45 MIN
Les 2 – 3T + 4T
3T • §2.2 Veranderingen in de puberteit
4T • §10.2 Zenuwcellen en zenuwen
ROUTE
Planning van 45 minuten
• 0–3 min SAMEN: korte startvraag
• 3–10 min 3T instructie | 4T startopdracht
• 10–17 min 4T instructie | 3T begint boekwerk
• 17–37 min BEIDE: opdrachten uit Biologie voor jou
• 37–42 min: twee korte kennischecks
• 42–45 min SAMEN: afsluiting / exit-ticket
3 MIN
SAMEN – startvraag
• 3T kijkt naar: §2.2 Veranderingen in de puberteit. blz 86-89
• 4T kijkt naar: §10.2 Zenuwcellen en zenuwen. blz 111-114
• Schrijf één begrip op dat je al kent. Geen lange bespreking: na 3 minuten starten we.
4T ZELF
4T – tijdens de 3T-uitleg
• Bekijk titel, afbeeldingen en tussenkopjes van jouw basisstof. Onderstreep de groen-blauwachtige woorden blz 111-114
• Noteer drie kernbegrippen.
• Meedoen met de uitleg van 3T
3T • 7 MIN
3T – §2.2 Veranderingen in de puberteit
3T – §2.2 Primaire geslachtskenmerken
Primaire geslachtskenmerken zijn kenmerken die al bij de geboorte aanwezig zijn.
Ze hebben te maken met de geslachtsorganen.
Voorbeelden:
bij jongens: penis en balzak;
bij meisjes: vagina en schaamlippen.
De inwendige geslachtsorganen, zoals zaadballen, eierstokken en baarmoeder, zijn ook al aanwezig.
💡 Primair = vanaf de geboorte aanwezig
3T – §2.2 Secundaire geslachtskenmerken
Tijdens de puberteit verandert je lichaam.
Er ontstaan secundaire geslachtskenmerken.
Bij jongens bijvoorbeeld:
lagere stem;
baardgroei;
bredere schouders;
meer lichaamsbeharing.
Bij meisjes bijvoorbeeld:
ontwikkeling van borsten;
bredere heupen;
meer lichaamsbeharing.
Bij iedereen kunnen ook veranderingen optreden zoals:
schaam- en okselhaar;
groeispurt;
vettere huid en puistjes;
meer transpireren.
💡 Secundair = ontwikkelt zich vooral tijdens de puberteit.
3T – §2.2 Hormonen en puberteit
De veranderingen tijdens de puberteit worden vooral geregeld door hormonen.
Hormonen zijn signaalstoffen die via het bloed door het lichaam worden vervoerd.
Ze zorgen onder andere voor:
groei en lichamelijke veranderingen;
het rijpen en functioneren van de geslachtsorganen;
veranderingen in gevoelens en gedrag.
Tijdens de puberteit kun je bijvoorbeeld:
sterker wisselende emoties ervaren;
je meer bewust worden van jezelf en anderen;
verliefde of seksuele gevoelens krijgen.
👉 Iedereen ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Het moment waarop veranderingen beginnen en hoe snel ze verlopen, verschilt per persoon.
KENNISCHECK
👉 Zijn borsten een primair geslachtskenmerk?
Nee. Borsten ontwikkelen zich vooral tijdens de puberteit en zijn dus een secundair geslachtskenmerk.
MEERKEUZE
👉 Welk kenmerk is een secundair geslachtskenmerk?
A. Baarmoeder
B. Penis
C. Baardgroei
D. Eierstokken
C – baardgroei
DENKVRAAG
Waarom begint de puberteit niet bij iedereen op precies dezelfde leeftijd?
Antwoord: Omdat de ontwikkeling en hormoonproductie per persoon verschillen.
3T ZELF
3T – tijdens de 4T-uitleg
• Start met de opdrachten uit jouw basisstof. Blz 86-92
Opdracht 1 t/m 5 in je boek
Opdracht 6 t/m 9 in je schrift
• Onderstreep de groen-blauwachtige woorden + uitleg op blz 86-89
• Werk stil door tot de gezamenlijke werkfase. Bij vragen steek je vinger op of sla de vraag even over.
4T • 7 MIN
4T – §10.2 Zenuwcellen en zenuwen
4T – §10.2 Bouw van een zenuwcel
Een zenuwcel is gespecialiseerd in het ontvangen en doorgeven van informatie.
Een zenuwcel bestaat uit:
Cellichaam → bevat de celkern.
Korte uitlopers → ontvangen impulsen van andere cellen.
Lange uitloper → geleidt impulsen verder naar andere zenuwcellen, spieren of klieren.
Sommige uitlopers kunnen heel lang zijn, bijvoorbeeld van je ruggenmerg tot aan je voet.
💡 Zenuwcellen geven informatie snel door.
4T – §10.2 Wat is een impuls?
Een impuls is een elektrisch signaal dat door een zenuwcel wordt geleid.
Bijvoorbeeld:
🔥 Je raakt iets heets aan.
Prikkel → zintuigcel → impuls → zenuw → CZS
Het centrale zenuwstelsel verwerkt de informatie.
Daarna kan een nieuwe impuls naar een spier gaan:
CZS → impuls → zenuw → spier → reactie
👉 Zo kan je lichaam snel reageren op een prikkel.
4T – §10.2 Drie soorten zenuwen
Een zenuw bestaat uit een bundel uitlopers van zenuwcellen.
Er zijn drie soorten:
1. Gevoelszenuwen
→ vervoeren impulsen van zintuigen naar het CZS.
2. Bewegingszenuwen
→ vervoeren impulsen van het CZS naar spieren of klieren.
3. Gemengde zenuwen
→ bevatten zowel uitlopers van gevoelszenuwcellen als van bewegingszenuwcellen.
→ vervoeren impulsen dus in beide richtingen.
KENNISCHECK
👉 Welk deel van een zenuwcel kan een impuls over een grote afstand vervoeren?
Antwoord: de lange uitloper.
DENKVRAAG
Waarom is het belangrijk dat impulsen snel door zenuwcellen worden geleid?
Antwoord: Zodat je lichaam snel kan reageren, bijvoorbeeld bij gevaar.
KENNISCHECK
👉 Je voelt dat je telefoon trilt en pakt hem vervolgens op. Welke zenuwen gebruik je?
Antwoord:
📱 Trilling voelen → gevoelszenuwen
💪 Telefoon pakken → bewegingszenuwen
Extra: In bijvoorbeeld je arm lopen gemengde zenuwen, waarin beide soorten uitlopers bij elkaar zitten.
20 MIN
WERKFASE – beide groepen
• ±20 minuten voor de opdrachten uit Biologie voor jou.
3t Bs2 blz 86-92 opdr 1 t/m 5 in boek, 6 t/m 9 in schrift
4t bs2 blz 111- 120 opdr 1 t/m 4 in boek, 5 t/m 8 in schrift
Vergeet niet de groen-blauwachtige woorden + uitleg te onderstrepen
•Vragen? Vinger opsteken helpt voor hulp
minute
second
3T/4T
KENNISCHECK 3T
• Noem één primair en één secundair geslachtskenmerk.
Primair: bij geboorte aanwezig; secundair: ontstaat vooral in puberteit.
KENNISCHECK 4T
• Wat vervoert een zenuwcel?
Impulsen.
3 MIN
SAMEN – afsluiting
• Noem per groep één begrip dat je vandaag hebt geleerd.
• Exit-ticket: schrijf één ding dat je nu kunt uitleggen.