reden bij een mening.
Feit: informatie die controleerbaar is en als sterk argument kan dienen.
Argument en feit
Mening
Deze slide brengt de begrippen naast elkaar om verwarring te voorkomen.
Wat is een argument?
een controleerbaar gegeven
de reden bij een mening
de titel van een tekst
een woord uit een opsomming
Veel leerlingen verwarren argument en feit. Een feit kán een argument zijn, maar is niet hetzelfde.
Vul de juiste woorden in
Een mening zegt wat iemand vindt. Een argument legt uit waarom iemand dat vindt. Een feit kun je controleren en maakt een betogende tekst vaak sterker.
Alle blanks zijn kernbegrippen uit dit subtopic.
Welk signaalwoord past vaak bij een argument?
omdat
daarna
misschien
vroeger
Signaalwoorden als want, omdat, namelijk en immers leiden vaak een reden in.
Tekstverbanden in deze teksten
In betogende en activerende teksten komen onder andere deze tekstverbanden voor:
opsomming
tegenstelling
voorbeeld of uitleg
Die tekstverbanden helpen om de tekst duidelijk op te bouwen.
Leg uit dat tekstverbanden laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar samenhangen.
Signaalwoorden helpen herkennen
Tekstverbanden herken je aan signaalwoorden.
Signaalwoorden laten zien of een schrijver iets opsomt, tegenover elkaar zet of een voorbeeld geeft.
Je hoeft hier geen volledig overzicht te geven; verwijs eventueel naar het schema of overzichtsmateriaal van de methode.
Waarom dit belangrijk is
Als je let op tekstdoel, mening, argument, feit en signaalwoorden, kun je sneller zien:
wat de schrijver wil bereiken
hoe de tekst is opgebouwd
of de tekst betogend, activerend of allebei is
Dit is de landingsslide van de les: alle onderdelen komen samen in één leesstrategie.
Waarmee herken je een tekstverband vaak?
met signaalwoorden
met plaatjes
met moeilijke woorden
met leestekens
Koppelt tekstverbanden direct aan signaalwoorden.
Maak de samenvatting af
In betogende en activerende teksten let je op het tekstdoel van de schrijver. Ook herken je een mening, een argument en een feit. Signaalwoorden helpen je zien hoe de tekst is opgebouwd, bijvoorbeeld bij een tegenstelling of een voorbeeld.
Deze oefening verbindt de laatste slides met de samenvattende landingsslide.
Begrippen
tekstdoel - wat de schrijver met een tekst wil bereiken
betogende tekst - tekst waarin de schrijver een mening geeft of de lezer wil overtuigen
activerende tekst - tekst die de lezer tot handelen wil aanzetten
hoofdgedachte - de belangrijkste gedachte van een tekst
mening - wat iemand vindt van iets
standpunt - duidelijke mening over een onderwerp
argument - reden waarmee iemand een mening uitlegt of verdedigt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
feit - uitspraak die controleerbaar is en echt zo is
signaalwoord - woord dat laat zien hoe delen van een tekst samenhangen
tekstverband - verband tussen zinnen of alinea's in een tekst
opsomming - meerdere punten die bij elkaar horen
tegenstelling - twee dingen die tegenover elkaar staan
voorbeeld of uitleg - extra toelichting die iets duidelijker maakt
kijk- en luisterfragment - beeld- of geluidsmateriaal met een tekstdoel
Deze slide heeft geen instructies